گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «پەیماننامەکان».
33 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
پەیماننامەی یافای 1192 کۆتایی بە جەنگی سێیەمی خاچ هێنا و قودس لە دەستی کورددا مایەوە. بزانە چۆن سەلاحەدین، سوڵتانە کوردەکە، شێوەی بە مێژووی جیهان دا.
وتارەکە بخوێنەوە لە 1000 ز.دا، ئیمپراتۆری بیزەنتا باسیلی II نازناوی دوکی ڕۆژهەڵاتی بە میرێکی کورد بەخشی ــ ڕێزلێنانێک کە پێشتر هەرگیز بە فەرمانڕەوایەکی موسڵمان نەدرابوو. ئەم پەیماننامە گرنگە کوردییە بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە چۆن پەیماننامەی ئاشتیی ڕۆما-ساسانیی 296 ز. کۆردوێنەی کوردی خستە ژێر سەروەریی ڕۆما و بووە هۆی دروستکردنی یەکەیەکی تایبەتی سوارەی کوردی.
وتارەکە بخوێنەوە هاوپەیمانیی 69 پ.ز.ی نێوان پاشا زەربینۆسی گۆردیەنە و ڕۆما بناسە ــ ساتێکی چارەنووسساز لە مێژووی دیپلۆماسیی کورددا کە سەروەریی کورد دەسەلمێنێت.
وتارەکە بخوێنەوە
هاوپەیمانێتیی چارەنووسسازی ماد و بابل لە ساڵی 614 پێش زایین بناسە، ساتێکی سەرەکی لە مێژووی کورددا. بزانە هاوپەیمانێتیی ماد و بابل چۆن ڕۆژهەڵاتی نزیکی کۆنی داڕشت.
وتارەکە بخوێنەوە
1. پێشەکی 2. پاشخانی مێژوویی: لووتکەی دەسەڵاتی ئاشوور و حوکمڕانیی ئێسەرحەدۆن 3. شیکردنەوەی پەیماننامەکە: سوێند و نەفرەت و کۆنترۆڵ 4. مادەکان: باوباپیرە ملکەچکراوەکانی کورد 5. لە زنجیرەوە بۆ داگیرکردن: ڕاپەڕینی ماد و ڕووخانی ئاشوور 6. پەیماننامەکە 1. پێشەکی (§1) 2. شایەتە خوداییەکان و سوێنددان (§2–3) 3. پابەندی و بڕگە سەرەکییەکان (§4–35) 4. نەفرەتەکان (§37–56 و §58–106) 5. سوێندی وەفاداری و تۆماری کۆتایی (§57 و §107) 7. میراتی ئازادی: وانە بۆ کوردی ئەمڕۆ 8. پرسیار و وەڵام
وتارەکە بخوێنەوە
پەیمانی سێڤر، کە لە ساڵی 1920 واژۆ کرا، یەکێک لە چارەنووسسازترین خاڵەکانی مێژووی کورد پێک دەهێنێت و ڕێگای بۆ چەندین دەیە خەباتی سیاسی و پەرەسەندنی کولتووری خۆش کرد. ئەم ڕێککەوتنە جێی مشتومڕە هەم دیمەنی جوگرافیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی داڕشتەوە و هەم کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر گەلی کورد، ئاواتەکانی بۆ سەربەخۆیی و ناسنامەی کولتوورییەکەی دانا. لەم بابەتەی بلۆگەدا، لێکەوتەکانی پەیمانی سێڤر بۆ کوردستان و چۆنیەتیی کاریگەرییەکەی دەکۆڵینەوە...
وتارەکە بخوێنەوە
پەیماننامەی سیڤر، کە لە 10ی ئابی 1920دا واژۆ کرا، ساتێکی چارەنووسسازی لە دۆخی دوای جەنگی جیهانیی یەکەمدا دیاری کرد، بەتایبەتی لە پەیوەندی بە گەلی کورد و خەباتەکەی بۆ خۆبەڕێوەبردن. ئەم پەیماننامەیە بەشێک بوو لە دابەشکردنی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و ئەنجامەکانی بە درێژایی مێژووی کورد دەنگیان داوەتەوە و کاریگەرییان لەسەر پێکهاتە کولتووری، سیاسی و کۆمەڵایەتییەکەی داناوە. ئەم وتارە وردەکارییەکانی پەیماننامەی سیڤر، بڕگەکانی سەبارەت بە کورد و چۆنیەتیی کاریگەرییەکەی دەکۆڵێتەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
پەیمانی سیڤەر، کە لە 1920دا واژۆ کرا، ساتێکی چارەنووسسازی لە تۆمارەکانی مێژووی کورددا دیاری کرد. ئەم پەیمانە هەم سنوور و دۆخی سیاسیی سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی لە نوێوە داڕشتەوە و هەم لێکەوتەی بەردەوامی بۆ گەلی کورد هەبوو. کاتێک بە وردی لە وردەکارییە ئاڵۆزەکانی ئەم پەیمانە گەورەیە دەکۆڵینەوە، پێویستە لە چوارچێوەکەی و ئاواتەکانی کورد و چۆنیەتیی کاریگەریی لەسەر بزووتنەوە مێژووییەکانی کورد و دیپلۆماسی لە ساڵانی دواتردا تێبگەین.
وتارەکە بخوێنەوە