پێشەکی
لە حەماسەیەکدا کە پڕە لە پاڵەوانە پیاوە بەهێزەکان، شاینامە، کتێبە مەزنەکەی پاشاکان، ژنێکی لەبیرنەکراومان پێ دەبەخشێت کە وەک سوارەشەڕوانێک زریەی لەبەر کردووە و بە ئەسپ دەچێتە شەڕ: گۆردافەرید، ژنە جەنگاوەرەکەی قەڵای سپی. کاتێک پیاوانی سنوور شڵەژان و پاڵەوانەکەیان بە دیل گیرا، ئەو بوو زریەی سوارەشەڕوانێکی لەبەر کرد و پرچی لە ژێر کڵاوە ئاسنییەکەیدا شاردەوە و بە تەنها بە ئەسپ دەرچوو تا لە شەڕی تاک بە تاکدا ڕووبەڕووی سۆهرابی پاڵەوانی گەنج و بەهێز ببێتەوە.
گۆردافەرید یەکێکە لە پەسەندکراوترین و خۆشەویستترین کەسایەتییەکانی تەواوی حەماسەکە؛ پاڵەوانەژنێک کە بە خۆشەویستی یان خەم یاد ناکرێتەوە، بەڵکو بە ئازایەتی و لێهاتوویی لە چەکدا و لە سەرووی هەمووانەوە بە زیرەکی. هەرچەند لە شەڕەکەدا شکستی خوارد، بە زیرەکییەکەی هەڵوێستەکەی لەسەر ئەوەی بەسەریدا زاڵ بوو پێچەوانە کردەوە؛ لە دەستی ڕزگاری بوو و دەروازەکانی قەڵاکەی لە بەرامبەریدا داخست و لە سەر بارووەکانەوە گاڵتەی پێ کرد. حەماسەکە لە ئەودا وێنەیەکی دەگمەن و درەوشاوەی ژنێکمان پێ دەبەخشێت کە لە بواری خۆیاندا ڕووبەڕووی مەزنترین جەنگاوەران دەبێتەوە و لە فێڵ و زیرەکیدا لێیان تێدەپەڕێت.
چیرۆکی گۆردافەرید، کە سەر بە میراتە حەماسییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە، ئەو نەریتەی کورد لەگەڵ فارسەکان و ئەوانی دیکەی جیهانی ئێرانیدا هاوبەشی دەکەن، لە پەسەندکراوترین ڕووداوەکانی شاینامەیە. بووەتە هێمایەکی بەردەوامی ئازایەتی و زیرەکیی ژنان کە تا ئەمڕۆ ڕێزی لێ دەگیرێت. ناسینی گۆردافەرید واتە زانینی ئەوەی جیهانی پاڵەوانانی حەماسە هەروەها پاڵەوانەژنی هەبوو؛ ژنانی بوێر کە چارەنووسی شەڕەکانیان دادەڕشت.
ناوەڕۆک
گۆردافەرید کێ بوو؟
گۆردافەرید ژنە جەنگاوەرێکی بەناوبانگی شاینامە و کچی گەژدەهەمە؛ فەرماندەی قەڵای سپی لە سنووری نێوان ئێران و توران. لە چیرۆکە تراژیدییەکەی ڕۆستەم و سۆهرابدا دەردەکەوێت، کاتێک سۆهرابی پاڵەوانی گەنجی توران هێرش دەکاتە سەر قەڵاکە. دوای ئەوەی هۆجیری پاڵەوانی ئێرانی شکست دەخوات و بە دیل دەگیرێت، گۆردافەرید زریە لەبەر دەکات و خۆی وەک سوارەشەڕوانێک دەگۆڕێت و بە ئەسپ دەر دەچێت تا سۆهراب بۆ شەڕی تاک بە تاک بانگهێشت بکات. هەرچەند لە شەڕەکەدا شکست دەخوات، بە فێڵێکی زیرەکانە ڕزگاری دەبێت و ئازایەتی و زیرەکییەکەی دوژمن دوا دەخەن و ناوبانگێکی بەردەوامی پێ دەبەخشن وەک یەکێک لە پاڵەوانەژنە مەزنەکانی حەماسەکە.
کچی گەژدەهەم
گۆردافەرید کچی گەژدەهەم بوو؛ جەنگاوەرێکی ئەزمووندار و قەڵادار، یان فەرماندەی قەڵای سپی کە سنووری ئێرانی لە خاکی توران دەپاراست. لە خێزانێکی خانەدانی سنووردا لەدایک بوو و لە جیهانی چەک و شەڕدا پەروەردە کرا و حەماسەکە بە ڕوونی دەڵێت لێهاتووییەکانی شەڕ بۆی نامۆ نەبوون. خودی کارامەیییەکەی لە چەک و بە تایبەت لە کەواندا ئەوە دەگەیەنێت ڕاهێنانی جەنگیی فراوانی وەرگرتبوو؛ شتێکی دەگمەن بۆ ژنێک تەنانەت لە جیهانی پاڵەوانیی حەماسەکەدا.
خودی ناوەکەی بە ئازایەتی و ڕۆحی پاڵەوانی و خۆڕاگرییەوە بەستراوەتەوە و بە درێژایی چیرۆکەکەی ئەم خەسڵەتانە بەرجەستە دەکات. گۆردافەرید کە زیرەک و ئازا و بە توندی شانازیخوازە، وەک ژنێکی گەنج بە ڕۆحێکی نائاسایی پێشکەش دەکرێت کە نایەوێت بێدەنگ بوەستێت لە کاتێکدا گەلەکەی لە مەترسیدا بوون و هەڕەشە لە قەڵاکەی دەکرا. کاتێک ساتی قەیرانەکە هات، ئەم پێکەوەبوونەی ئازایەتی و لێهاتوویی و خێراییی بیرکردنەوە بوو دەیکردە ڕزگارکەری ئەو ساتە و پاڵەوانەژنی یەکێک لە پەسەندکراوترین ڕووداوەکانی حەماسەکە.
خاڵە سەرەکییەکان
گۆردافەرید ژنە جەنگاوەرێکی شاینامە و کچی گەژدەهەم بوو.
باوکی فەرماندەی قەڵای سپی لە سنووری ئێران و توران بوو.
کاتێک سۆهراب هۆجیری پاڵەوانی بە دیل گرت، خۆی چەکی هەڵگرت.
خۆی وەک سوارەشەڕوانێک گۆڕی و بە ئەسپ دەرچوو بۆ شەڕی تاک بە تاک لەگەڵ سۆهرابی بەهێز.
لە شەڕدا شکستی خوارد، بەڵام بە فێڵێک سۆهرابی هەڵخەڵەتاند و ڕزگاری بوو.
وەک هێمایەکی مەزنی ئازایەتی و زیرەکیی ژنان ڕێزی لێ دەگیرێت.
زانیاریی خێرا
ناو: گۆردافەرید (فارسی: بە پیتی لاتینی Gordafarid و Gordafrid)
سەرچاوە: شاینامە، کتێبی فارسیی پاشاکان
ڕۆڵ: ژنە جەنگاوەر؛ بەرگریکەری قەڵای سپی
باوک: گەژدەهەم، فەرماندەی قەڵای سپی
شوێن: دەژە سپید، قەڵای سپی، لە سنووری ئێران و توران
ڕووداو: چیرۆکی ڕۆستەم و سۆهراب
ڕکابەر: سۆهراب، پاڵەوانە گەنجەکەی توران
بەناوبانگ بە: دەرچوون بە ئەسپ و بە زریەوە بۆ شەڕی تاک بە تاک لەگەڵ سۆهراب و هەڵخەڵەتاندنی
خەسڵەتەکان: ئازایەتی و لێهاتوویی لە چەکدا و زیرەکی
میرات: هێمایەکی بەردەوامی ئازایەتیی ژنان لە حەماسەی فارسیدا
قەڵای سپی
چیرۆکی گۆردافەرید لە قەڵای سپیدا ڕوو دەدات، بە فارسی دەژە سپید؛ قەڵایەکی ئێرانی کە سنووری نێوان ئێران و توران، خاکە ڕکابەرەکەی ئەوبەری سنوور، دەپاراست. ئەم قەڵایە پشتوپەنایەکی گرنگی بەرگرییە ڕۆژهەڵاتییەکانی ئێران بوو و کەوتنی ڕێگای بۆ سوپای توران بۆ ناو خاکی ئێران دەکردەوە. فەرماندەکەی گەژدەهەمی باوکی گۆردافەرید بوو؛ جەنگاوەرێکی ئەزمووندار کە ئەرکی پاراستنی ئەم خاڵە گرنگەی لە بەرامبەر دوژمندا پێ سپێردرابوو.
بۆ ئەم سنوورە، سۆهرابی گەنج و بەهێز، کوڕی ڕۆستەمی پاڵەوانی مەزن، بە ڕابەرایەتیی سوپایەکی تورانی هات. سۆهراب کە سەرەڕای گەنجییەکەی جەنگاوەرێکی خاوەن هێزی نائاسایی بوو، تا ڕادەیەک بە ئومێدی دۆزینەوەی باوکی دەرچووبوو و سوپاکەی لە پێشڕەویدا هێرشی کردە سەر قەڵای سپی. بەرگریکەرانی قەڵاکە ئێستا ڕووبەڕووی پاڵەوانێک بە هێزێکی ترسناک بوونەوە و سەلامەتیی سنووری ئێران و ژیانی هەمووانی ناو دیوارەکان لە نێوان مانەوە و نەماندا بوو. هەر لەم ساتە مەترسیدارەدا بوو گۆردافەرید هەنگاوی بۆ پێشەوە دەنا.
شەرمەزاریی هۆجیر
کاتێک سوپای سۆهراب گەیشتە قەڵای سپی، پاڵەوانە ئێرانییەکەی ناو قەڵاکە، جەنگاوەرێک بە ناوی هۆجیر، بە ئەسپ دەرچوو تا وەک نەریتی حەماسەکە دەیخواست لە شەڕی تاک بە تاکدا ڕووبەڕووی پاڵەوانە گەنجەکە ببێتەوە. بەڵام هۆجیر هاوتای سۆهراب نەبوو. لە شەڕەکەدا، پاڵەوانە گەنجە بەهێزەکەی توران بە خێرایی بەسەر پاڵەوانە ئێرانییەکەدا زاڵ بوو، شکستی پێ هێنا و بە دیلی گرت و وەک زیندانی بردی. قەڵاکە پاڵەوانەکەی لەدەست دابوو و بەرگریکەرانی شڵەژابوون.
هەواڵی ئەم شکستە بوو گۆردافەریدی بۆ کردار هان دا. کاتێک زانی پاڵەوانی گەلەکەی شکستی خواردووە و بە دیل گیراوە، شکستەکەی بە هێندە شەرمەزاری و مەترسیی قەڵاکەی بە هێندە بەپەلە زانی کە بەرگەی بێکردەوە وەستانی نەگرت. نەریتەکە دەگێڕێتەوە ڕەنگی ڕوومەتەکانی لە تووڕەیی و شێلگیریدا تۆخ بووەوە. لەبری چاوەڕوانیی ڕزگاری یان ملکەچی بۆ نائومێدی، بڕیاری دا خۆی شەڕەکە بکات، تۆڵەی شەرمەزاریی شکستی هۆجیر بکاتەوە و گەلەکەی بپارێزێت. لەم بڕیارەدا ژنە جەنگاوەرێک لەدایک بوو.
جەنگاوەرە زریەپۆشەکە
وەڵامی گۆردافەرید بۆ قەیرانەکە بە هەمان ڕادە بوێرانە و چاوەڕواننەکراو بوو. بەبێ هیچ دواخستنێک زریەی سوارەشەڕوانێکی لەبەر کرد و پرچە درێژەکەی کۆ کردەوە و لە ژێر کڵاوە ئاسنییەکەیدا شاردییەوە تا هیچ کەسێک نەزانێت ژنە. بە چەکی تەواو و بە ئەسپەوە، بە شێوەی جەنگاوەرێکی پیاو، وەک شێرێکی تامەزرۆی شەڕ لە قەڵاکەوە دەرچوو؛ دیمەنێک کە هیچ کەسێکی دوژمن چاوەڕێی نەبوو. هاتە بەردەم ڕیزەکانی توران و بە هاوار بانگی شەڕی کرد، داوای زانینی ئەوەی کرد پاڵەوان و جەنگاوەرە تاقیکراوەکانیان لە کوێن و هانی دان ڕووبەڕووی ببنەوە.
ئەم وێنەیەی ژنێک بە نهێنی زریە لەبەر دەکات و بە ئەسپ دەچێتە شەڕ، یەکێکە لە سەرنجڕاکێشترینەکانی تەواوی حەماسەکە. ئەوەی گۆردافەرید دەیتوانی خۆی چەکدار بکات و وەک سوارەشەڕوانێک بجەنگێت، وەک شتێکی سروشتی بۆ ئەو پێشکەش دەکرێت، بەرهەمی ڕاهێنانی ڕاستەقینەی جەنگی، نەک تەنها کردەوەیەکی لەناکاو و نائومێدانە. جەنگاوەرێکی ڕاستەقینە بوو، لێهاتوو لە چەک و ئەسپسواری، کە هەڵیبژارد لە ساتی پێویستیی گەلەکەیدا ڕاهێنانەکەی بەکار بهێنێت. بە دەرچوون بە شێوەی گۆڕاو هەروەها زیرەکیی خۆی پیشان دا، چونکە دەیزانی دوژمن هەرگیز چاوەڕێی ژنێک نابێت و مەبەستی ئەوە بوو وەک جەنگاوەرێک لە نێو جەنگاوەراندا بە مەرجە یەکسانەکان ڕووبەڕووی سۆهرابی بەهێز ببێتەوە.
شەڕی تاک بە تاک لەگەڵ سۆهراب
خودی سۆهراب وەڵامی بانگی شەڕی گۆردافەریدی دایەوە و هەردووکیان کەوتنە شەڕێکی توندی تاک بە تاک. ژنە جەنگاوەرە خۆگۆڕاوەکە سەلماندی ڕکابەرێکی بەهێزە: حەماسەکە جەخت لە لێهاتوویی و بە تایبەت وردیی کوشندەکەی بە کەوان دەکاتەوە، کاتێک تیرەکانی بەرەو پاڵەوانە گەنجەکە دەتەقاند. شەڕەکە سەخت بوو و هەر نزیکتر دەبووەوە؛ هەردوو جەنگاوەرەکە لە سەر ئەسپدا پێکدادان لە پێشبڕکێیەکدا کە هێزی سۆهرابی لە بەرامبەر لێهاتوویی و ئازایەتیی گۆردافەریددا تاقی دەکردەوە.
بۆ ماوەیەک پاڵەوانەژنە خۆگۆڕاوەکە لە بەرامبەر سۆهرابی بەهێزدا خۆی ڕاگرت و بە هێندە لێهاتوویی و ڕۆحێک جەنگا کە پاڵەوانە گەنجەکە نەیدەتوانی بە ئاسانی بەسەریدا زاڵ ببێت. شەڕی تاک بە تاکێک بوو کە ڕێزی بە هەردووکیان بەخشی؛ سوارەشەڕوانە نەناسراوەکە شەڕێکی لەگەڵ سۆهرابی مەزن کرد لەوە سەختتر کە چاوەڕێی بوو. بەڵام سۆهراب جەنگاوەرێکی خاوەن هێزی نائاسایی و کوڕی مەزنترین پاڵەوانی سەردەمەکە بوو و لە کۆتاییدا کاریگەریی هێزەکەی دەرکەوت. بە توندکردنەوەی هێرشەکەی لە ڕکابەرەکەی نزیک بووەوە و ئەو ساتە هات کە ئەو نهێنییە ئاشکرا دەکرد گۆردافەرید پاراستبووی.
کڵاوە ئاسنییەکە و پرچەکە
لە گەرماوگەرمەی شەڕەکەدا، کاتێک سۆهراب سوودی لە باڵادەستییەکەی وەردەگرت، لێی کڵاوە ئاسنییەکەی ڕکابەرەکەی دا یان گرتی و لە سەری جەنگاوەرەکە دایماڵی. بە سەرسوڕمانێکی تەواوەوە، کڵاوەکە لابرا و شەڵاڵێک لە پرچی درێژی ئاشکرا کرد کە بە بادا بڵاو دەبووەوە: ڕکابەرە توندەکەی ژن بوو. سۆهرابی بەهێز بە سەرسوڕمانەوە وەستا و بە زەحمەت باوەڕی دەکرد ئەو سوارەشەڕوانەی شەڕێکی هێندە سەختی لەگەڵ کردبوو، لە ڕاستیدا ژنێکی گەنج و جوانە و لەو ساتەدا، هەروەک نەریتەکە دەگێڕێتەوە، سەرسامی بوو و عاشقی بوو.
ئەم دیمەنەی کڵاوە ئاسنییەکە دادەماڵرێت و پرچە بڵاوبووەکەی ژنە جەنگاوەرەکە ئاشکرا دەکات، یەکێکە لە بەناوبانگترین وێنەکانی شاینامە و هونەرمەندانی دەستنووس لە درێژایی سەدەکاندا کێشاویانە. زاناکان تێبینیی لەیەکچوونیان کردووە لەگەڵ چیرۆکە یۆنانییەکەی پێنتەسیلەیای ئەمازۆن، کە سروشتە ڕاستەقینەکەی هەروەها لە شەڕدا لەگەڵ ئەخیلێس ئاشکرا بوو، و ئاماژەیان کردووە خودی کڵاوە ئاسنییەکەی گۆردافەرید وەک ڕۆمی، یان یۆنانی، وەسف دەکرێت و ئاماژە بە ڕەنگدانەوەیەکی جیهانی کلاسیکی دەکات. بەڵام لە کاتێکدا ئاشکرابوونی ناسنامەی ئەمازۆنەکە تەنها لە مردندا هات، گۆردافەرید لە شەڕەکەی ڕزگاری دەبوو و بەڕاستی دەیکردە قازانجی خۆی.
سەرکەوتن بە زیرەکی
گۆردافەرید کە زانی ناتوانێت بە هێزی چەک سۆهراب شکست بدات، ڕووی لە تیژترین چەکی خۆی کرد: زیرەکییەکەی. بە زانینی ئەوەی پاڵەوانە گەنجەکە ئێستا عاشقی بووە، بە بەڵێنی درۆ هەڵیخەڵەتاند و پێشنیاری کرد خۆی تەسلیم بکات و تەنانەت قەڵاکەش بداتە دەستی ئەو، ئەگەر بە نەرمونیانی بەدوایدا بچێت بۆ دەروازەکانی. سۆهرابی عاشق کە قسەکانی هەڵیانخەڵەتاندبوو، پەسەندی کرد و بەدوایدا چوو. بەڵام کاتێک گەیشتنە قەڵاکە، گۆردافەرید بە خێرایی خۆی خزاندە ژوورەوە و داوای کرد دەروازەکان لە پشتەوەی داخەن و پاڵەوانە گەنجە هەڵخەڵەتاوەکەی لە دەرەوە بە جێ هێشت، لە کاتێکدا دەروازەکان لێی داخرابوون.
پاشان، لە سەلامەتیی بارووەکانەوە، سەرکەوتە سەر دیوارەکان و بە گەمژە گاڵتەی بە سۆهراب کرد، گاڵتەی بە جەنگاوەرە بەهێزەکە کرد کە ژنێک هەڵیخەڵەتاندبوو و بە زیرەکی بەسەریدا زاڵ بووبوو. بەرگریکەرانی قەڵاکە ئازایەتییەکەیان ستایش کرد و ناویان بە شێرەمێ برد. گۆردافەرید بە فێڵەکەی نەک تەنها ژیانی خۆی ڕزگار کرد، بەڵکو کاتێکی بەبەهای بۆ گەلەکەی کڕی، چونکە باوکی توانی پەیام بۆ پاشای ئێران بنێرێت و بەرگری ئامادە بکات. لە حەماسەیەکدا کە زۆرجار هێزی ڕووت دەستایشێت، سەرکەوتنی گۆردافەرید سەرکەوتنی زیرەکی و فێڵە بەسەر هێزدا؛ سەرکەوتنێک کە بە شمشێر بەدەست نەهاتووە، بەڵکو بە بیر، و هەر ئەمە وای کردووە هێندە خۆشەویست بێت.
هێما و مانا
گۆردافەرید لە شاینامەدا کۆمەڵێک مانای بەهێز و دەگمەن بەرجەستە دەکات. لە سەرووی هەمووانەوە ژنە جەنگاوەرە مەزنەکەی حەماسەکەیە؛ کەسایەتییەکی ئازایەتی و لێهاتوویی و توانای کرداری ژنان لە جیهانێکدا کە پاڵەوانە پیاوەکان تێیدا زاڵن. ئامادەیییەکەی بۆ هەڵگرتنی چەک کاتێک پیاوان شکستیان خواردووە و بۆ دەرچوونی بە تەنها بە ئەسپ لە بەرامبەر بەهێزترین دوژمناندا، دەیکاتە هێمایەکی سەرنجڕاکێشی بوێری و ڕەتکردنەوەی ملکەچی بۆ ترس. پیشان دەدات بوێری تەنها موڵکی پیاوان نییە.
زیاتر لەوەش، گۆردافەرید سەرکەوتنی زیرەکی بەسەر هێزی ڕووتدا بەرجەستە دەکات. لە تاقیکردنەوەی چەکدا شکست دەخوات، بەڵام لە کۆتاییدا بە زیرەکییەکەی سەردەکەوێت و هێز و شەیداییی ڕکابەرەکەی لە دژی خۆی بەکار دەهێنێت. سەرکەوتنەکەی بە زیرەکی پەندێک دەگەیەنێت کە حەماسەکە بە ڕوونی پەسەندی دەکات: هێزی ڕاستەقینە لە داناییی بڕیار و دۆزینەوەی چارە و پاراستنی ئەوانی دیکەدایە، نەک تەنها لە زاڵبوون. لەمەدا لە نێو پاڵەوانانی حەماسەکەدا نزیکەی بێهاوتایە. وەک هێمایەکی کەلتووریی بەردەوام، گۆردافەرید نوێنەرایەتیی هێز و ئازایەتی و زیرەکیی ژنان دەکات کە ڕەگیان لە میراتی جیهانی ئێرانیدایە؛ ئیلهامێک کە تا ئەمڕۆ خۆشەویستە.
گۆردافەرید و کوردەکان
گۆردافەرید سەر بە میراتە حەماسییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتی شاینامە کە کورد لەگەڵ فارسەکان و گەلە ئێرانییەکانی دیکەدا هاوبەشی دەکەن. کورد وەک گەلێکی ئێرانی بە ڕەگە قووڵەکانی خۆی لەم جیهانە کەلتوورییەدا، میراتگری چیرۆکەکانی پاڵەوانە پیاو و ژنەکانیەتی، لەوانە چیرۆکە بەناوبانگەکەی گۆردافەریدی ژنە جەنگاوەر. چیرۆکەکەی بەشێکە لەم میراتە هاوبەشەی ئەفسانە و بوێری کە بە جیهانی ئێرانیدا هاوبەشە.
ڕاستگۆیانەیە بگوترێت گۆردافەرید، کە شوێنەکەی سنووری جیهانی ئەفسانەیی ئێرانە، کەسایەتیی ئەم نەریتە ئێرانییە فراوانترەیە، نەک پاڵەوانەژنێکی تایبەت بە کورد. کەچی خەسڵەتەکانی لە جیهانی کوردیدا ڕەنگدانەوەی قووڵیان هەیە؛ جێگەیەک کە وێنەی ژنە ئازاکە کە چەک بۆ بەرگری لە گەلەکەی هەڵدەگرێت، ڕەنگدانەوەیەکی بەهێز و زیندووی هەیە و بەڕاستی لە سەردەمی نوێدا ژنان لە شاخەکاندا وەک جەنگاوەر جەنگاون. کەسایەتیی ژنە ئازا و توانادارەکەی نیشتمانی خۆی دەپارێزێت، ئەوەیە کە جیهانی کوردی ڕێزی لێ دەگرێت و حەماسە ئێرانییە هاوبەشەکە لە گۆردافەریددا نموونەیەکی کۆن و درەوشاوەی هەر ئەم جۆرە پاڵەوانەژنە پێشکەش دەکات.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا گۆردافەرید کەسایەتییەکی کوردییە؟ باشترە وەک بەشێک لە نەریتە حەماسییە هاوبەشە ئێرانییەکە لێی تێبگەین تا وەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد. شاینامە میراتی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکانە و کورد وەک یەکێک لەم گەلانە، پاڵەوانە پیاو و ژنەکانی لەگەڵ فارسەکان و ئەوانی دیکەدا هاوبەش دەکەن. وردترین شێوە ئەوەیە گۆردافەرید وەک کەسایەتیی ئەم میراتە ئێرانییە هاوبەشە پێشکەش بکرێت کە لە تەواوی ئەو جیهانە کەلتوورییەدا خۆشەویستە کە کورد سەر بەو جیهانەن، نەک بانگەشەی بۆ هەر گەلێکی تاک بکرێت.
ئایا گۆردافەرید لە شەڕدا سۆهرابی شکست دا؟ بە چەک نەخێر. لە تاقیکردنەوەی هێزدا سۆهراب بەسەریدا زاڵ بوو، هەروەک بەسەر پاڵەوانە پیاوەکاندا، و ئاشکرای کرد کە ژنە. سەرکەوتنە ڕاستەقینەکەی دواتر و بە ئامرازێکی جیاواز هات: بە زیرەکییەکەی لە دەستی ڕزگاری بوو و قەڵاکەی لە بەرامبەریدا داخست و وەک گەمژە پیشانی دا. گرنگە لە سەرکەوتنەکەی بە دروستی تێبگەین، وەک سەرکەوتنی زیرەکی و دۆزینەوەی چارە نەک هێزی ڕووت، چونکە هەر ئەمە چیرۆکەکەی هێندە تایبەت و پەسەندکراو دەکات.
ئایا چیرۆکی گۆردافەرید مێژووە؟ نەخێر؛ گۆردافەرید سەر بە جیهانە ئەفسانەیی و خەیاڵییەکەی شاینامەیە، نەک مێژووی بەڵگەدار. پاڵەوانەژنێکی سەردەمی پاڵەوانیی حەماسەکەیە؛ نەریتێکی دەوڵەمەند لە مانا و ئیلهام، بەڵام سەر بە بواری ئەفسانەیە تا ڕاستی. پێویستە چیرۆکەکەی بۆ ستایشکردنی ئازایەتی و زیرەکی و توانای کرداری ژنان و بۆ شوێنی لە نێو پەسەندکراوترین ڕووداوەکانی حەماسەکەدا پەسەند بکرێت، نەک وەک تۆماری ڕووداوی ڕاستەقینە. زاناکان تێبینیی هاوتاییی سەرنجڕاکێشیان لەگەڵ چیرۆکە یۆنانییەکانی ژنە جەنگاوەران کردووە، کە ڕەنگە کاریگەرییان لە شێوازی گێڕانەوەی چیرۆکەکەی هەبووبێت.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
سۆهراب: پاڵەوانە گەنجەکەی توران کە گۆردافەرید لەگەڵی جەنگا و هەڵیخەڵەتاند
ڕۆستەم: مەزنترین پاڵەوانی حەماسەکە و باوکی سۆهراب
تەهمینە: شازادەی سەمەنگان و دایکی سۆهراب
ڕوودابا: شازادە بوێرەکەی کابوڵ و پاڵەوانەژنێکی مەزنی دیکەی حەماسەکە
ئەفراسیاب: پاشای مەزنی توران و دوژمنی ئێران
شاینامە: کتێبە حەماسییەکەی پاشاکان کە چیرۆکی گۆردافەریدی تێدا دەگێڕدرێتەوە
پرسیارە باوەکان
گۆردافەرید لە شاینامەدا کێ بوو؟
گۆردافەرید ژنە جەنگاوەرێکی بەناوبانگی شاینامە و کچی گەژدەهەم، فەرماندەی قەڵای سپی لە سنووری ئێران و توران، بوو. لە چیرۆکی ڕۆستەم و سۆهرابدا، کاتێک هۆجیری پاڵەوانی ئێرانی لەلایەن سۆهرابی پاڵەوانی گەنجی تورانەوە شکست دەخوات و بە دیل دەگیرێت، گۆردافەرید زریە لەبەر دەکات و خۆی وەک سوارەشەڕوانێک دەگۆڕێت و بە ئەسپ دەر دەچێت تا سۆهراب بۆ شەڕی تاک بە تاک بانگهێشت بکات و دواتر بە فێڵێکی زیرەکانە هەڵیخەڵەتێنێت.
بۆچی گۆردافەرید لەگەڵ سۆهراب جەنگا؟
جەنگا چونکە پاڵەوانی گەلەکەی شکستی خواردبوو و قەڵاکەی لە مەترسیدا بوو. کاتێک سۆهراب هۆجیری پاڵەوانی ئێرانی شکست دا و بە دیلی گرت، گۆردافەرید شکستەکەی بە هێندە شەرمەزاری و هەڕەشەکەی بۆ قەڵای سپی بە هێندە جدی زانی کە بڕیاری دا خۆی شەڕەکە بکات؛ زریەی لەبەر کرد و بە ئەسپ دەرچوو بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پاڵەوانە گەنجە بەهێزەکە بۆ بەرگری لە گەلەکەی.
سۆهراب چۆن زانی گۆردافەرید ژنە؟
لە کاتی شەڕە توندەکەی تاک بە تاکیاندا، کاتێک سۆهراب سوودی لە باڵادەستییەکەی وەردەگرت، کڵاوە ئاسنییەکەی لە سەری ڕکابەرەکەی دایماڵی. بە سەرسوڕمانی ئەو، پرچی درێژ بڵاو بووەوە و ئاشکرای کرد ئەو سوارەشەڕوانەی شەڕێکی هێندە سەختی لەگەڵ کردبوو ژنە. سۆهراب سەرسوڕما و سەرسامی بوو. ئەم دیمەنەی ئاشکرابوونی ناسنامە یەکێکە لە بەناوبانگترین وێنەکانی تەواوی حەماسەکە.
گۆردافەرید چۆن سۆهرابی هەڵخەڵەتاند؟
بە زانینی ئەوەی ناتوانێت بە هێز سۆهراب شکست بدات و بە بینینی ئەوەی ئێستا عاشقی بووە، گۆردافەرید بە بەڵێنی درۆ هەڵیخەڵەتاند و پێشنیاری کرد خۆی و قەڵاکە تەسلیم بکات ئەگەر بە نەرمونیانی بەدوایدا بچێت بۆ دەروازەکانی. کاتێک گەیشتنە قەڵاکە، خۆی خزاندە ژوورەوە و داوای کرد دەروازەکان لە پشتەوەی داخەن و سۆهرابی لە دەرەوە بە جێ هێشت؛ پاشان لە سەر بارووەکانەوە گاڵتەی پێ کرد. فێڵەکەی ڕزگاری کرد و کاتی بۆ گەلەکەی کڕی.
بۆچی گۆردافەرید هێندە پەسەندکراوە؟
وەک نموونەیەکی دەگمەن و درەوشاوەی ئازایەتی و لێهاتوویی و زیرەکیی ژنان لە حەماسەکەدا پەسەند دەکرێت. کاتێک پیاوان شکستیان خواردبوو چەکی هەڵگرت و لەگەڵ بەهێزترین دوژمنان جەنگا و هەرچەند لە شەڕدا شکستی خوارد، لە کۆتاییدا بە زیرەکییەکەی سەرکەوت. سەرکەوتنی زیرەکییەکەی بەسەر هێزی ڕووتدا و بوێرییەکەی بۆ بەرگری لە گەلەکەی، کردوویانەتە هێمایەکی بەردەوامی هێزی ژنان لە میراتی ئێرانیدا کە تا ئەمڕۆ ڕێزی لێ دەگیرێت.
ئایا گۆردافەرید پاڵەوانەژنێکی کوردییە یان فارسی؟
گۆردافەرید سەر بە میراتە حەماسییە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە، نەک تەنها یەک گەل. شاینامە میراتی هاوبەشی جیهانی ئێرانییە و کورد وەک گەلێکی ئێرانی، پاڵەوانە پیاو و ژنەکانی لەگەڵ فارسەکان و ئەوانی دیکەدا هاوبەش دەکەن. باشترە گۆردافەرید وەک کەسایەتیی ئەم نەریتە ئێرانییە فراوانترە لێی تێبگەین، هەرچەند وێنەکەی وەک ژنێکی ئازا کە گەلەکەی دەپارێزێت، لە جیهانی کوردیدا ڕەنگدانەوەیەکی بەهێزی هەیە.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Gordafarid - Encyclopaedia Iranica
Women in the Shahnameh - Academia.edu (توێژینەوەکانی Khaleghi-Motlagh)
Gordafarid of the Shah-nama and the Naqqali Tradition - Historia i Swiat
Fateful Women in Ferdowsi's Shahnameh - ERIC