حوسنی ئەلزەعیم کێ بوو؟
حوسنی ئەلزەعیم ژەنەڕاڵێکی کوردی سوپای سووریا بوو کە لە 1897 لە حەلەب لەدایک بوو و لە 30ی ئازاری 1949 یەکەم کودەتای سەربازیی لە مێژووی سووریادا ئەنجام دا. حکومەتە هەڵبژێردراوەکەی شوکری ئەلقوەتلیی ڕووخاند و سەرەتا خۆی کرد بە دەسەڵاتدارە سەربازییە بەهێزەکە و پاشان (لە حوزەیرانی 1949ەوە) بە سەرۆکی سووریا. تەنها 137 ڕۆژ دوای دەستگرتن بەسەر دەسەڵاتدا، لە 14ی ئابی 1949، ڕووخێنرا و ئێعدام کرا؛ بەوە سەرۆکایەتییەکەی بوو بە کورتترین سەرۆکایەتی لە مێژووی سووریادا.
بە ڕەچەڵەک کورد بوو؛ بنەماڵەکەی لە کۆمەڵگەی کوردی حەلەب هاتبوو. پیشەکەی لە سوپاکانی عوسمانی و دواتر مانداتی فەرەنسا و سووریا ئەوی گەیاندە فەرماندەییی هێزە چەکدارەکانی سووریا، پۆستێک کە لەوێوە کودەتاکەی دژی حکومەتە دیموکراتییەکە ئەنجام دا.
فەرمانڕەوایییە کورتەکەی بە چەندین دەستپێشخەریی سەرسوڕهێنەر دیار بوو؛ پەیمانی ئاشتیی بە ئیسرائیل پێشنیاز کرد (کە ئیسرائیل ڕەتی کردەوە)، پێشنیازی جێگیرکردنی 300,000 پەنابەری فەلەستینیی لە بەرامبەر پشتیوانیی ئەمریکا کرد و چەندین چاکسازیی بەرەو مۆدێرنبوونی بە ئەنجام گەیاند، لەوانە بەخشینی مافی دەنگدان بە ژنانی سووریا. ئێعدامکردنی لەلایەن جێنشینە سەربازییەکانی خۆیەوە لە ماوەی پێنج مانگ دوای دەستگرتن بەسەر دەسەڵاتدا، چیرۆکەکەی کرد بە پەندێک دەربارەی ناجێگیریی سیاسەتی کودەتا.
خاڵە سەرەکییەکان
• حوسنی ئەلزەعیم (1897-1949) لە 30ی ئازاری 1949 یەکەم کودەتای سەربازیی لە مێژووی سووریادا ئەنجام دا.
• بە ڕەچەڵەک کورد بوو و لە بنەماڵەیەکی کوردی حەلەب لەدایک بوو.
• تەنها بۆ 137 ڕۆژ سەرۆکی سووریا بوو، پێش ئەوەی ڕووخێنرێت و ئێعدام بکرێت.
• لە ماوەی فەرمانڕەوایییە کورتەکەیدا ڕێککەوتنی ئاشتیی بە ئیسرائیل پێشنیاز کرد، پێشنیازی جێگیرکردنی پەنابەرە فەلەستینییەکانی کرد و مافی دەنگدانی بە ژنانی سووریا بەخشی.
• کودەتاکەی نموونەیەکی بۆ دەستێوەردانە سەربازییەکانی سووریا دانا کە بۆ چەندین دەیە دەستیان بەسەر وڵاتەکەدا گرت.
زانیاریی خێرا
ناوەڕۆک
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
ڕیزبەندیی کاتی و ڕووداوە سەرەکییەکان
پەیوەندییەکان بە مێژووی کوردەوە
سەرەتای ژیان و ڕەچەڵەک
حوسنی ئەلزەعیم لە 1897 لە حەلەب لە بنەماڵەیەکی کورد لەدایک بوو. پیشەیەکی سەربازیی لە سوپاکانی عوسمانی و مانداتی فەرەنسا و سووریادا بەدوادا چوو و لە کۆتاییدا بەرز بووەوە و بوو بە سەرۆکی ئەڕکانی سوپای سووریا.
پاشخانە کوردییەکەی ئەوی خستە دەرەوەی نەریتە زاڵەکەی نەتەوەخوازیی عەرەبیی سووریا، هەرچەند لە پەیامە سیاسییەکانیدا خۆی بە نەتەوەخوازێکی سووری پیشان دەدا. کارلێکە ئاڵۆزەکەی نێوان ناسنامە کوردییەکەی و سیاسەتە نەتەوەخوازە سوورییەکەی، تایبەتمەندییەکی دیاری ئەو کەسایەتییە کوردانەیە کە لەم سەردەمەدا لە ناو سیستەمەکانی دەوڵەتە عەرەبییەکاندا کار دەکردن.
پاشخانی مێژوویی
سووریا لە 1949 دەوڵەتێکی گەنج بوو؛ تەنها لە 1946ەوە بە فەرمی سەربەخۆ بوو، بە دامەزراوە دیموکراتییە ناسکەکان و سوپایەک کە بەهۆی شکست لە جەنگی عەرەب و ئیسرائیل لە 1948 دڵسارد بووبووەوە. ژینگەی سیاسی پڕ بوو لە سەرزەنشتی توندی یەکتر دەربارەی کاراییی سوپا، کە دۆخەکەی بۆ دەستێوەردانی سەربازی گونجاو دەکرد.
کودەتای بەکر سەدقی لە عێراق لە 1936 پێش کودەتای ئەلزەعیم ڕوویدابوو و چەندین کودەتای سووری لە هەمان ساڵدا (1949) دوای ئەو هاتن. پێکەوە نموونەی دەستێوەردانی سەربازییان لە سیاسەتی عەرەبدا دامەزراند کە دۆخی ناوچەکەی بۆ دەیەکانی دواتر دیاری دەکرد.
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
یەکەم کودەتای سەربازیی سووریا (1949)
کودەتای حوسنی ئەلزەعیم لە 30ی ئازاری 1949 یەکەم کودەتا لە مێژووی سووریادا بوو و نموونەیەکی بۆ سیاسەتی زاڵبوونی سوپا دانا کە بۆ زۆربەی دەیەکانی دواتر تایبەتمەندیی سووریا دەبوو. حکومەتێکی هەڵبژێردراوی ڕووخاند، دەستووری ڕاگرت و دەسەڵاتی لە دەستی سەربازییەکاندا چڕ کردەوە.
سەرەڕای کورتییەکەی، فەرمانڕەوایییەکەی چەندین دەستپێشخەریی گرنگی بەرهەم هێنا؛ پێشنیازی پەیمانی ئاشتی بە ئیسرائیل (یەکەم پێشنیاز لەلایەن هەر سەرکردەیەکی دەوڵەتێکی عەرەبییەوە)، پێشنیازی جێگیرکردنی پەنابەرە فەلەستینییەکان و بەخشینی مافی دەنگدان بە ژنانی سووریا؛ هەموویان بۆ 1949 بەرچاو بوون.
بۆ ماوەیەکی کورت بەرزترین پۆستی سووریای گرت
بەرزبوونەوەی ئەلزەعیم لە سەرکردەی کودەتاوە بۆ سەرۆکی سووریا لە حوزەیرانی 1949 ئەوی کرد بە یەکەم ئەفسەری سەربازی کە ئەو پۆستە بگرێت. سەرۆکایەتییە 137 ڕۆژییەکەی، پێش ڕووخاندن و ئێعدامکردنی بە کودەتایەکی دووەمی سەربازی بە سەرکردایەتیی سامی ئەلحەناوی، پێوەرێکە بۆ ناجێگیریی توندی سیاسەتی کودەتا، کە لەوێدا لۆژیکی دەستگرتن بەسەر دەسەڵاتدا بە هێز، بە هەمان بەهێزی بەسەر ئەوەشدا جێبەجێ دەبێت کە دەسەڵاتەکەی گرتووە.
ڕیزبەندیی کاتی و ڕووداوە سەرەکییەکان
مشتومڕ، ناکۆکی و پرسیارە مێژووییەکان
ناسنامە کوردیی حوسنی ئەلزەعیم لە چەندین سەرچاوەی مێژووییدا ئاماژەی پێ کراوە. ڕۆڵی لە خستنەڕێی سووریا بەرەو ناجێگیریی سەربازی بە شێوەیەکی بەرفراوان دانپێدانراوە. دەستپێشخەرییە دیپلۆماسییە سەرسوڕهێنەرەکانی، بە تایبەتی پێشنیازەکەی بە ئیسرائیل، لەلایەن مێژوونووسانی ململانێی عەرەب و ئیسرائیلەوە بە وردی گفتوگۆیان لەبارەوە کراوە.
میرات و کاریگەریی کولتووری
میراتی حوسنی ئەلزەعیم کردنەوەی سەردەمی کودەتا سەربازییەکانی سووریایە؛ سووڕێک کە بۆ چەندین دەیە بەردەوام بوو و لە کۆتاییدا بنەماڵەی فەرمانڕەوای ئەسەدی بەرهەم هێنا. سەرۆکایەتییە 137 ڕۆژییەکەی ئاگادارکردنەوەیەکی مێژووییە دەربارەی ئەو ناجێگیرییەی لە دەستگرتن بەسەر دەسەڵاتدا بە هێز هەیە. بۆ مێژووی کورد، لە پاڵ بەکر سەدقی لە عێراق، نموونەیەکی دیکەی ئەفسەرێکی سەربازیی کوردە کە گەیشتە لووتکەی دەسەڵات لە دەوڵەتێکی عەرەبیدا.
پەیوەندییەکان بە مێژووی کوردەوە
بەکر سەدقی؛ ژەنەڕاڵی کورد کە یەکەم کودەتای لە عێراق ئەنجام دا (1936)
ئیسحاق سوکوتی؛ هاودامەزرێنەری کوردی تورکە گەنجەکان لە نەوەیەکی پێشووتر
پرسیارە باوەکان
حوسنی ئەلزەعیم کێ بوو؟
حوسنی ئەلزەعیم (1897-1949) ژەنەڕاڵێکی کوردی سووریا بوو کە لە 30ی ئازاری 1949 یەکەم کودەتای سەربازیی لە مێژووی سووریادا ئەنجام دا. بوو بە سەرۆکی سووریا، بەڵام تەنها 137 ڕۆژ دواتر ڕووخێنرا و ئێعدام کرا.
ئایا حوسنی ئەلزەعیم کورد بوو؟
بەڵێ. لە حەلەب لە بنەماڵەیەکی کورد لەدایک بوو و لە سەرچاوە مێژووییەکاندا بە کورد دەناسرێت.
لە ماوەی سەرۆکایەتییە کورتەکەیدا چی کرد؟
سەرەڕای ئەوەی تەنها 137 ڕۆژ لە دەسەڵاتدا بوو، ئەلزەعیم پەیمانی ئاشتیی بە ئیسرائیل پێشنیاز کرد، پێشنیازی جێگیرکردنی 300,000 پەنابەری فەلەستینیی لە بەرامبەر پشتیوانیی ئەمریکا کرد، مافی دەنگدانی بە ژنانی سووریا بەخشی و چەندین چاکسازیی بەرەو مۆدێرنبوونی بە ئەنجام گەیاند؛ بەرنامەیەکی بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر چاڵاک بۆ ئەو فەرمانڕەوایییە کورتە.
سەرۆکایەتییەکەی چۆن کۆتایی هات؟
لە 14ی ئابی 1949 بە کودەتایەکی دووەمی سەربازی بە سەرکردایەتیی سامی ئەلحەناوی ڕووخێنرا و لە هەمان ڕۆژدا ئێعدام کرا؛ تەنها 137 ڕۆژ دوای دەستگرتن بەسەر دەسەڵاتدا.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
بەشداربووانی Wikipedia. 'Husni al-Zaim.' Wikipedia. سەردانکراوە 2025.
بەشداربووانی Wikipedia. 'List of Kurds.' Wikipedia. سەردانکراوە 2025.