گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «جەنگ و بەرخۆدان».
48 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
لە ئایاری 1966دا، سوپای عێراق بە فڕۆکە، تۆپخانە، ناپاڵم و متمانەوە چووە ناو شاخە کوردییەکان. پێشمەرگە بە زەوی، ئارامگرتن و پۆڵای کوردی وەڵامی دایەوە.
وتارەکە بخوێنەوەمێژوویەکی بە ڕیزبەندیی کاتیی کورد و کوردستان لە ماوەی جەنگی جیهانیی یەکەمدا، لە بارزان، بەدلیس و بەرەی قەفقازەوە تا سێڤر، لۆزان، مووسڵ، کۆچگیری و دابەشکردنی کوردستان.
وتارەکە بخوێنەوەشۆڕشی ڕۆژئاوا و شەڕەکانی کوردستانی سووریا؛ لە شۆڕشی 2012ەوە تا شەڕی کۆبانی، تێکشکانی داعش، ئۆپەراسیۆنەکانی تورکیا و خەبات بۆ مانەوە لە 2025–2026.
وتارەکە بخوێنەوەخەباتی کورد لە ئێران؛ لە ڕاپەڕینی 1979ەوە تا تیرۆرکردنەکانی سەرکردەکانی حیزبی دیموکرات، یاخیبوونی پژاک و هێرشە مووشەکییەکانی ئێران بۆ سەر ئۆپۆزسیۆنی کورد لە عێراق.
وتارەکە بخوێنەوەگێڕانەوەی ڕاستییەکانی ململانێی تورکیا و پەکەکە لە 1984ەوە تا ئاگربەستی 2025 بە ڕیزبەندیی کاتی؛ جەنگی چریکی، شەڕی شارەکان، ئۆپەراسیۆنە تێپەڕسنوورییەکان و ڕاگەیاندنە مێژووییەکەی چەکدانان.
وتارەکە بخوێنەوەلە ڕاپەڕینی 1991ەوە تا شەڕی ناوخۆی کورد، جەنگی عێراقی 2003 و ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی 2017؛ مێژووی نوێی کوردستانی عێراق.
وتارەکە بخوێنەوەڕاپەڕینە کوردییەکان لە جەنگی یەکەمی جیهانییەوە تا کۆماری مەهاباد؛ سمکۆی شکاک، شێخ مەحموود، کۆچگیری و بەڵێنی بەدینەهاتووی دەوڵەتێکی کوردی.
وتارەکە بخوێنەوەلەناوبردنی میرنشینە کوردەکان لە سەدەی نۆزدەیەمدا؛ میر محەمەد و بەدرخان و یەزدانشێر و سوارەی حەمیدیە.
وتارەکە بخوێنەوەکوردستان لە نێوان ئیمپراتۆرییەکانی عوسمانی و سەفەویدا؛ لە چاڵدێرانەوە بۆ دمدم و پەیماننامەی زوهاب، ئەو جەنگانەی نەتەوەی کوردیان دابەش کرد.
وتارەکە بخوێنەوەجەنگەکانی قۆناغی دواتری ئەیووبی، لە جەنگی پێنجەمی خاچپەرستان و لا فۆربییەوە تا شەڕی مەنسوورە و دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات لەلایەن مەملووکەکانەوە و وێرانکردنی دوا قەڵای ئەیووبی بە دەستی مەغۆل.
وتارەکە بخوێنەوەژیانی سەربازیی سەڵاحەدین، لە داگیرکردنی میسر بە دەستی کوردەوە تا شەڕی حەتین و کەوتنی قودس و جەنگی سێیەمی خاچپەرستان دژ بە ڕیچاردی شێردڵ.
وتارەکە بخوێنەوەشەدادییەکان و ڕەوادییەکان؛ بنەماڵە کوردەکان کە حوکمی ئەرمینیا و ئەڕان و ئازەربایجانیان کرد، بۆ دوو سەدە لەگەڵ گورجستان جەنگان و مزگەوتی مەنووچەهریان لە ئانی بنیاد نا.
وتارەکە بخوێنەوەمەروانییەکانی دیار بەکر؛ چۆن شوانێکی کورد شانشینێکی لەسەر سنووری بیزەنتە بنیاد نا و بۆچی ئەم بنەماڵەیە بۆ مێژووی کورد گرنگە.
وتارەکە بخوێنەوەعەیشانییەکان و حەسنەوەییەکان و عەنازییەکان؛ یەکەم بنەماڵە فەرمانڕەوا کوردەکانی سەردەمی ئیسلامی، جەنگەکانیان، سەردەمی زێڕینیان لە ژێر دەسەڵاتی بەدر کوڕی حەسنەوەی و لەناوبردنیان بە دەستی تورکە سەلجووقییەکان.
وتارەکە بخوێنەوەچۆن داگیرکاریی ئیسلامی کوردستانی گۆڕی؛ لە هەڵمەتە عەرەبییەکانی ساڵی 637ی زایینییەوە تا یاخیبوونە کوردییەکان و شەڕەکانی خوڕەمییەکان و چیرۆکە سەرسامکەرەکەی تیۆفۆبۆس.
وتارەکە بخوێنەوەچۆن ڕۆما و ئێران بۆ چەندین سەدە بە بەرزاییەکانی کورددا شەڕیان کرد؛ لە داگیرکاریی تراجانەوە تا مردنی جولیان و گەمارۆکانی سینگارا و بێزابدە و ئەو پەیماننامەیەی هەموو شتێکی گۆڕی.
وتارەکە بخوێنەوەکیرتییەکان: بەردهاوێژکارە هەڵبژاردەکانی چیاکانی زاگرۆس کە بۆ پاشا سەلەوکییەکان و ساتراپە یاخییەکان و ڕۆما شەڕیان کرد؛ مێژووی سەربازییان و پەیوەندییان بە بەرزاییەکانی کوردەوە.
وتارەکە بخوێنەوەچۆن پاشا ئاشوورییەکان لە بەرزاییەکانی زاموای کوردستانی ئەمڕۆ شەڕیان کرد؛ تیگلات-پیلەسەری یەکەم و ئاشوورناسیرپالی دووەم و گەلە شاخاوییەکان کە ڕەتیان دەکردەوە بە داگیرکراوی بمێننەوە.
وتارەکە بخوێنەوەگۆردیێن: پاشایەتییە کۆنەکەی نێوان ڕۆما و پارت و ئەرمەنستان لەو شوێنەی ئەمڕۆ کوردستانە؛ پاشاکان و شەڕەکانی و پەیوەندیی بەردەوامی بە مێژووی کوردەوە.
وتارەکە بخوێنەوەچۆن شەڕکەرە شاخاوییەکانی کاردوخۆی لە ساڵی 401 پێش زایین شەڕیان لەگەڵ دە هەزارەکەی زینۆفۆن کرد؛ کۆنترین گێڕانەوەی گەلەکانی کوردستان و پەیوەندییان بە کوردەوە.
وتارەکە بخوێنەوەچۆن مادەکان لە ساڵی 612 پێش زایین ئیمپراتۆریای ئاشوورییان لە نەینەوا وێران کرد؛ سەرهەڵدان و هەڵمەتە سەربازییەکانیان و گرنگییان وەک ئەو باوباپیرانەی کورد کە زۆرترین جار ئاماژەیان پێ دەکرێت.
وتارەکە بخوێنەوەلۆلۆبی: شەڕکەرە کۆنەکانی چیاکانی زاگرۆس کە دژ بە ئیمپراتۆریای ئەکەدی شەڕیان کرد و کۆنترین پەیکەرە بەرزە بەردینەی ئێرانیان تاشی و ئەو بەرزاییانەیان داڕشت کە بوون بە کوردستان.
وتارەکە بخوێنەوەگوتییەکان کێ بوون؟ گەلە شاخاوییەکەی زاگرۆس کە ڕووخانی ئیمپراتۆریای ئەکەدی دەخرێتە ئەستۆیان؛ ڕەچەڵەک و شەڕ و بنەماڵەکەیان و پەیوەندیی جێی مشتومڕیان بە مێژووی کوردەوە.
وتارەکە بخوێنەوەچۆن هێزە سەربازییە کوردییەکان لە گەریلا حیزبییەکانەوە گەشەیان کرد بۆ سوپا هاوپەیمانە نێودەوڵەتییەکان؛ پێشمەرگە و یەکینەکانی پاراستنی گەل و ژن و هێزەکانی سووریای دیموکرات و هاوبەشییە جیهانییەکانیان.
وتارەکە بخوێنەوە