عیزەدین حوسەینی کێ بوو؟
عیزەدین حوسەینی مەلایەکی موسڵمانی سوننیی کورد بوو کە لە 1921 لە مەهاباد لەدایک بوو؛ ئەو شارەی لە 1946 پایتەختی کۆماری کوردیی مەهاباد بوو. ئەو بوو بە دیارترین سەرکردەی ئایینیی سوننیی کورد لە ئێرانی سەدەی 20دا. لە جیهانی کوردیدا بەهۆی پشتگیریی سەرەتاییی لە شۆڕشی ئێرانی 1979، جیابوونەوەی دواتری لە ئایەتوڵڵا خومەینی لەسەر خۆبەڕێوەبردنی کورد و چەندین دەیە بەرگریی لە مافەکانی کورد لە ئێران ستایش دەکرێت.
کەسایەتییەکی گرنگی سەردەمی شۆڕش بوو؛ لە سەرەتادا لە تەنیشت سەرکردە ئایینییەکانی دیکە پشتگیریی بزووتنەوەی دژ بە شای دەکرد. بەڵام کاتێک کۆمارە نوێیە ئیسلامییەکە داواکارییەکانی کورد بۆ خۆبەڕێوەبردنی هەرێمی ڕەت کردەوە و لە 1979-1980 ئۆپەراسیۆنی سەربازیی دژ بە هێزە کوردییەکان دەست پێ کرد، لێی جیا بووەوە. جیابوونەوەی لە خومەینی کردی بە هێمای خۆڕاگریی کورد بەرامبەر ناوەندگیریی کۆماری ئیسلامی.
دوای سەرکوتکردنی چالاکیی سیاسیی کورد لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە، چەندین ساڵی لە تاراوگە بەسەر برد و لە دەرەوەی وڵاتەوە بەردەوام بوو لە بەرگری لە مافەکانی کورد. تا 2011 ژیا و تەواوی ڕەوتی سیاسەتی کورد لە ئێرانی سەدەی 20دا، لە کۆماری مەهابادەوە تا پتەوبوونی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی، بەسەر برد.
خاڵە سەرەکییەکان
• عیزەدین حوسەینی (1921-2011) دیارترین سەرکردەی ئایینیی سوننیی کورد لە ئێرانی سەدەی 20دا بوو.
• لە مەهاباد، شاری کۆماری کوردیی مەهاباد، لەدایک بوو و میراتی ئەو کۆمارە کاریگەریی لەسەر پێگەیشتنی هەبوو.
• لە سەرەتادا پشتگیریی شۆڕشی ئێرانی 1979ی کرد، بەڵام لەسەر خۆبەڕێوەبردنی کورد لە خومەینی جیا بووەوە.
• جیابوونەوەی لە کۆماری ئیسلامی کردی بە هێمای خۆڕاگریی کورد بەرامبەر ناوەندگیریی ئێران.
• چەندین ساڵی لە تاراوگە بەسەر برد، بەڵام تا مردنی لە 2011 بە دەنگێکی مافەکانی کورد مایەوە.
زانیاریی خێرا
ناوەڕۆک
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
ڕیزبەندیی کاتی و ڕووداوە سەرەکییەکان
پەیوەندییەکان بە مێژووی کوردەوە
سەرەتای ژیان و ڕەچەڵەک
عیزەدین حوسەینی لە 1921 لە مەهاباد لەدایک بوو؛ شارێک کە کۆمارە کورتخایەنە کوردییەکەی 1946 ناسنامەی کوردی و ئاواتە سیاسییەکانی ئەو شارەی بەرجەستە کرد. خوێندنی ئایینیی لە نەریتی ئیسلامیی سوننەدا وەرگرت و بوو بە مەلایەکی دیار لە کۆمەڵگەی کوردی ئێراندا.
دەسەڵاتە ئایینییەکەی وەک مەلایەکی سوننی پێگەیەکی سەرکردایەتیی لە کۆمەڵگەی کوردیدا پێ بەخشی کە لە دامەزراوەی ئایینیی ئیسلامیی شیعە، کە بەسەر ژیانی ئایینیی ئێراندا زاڵ بوو، جیاواز بوو و زۆرجار گرژیی لەگەڵ هەبوو.
پاشخانی مێژوویی
شۆڕشی ئێرانی 1979 لە سەرەتادا پشتگیریی کۆمەڵگە سیاسی و ئایینییە جۆراوجۆرەکانی ڕاکێشا؛ لەوانە سەرکردە کوردەکان کە هیواخواز بوون ڕووخاندنی شا بوار بۆ خۆبەڕێوەبردنی کورد بڕەخسێنێت. ئەم هیوانە زوو پووچەڵ بوونەوە، کاتێک خومەینی داواکارییەکانی خۆبەڕێوەبردنی کوردی ڕەت کردەوە و کۆماری ئیسلامی لە 1979-1980 ئۆپەراسیۆنی سەربازیی دژ بە هێزە کوردییەکان دەست پێ کرد.
ڕەوتی عیزەدین حوسەینی، واتە پشتگیریی سەرەتاییی لە شۆڕش و پاشان دژایەتییەکی پابەند بە بنەما بەرامبەر سیاسەتی کوردیی کۆماری ئیسلامی، ڕەنگدانەوەی ئەزموونی زۆرێک لە سەرکردە سیاسییە کوردەکان لە ئێران لەم سەردەمەدا بوو.
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
سەرکردایەتیی ئایینیی کورد
عیزەدین حوسەینی وەک دیارترین مەلای سوننیی کورد لە ئێراندا، ڕەوایەتیی ئایینیی بە ئاواتە سیاسییەکانی کورد بەخشی کە تەواوکەری ڕێکخراوە سیاسییە عەلمانییەکانی وەک KDPI بوو. دەسەڵاتە ئایینییەکەی ڕەهەندێکی متمانەپێکراوی ئیسلامیی بە بزووتنەوەی کورد لە ئێران بەخشی کە بەرامبەر هەوڵی کۆماری ئیسلامی بۆ پیشاندانی خۆڕاگریی کورد وەک بزووتنەوەیەکی دژە ئیسلامی دەوەستایەوە.
بەرگری لە خۆبەڕێوەبردنی کورد
جیابوونەوەی لە خومەینی و چەندین دەیە بەرگریی دواتری لە خۆبەڕێوەبردنی کورد لە ئێران، کە لە تاراوگە و لە ژێر بارودۆخی سەختدا بەردەوام بوو، کردی بە دەنگێکی جێگیر و پابەند بە بنەما بۆ مافەکانی کورد. پێگە ئایینییەکەی لە وڵاتێکدا کە دەسەڵاتی ئایینی گرنگیی سیاسیی هەبوو، کێشێکی تایبەتی بە بەرگرییەکەی دەبەخشی.
ڕیزبەندیی کاتی و ڕووداوە سەرەکییەکان
مشتومڕەکان، ناکۆکییەکان و پرسیارە مێژووییەکان
پشتگیریی سەرەتاییی لە شۆڕشی 1979 و دژایەتیی دواتری لەلایەن توێژەرانی سیاسەتی کوردی ئێرانەوە گفتوگۆی لەبارەوە کراوە. ناسنامە کوردییەکەی و گرنگییەکەی بۆ ژیانی ئایینی و سیاسیی کوردی ئێران جێی ناکۆکی نین.
میرات و کاریگەریی کولتووری
عیزەدین حوسەینی هێمای خۆڕاگریی ئایینیی کورد بەرامبەر ناوەندگیریی کۆماری ئیسلامی لە ئێرانە؛ مەلایەک کە دەسەڵاتە ئایینییەکەی بۆ بەرگری لە مافەکانی کورد بەکار هێنا و لە چەندین دەیەی تاراوگەدا ئەو بەرگرییەی بەردەوام کرد. ژیانی تەواوی ڕەوتی سیاسەتی کورد لە ئێرانی سەدەی 20دا، لە کۆماری مەهابادەوە تا کۆماری ئیسلامی، گرتەوە.
پەیوەندییەکان بە مێژووی کوردەوە
قازی محەمەد؛ سەرۆکی کۆماری کوردیی مەهاباد کە لە هەمان شار لەدایک بوو
کەریم سەنجابی؛ سیاسەتمەداری کوردی ئێرانی کە ئەویش لە کۆماری ئیسلامی جیا بووەوە
عەبدولڕەحمان قاسملوو؛ سەرکردەی KDPI و هاوبەشی سیاسیی هاوسەردەم
پرسیارە باوەکان
عیزەدین حوسەینی کێ بوو؟
عیزەدین حوسەینی (1921-2011) دیارترین سەرکردەی ئایینیی سوننیی کورد لە ئێرانی سەدەی 20دا بوو. لە مەهاباد لەدایک بوو، لە سەرەتادا پشتگیریی شۆڕشی 1979ی کرد، پاشان لەسەر خۆبەڕێوەبردنی کورد لە خومەینی جیا بووەوە و بوو بە هێمای خۆڕاگریی کورد بەرامبەر کۆماری ئیسلامی.
ئایا عیزەدین حوسەینی کورد بوو؟
بەڵێ. لە مەهابادی کوردستانی ئێران لەدایک بوو و ژیانی پیشەییی ئایینی و سیاسیی بۆ بەرگری لە مافەکانی کورد تەرخان کرد.
بۆچی لە خومەینی جیا بووەوە؟
کاتێک کۆماری ئیسلامی داواکارییەکانی کورد بۆ خۆبەڕێوەبردنی هەرێمی ڕەت کردەوە و لە 1979-1980 ئۆپەراسیۆنی سەربازیی دژ بە هێزە کوردییەکان دەست پێ کرد، ئەو لێی جیا بووەوە. جیابوونەوەکەی هەڵوێستێکی پابەند بە بنەما لە پێناو ئەو ئاواتە سیاسییانەی کورد بوو کە کۆماری ئیسلامی ئامادە نەبوو بوار بۆ جێبەجێکردنیان بڕەخسێنێت.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
بەشداربووانی Wikipedia. 'Ezzeddin Hosseini.' Wikipedia. سەردانکراوە 2025.
بەشداربووانی Wikipedia. 'List of Kurds.' Wikipedia. سەردانکراوە 2025.