پەرەسەندنی گرژی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست: دەستپێکردنی ململانێ لەگەڵ ئێران و ڕەهەندی کوردی

تا ڕۆژی 28ی شوباتی 2026، گرژییە درێژخایەنەکانی نێوان ئێران و ئەمریکا و ئیسرائیل بوونەتە جەنگێکی ئاشکرا. ئەوەی بە لێدانە ئامانجدارەکان دەستی پێ کرد، بە خێرایی پەرەی سەند و بوو بە تێوەگلانی سەربازیی فراوانتر؛ ڕاپۆرتی تەقینەوە لە تاران و ئاڵوگۆڕی مووشەک هەیە و لێدوانەکانی ڕابەرانی جیهان ئاماژە بە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی درێژخایەن دەکەن. ئەم بابەتەی بلۆگ، کە بە شێوازی ڕاپۆرتێکی هەواڵی ورد نووسراوە، ڕووداوەکانی ئەمڕۆ دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە و تیشکێکی تایبەت دەخاتە سەر کورد؛ گرووپێکی نەتەوەیی سەرەکی لە ئێران و ناوچەکەی دەوروبەری، کە ئاواتەکانی بۆ مافی دیاریکردنی چارەنووس دەتوانن بە شێوەیەکی قووڵ کاریگەری لە ئەنجامی ململانێکە بکەن. بە پشتبەستن بە ڕاپۆرتە دەستبەجێکان، هێڵی کاتی پێشهاتەکانی ئەمڕۆ دەخەینە ڕوو و دەکۆڵینەوە لەوەی کۆمەڵگا کوردییەکان لە ناو ئەم ئاژاوەیەدا لە چ دۆخێکدان.

بڵێسەی سەرەتا: ململانێکە چۆن هەڵگیرسا

بۆ چەندین مانگ، هەوڵە دیپلۆماسییەکان بۆ سنووردارکردنی ئاواتە ئەتۆمییەکان و نفووزی ناوچەیی ئێران سەرکەوتوو نەبوون و لە کۆتاییدا گەیشتنە لێدانەکانی ئەمڕۆ. دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، پشتڕاستی کردەوە کە «ئۆپەراسیۆنی جەنگیی گەورە» دەستی پێ کردووە بە ئامانجی بێکاریگەرکردنی «هەڕەشە نزیکەکان»ی ڕژێمی ئێران. بنیامین نەتانیاهو، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، هەمان بابەتی دووپات کردەوە و ئۆپەراسیۆنەکەی وەک هەوڵێک بۆ ڕزگارکردنی گرووپە نەتەوەییە جۆراوجۆرەکانی ئێران، لەوانە فارس و کورد و ئازەری و بەلووچ و ئەهوازی، خستە ڕوو و هانی دان «خۆیان لە نیری ستەمکاری ڕزگار بکەن». ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران، لە سەرەتای شوبات ئاگاداریی لە «جەنگێکی ناوچەیی» دابوو؛ پێشبینییەک کە وا دیارە خەریکە دێتەدی.

ئێران بە خێرایی وەڵامی دایەوە و مووشەکی بەرەو ئیسرائیل و، بەپێی ڕاپۆرتەکان، بەرەو بنکەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە هاویشت؛ لەوانە ئەگەری لێدان لە بنکەی ئاسمانیی عودەید لە قەتەر، لە پەرەسەندنەکانی پێشوودا. ئەنساروڵڵای یەمەن، واتە حوسییەکان، هەروەها چوونە ناو جەنگەکە و بۆ پشتیوانی لە ئێران مووشەکی بالیستییان هاویشت، کە ململانێکەی فراوانتر کرد. ڕووداوەکانی ئەمڕۆ گۆڕانێکی بەرچاو نیشان دەدەن لە پێکدادانی بەوەکالەتەوە بۆ جەنگی ڕاستەوخۆی دەوڵەت لەگەڵ دەوڵەت، کە لێکەوتەی بۆ بازاڕە جیهانییەکانی وزە، ڕەوتەکانی کۆچ و پەیوەندییە نەتەوەییەکانی ناو ئێران هەیە.

هێڵی کاتی ڕووداوەکانی ڕۆژی 28ی شوباتی 2026

بۆ ڕوونکردنەوەی ئەم پێشهاتە خێرایانە، لە خوارەوە ڕووداوە سەرەکییەکان بە ڕیزبەندیی کات و بە پشتبەستن بە ڕاپۆرتە پشتڕاستکراوەکان خراونەتە ڕوو. کاتەکان بە شێوەیەکی نزیکەیی بەپێی کاتی ستانداردی ڕۆژهەڵات (EST) نووسراون و گۆڕینیان بۆ کاتی تارانیش ئاماژەی پێ دراوە (UTC+3:30، نزیکەی 8.5 کاتژمێر پێشترە).

ئەم هێڵە کاتییە خێرایی ڕووداوەکانی ئەمڕۆ دەخاتە ڕوو؛ لێدانەکان لە کاتەکانی سەرەتای ڕۆژدا دەست پێ دەکەن و وەڵامدانەوە بەدوایاندا دێت. تا ناوەڕاستی بەیانی بەپێی کاتی EST، واتە ئێوارە لە ئێران، جەنگەکە پێشتر یەمەنی ڕاکێشابووە ناوی و ترسی جەنگێکی تەواوی ناوچەیی بەرز کردبووەوە.

تیشک لەسەر کورد: دەرفەت و مەترسی لە ناو ئاژاوەدا

کورد، کە نزیکەی 10-15%ی دانیشتووانی ئێران پێک دەهێنن، بە سەرەکی لە پارێزگا ڕۆژاواییەکان کە بە ڕۆژهەڵات یان کوردستانی ئێران ناسراون، لە ماوەیەکی درێژدا داوای خۆبەڕێوەبردنی زیاتریان کردووە لە دۆخی سەرکوتکردنیان لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە. ڕووداوەکانی ئەمڕۆ ئەوان دەخەنە ناوەندی سەرنجەوە، چونکە هەم هێزە دەرەکییەکان و هەم نەیارە ناوخۆییەکان چاویان لە ڕۆڵی ئەوانە لە ئەگەری لەتکردنی ڕژێمدا.

تەنها چەند ڕۆژێک پێش دەستپێکردنی جەنگەکە، لە ڕۆژی 22ی شوبات، هاوپەیمانییەکی ڕێکخراوە کوردییەکانی دژی ڕژێم، بە ناوی «هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران»، لە تاراوگە دامەزرا و دیدێکی بۆ خۆبەڕێوەبردن لە ناوچە زۆرینەکوردەکان خستە ڕوو، ئەگەر ڕژێمەکە داڕووخێت. ئەم گرووپە، کە پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (PJAK) و چوار ڕێکخراوی دیکە دەگرێتەوە، ئامانجی ڕووخاندنی کۆماری ئیسلامی و مسۆگەرکردنی مافی دیاریکردنی چارەنووسی کوردە. فەرماندە کوردە تاراوگەییەکانی ناو عێراق، وەک ئەوانەی پێنجوێن، ئامادەیی خۆیان بۆ هەوڵدان بۆ گۆڕان لە نیشتمان ڕاگەیاندووە و پێشبینی دەکەن ئەگەر جەنگ توندتر ببێت، ڕژێم شوێنەکانیان لە باکووری عێراق بکاتە ئامانج.

بەڵام مەترسییەکان زۆرن. میلیشیا پشتیوانیکراوەکانی ئێران، وەک کەتائیبی حیزبوڵڵا، هەڕەشەیان لە «ئاسایش و داهاتووی» کوردستانی عێراق کردووە، ئەگەر حکومەتی هەرێمی کوردستان (KRG) پشتیوانی لە کردارەکانی ئەمریکا یان ئیسرائیل بکات. شیکەرەوەکان ئاگاداری دەدەن کە ئێران لەوانەیە هێرش بکاتە سەر هەولێر و کونسوڵخانەکانی ئەمریکا، فڕۆکەخانەکان یان بەنداوەکان بکاتە ئامانج، بە شێوەیەک کە هێرشەکانی پێشووی سەردەمی جەنگی غەزەی 2023-2025 دەهێنێتەوە یاد. حکومەتی هەرێم ڕەتی کردووەتەوە کە هیچ نیەتێکی بۆ بوون بە شوێنی دەستپێکردنی هێرشەکان هەبێت، بەڵام نزیکیی لە ئێران ئەوی بە ئاسانیدا دەخاتە بەر مەترسی.

میدیای کۆمەڵایەتی هەستی دابەشبووی کورد ڕەنگ دەداتەوە: هەندێک کەس بۆ لێدانەکان ئاهەنگ دەگێڕن و وەک ڕێگایەک بۆ ئازادی دەیانبینن، هانی یەکگرتن لەگەڵ ئێرانییەکان بۆ دیموکراسی دەدەن؛ کەسانی دیکەش ئاگاداری لە کەڵکوەرگرتن لەلایەن ڕۆژاواوە دەدەن و جەخت لەوە دەکەنەوە کە ڕەنگە مانەوەی ڕژێم لە داڕووخانێکی ئاژاوەئامێز باشتر بێت. گرژی لەگەڵ کەسایەتییەکانی دیکەی ئۆپۆزسیۆنی ئێران، وەک کوڕی دوا شا، ئەو ناکۆکییانە دەخاتە ڕوو کە دەتوانن سیناریۆکانی دوای ڕژێم ئاڵۆز بکەن.

لە چوارچێوەیەکی فراوانتردا، ناڕەزاییەکانی زانکۆکان لە ئێران، کە لە کانوونی یەکەمی 2025ەوە بەردەوامن، دەتوانن لەگەڵ ناڕەزایی کورد پێکەوە بگرێن؛ سەختییە ئابوورییەکانیش بەهێزیان دەکەن. ئەگەر کورد بەکۆمەڵ بجووڵێن، ڕەنگە هاوسەنگییەکە بەرەو گۆڕینی ڕژێم بگۆڕن، بەڵام بە تێچووی ململانێی ناوخۆیی.

ڕوانین بۆ داهاتوو: ئاسۆیەکی ناسەقامگیر

لەگەڵ داهاتنی شەو لە ڕۆژی 28ی شوبات، جەنگەکە هیچ نیشانەیەکی کەمبوونەوە نیشان نادات. لە کاتێکدا هێزەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل پابەندن بە لەناوبردنی هەڕەشەکان و ئێران بەڵێنی بەرگری دەدات، ڕۆژەکانی داهاتوو ڕەنگە شاهیدی چوونەژوورەوەی هێزی زەمینی یان پەرەسەندنی ململانێی سایبەری بن. بۆ کورد، ئەم جەنگە هەم دەرفەتێکی مێژوویی بۆ خۆبەڕێوەبردنە و هەم مەترسییەکی گەورەی کەوتنە ناو ئاگری دوو لایەنە. هێزە جیهانییەکان دەبێت بە وریایی مامەڵە لەگەڵ ئەم هێڵەکانی دابەشبوونی نەتەوەیی بکەن، بۆ ئەوەی ڕێگری لەوە بکەن ئێرانێکی لەتبوو بەرەو ناسەقامگیریی درێژخایەن بڕوات.

بۆ نوێترین هەواڵەکان بەردەوام بەدواداچوون بکەن، چونکە ئەم چیرۆکە گۆڕانی بەسەردا دێت. تێچووی مرۆیی پێشتر ڕوو لە زیادبوونە؛ هیوادارین لە ناو ئاژاوەکەدا عەقڵانیەت زاڵ بێت.