کابورگا دۆڵماسی: پەراسووە پڕکراوەکانی بەرخی ئامەد

کابورگا دۆڵماسی خواردنە مەزنەکەی خوانی ئامەدە، ئەو شارە مەزنە کوردییەی نەخشەکان ناوی دیاربەکری لێ دەنێن، و یەکێکە لە پڕکارترین و ئاهەنگئامێزترین شتەکانی ئاشپەزخانەی کوردی. بەشێکی تەواوی پەراسووی بەرخ بە شێوەی کیسە دەکرێتەوە و بە پڕکەرەوەیەکی پڕوپێی برنجی تامدراو، گۆشتی هاڕاوی بەرخ، بادەم، مێوژی بچووک و تۆوی دار سنەوبەر پڕ دەکرێت، پاشان بە دەرزی و دەزوو دەدرورێتەوە و بە گەرمای نزم و هێواشی بۆ کاتژمێرانی زۆر لێ دەنرێت، هەندێک جار بۆ بەشی زۆری ڕۆژێک، تا گۆشتەکە لە نەرمیدا لێک دەوەشێتەوە و برنج هەموو ئاوەکەی هەڵدەمژێت. بە تەواوی و زێڕین دەگاتە سفرە، دەبڕدرێتەوە بۆ پیشاندانی برنجە ڕازاوەکەی ناوی و لەگەڵ ماست یان ئایران پێشکەش دەکرێت بۆ کەمکردنەوەی قورسییەکەی. ئەمە خواردنی شەوانی ئاسایی هەفتە نییە. کابورگا دۆڵماسی خواردنێکە بۆ گەورەترین ڕۆژەکانی ساڵ؛ لە هەموو شتێک زیاتر بۆ جەژنی قوربان، کاتێک مەڕێک دەبەخشرێت و گۆشتەکەی بەش دەکرێت و قەفەسی پەراسووەکە دەبێتە ڕازاوەی سەرەکیی ئاهەنگەکە؛ هەروەها بۆ هاوسەرگیری و هاتنی میوانی ڕێزلێگیراو. وەڵامی گۆشتخۆرە بۆ سفرەی ئاهەنگ کە ئەم زنجیرەیە بۆ سەد وتار ڕایخستووە: لەوێ زەردە زێڕینەکە نەورۆز نیشان دەدات و کڵێچە خورماییەکە جەژن، پەراسووە پڕکراوەکان خوانە مەزنەکەی گۆشتی ساڵن، ئەو خواردنەی یەک ئاژەڵ دەکاتە خوانێک. باش دروستکردنی جێی شانازییە؛ پێشکەشکردنی میواندارییە لە بەرزترین ئاستیدا. ئەمە سەد و چواردەیەم وتاری زنجیرەکە و دووەم خواردنی ئامەدە، دوای چێشتە ترشەکەی مەفتونە. کابورگا دۆڵماسی بە ڕاستی هاوبەشە؛ لە سەرانسەری باشووری ڕۆژهەڵات، هەروەها لە ماردین و سێرت، لەلایەن کورد و عەرەب و ئاشووری و ئەرمەنییەوە لێ دەنرێت و وەک خواردنێکی پارێزراو لەژێر ناوە تورکییەکانی ئەو شارانە تۆمار کراوە. بەڵام پێش هەموو شتێک خوانێکی ئامەدە و دەبێت لە هەر گێڕانەوەیەکی ڕاستگۆیانەی شێوازی ئاهەنگگێڕانی کورددا هەبێت.

خاڵە سەرەکییەکان

• کابورگا دۆڵماسی پەراسووی بەرخە کە بە برنجی بەهاراتدار، بادەم، مێوژی بچووک و تۆوی دار سنەوبەر پڕ دەکرێت و بۆ کاتژمێران بە هێواشی لێ دەنرێت

• خواردنێکی ناسراوی خوانی ئامەد (دیاربەکر)ە و لە ماردین و سێرتیش دروست دەکرێت

• بۆ گەورەترین بۆنەکان لێ دەنرێت؛ جەژنی قوربان، هاوسەرگیری و میوانانی ڕێزلێگیراو

• بە پارچەکراوە لەگەڵ ماست یان ئایران پێشکەش دەکرێت؛ چێشتخانەکانی «کابورگاجی»ی ئیستانبوڵ بردوویانەتە دیاسپۆرا

زانیاریی خێرا

ناو: کابورگا دۆڵماسی (پەراسووی پڕکراوی بەرخ)؛ لە هەندێک ناوچەدا بە سوورا ناودەبرێت

ماڵەکەی: ئامەد (دیاربەکر)؛ هەروەها ماردین و سێرت، باکووری کوردستان (باکور)

پڕکەرەوە: برنج، گۆشتی هاڕاوی بەرخ، بادەم، مێوژی بچووک، تۆوی دار سنەوبەر، بیبەری جامایکا و بیبەر

بۆنە: جەژنی قوربان، هاوسەرگیری و کۆبوونەوە تایبەتەکان؛ لەگەڵ ماست پێشکەش دەکرێت

ئامادەکردنی نەریتی

کارەکە بە بڕینەکەی قەساب دەست پێ دەکات: بەشێکی تەواوی پەراسووی بەرخ کە یەکپارچە دەهێڵدرێتەوە و بە چەقۆ و دەست کیسەیەک لەژێر ئێسکەکاندا دەکرێتەوە. پڕکەرەوەکە خۆی خوانێکە؛ برنج تێکەڵکراو بە گۆشتی زۆر وردکراو یان هاڕاوی بەرخ، بادەم، مێوژی بچووک، تۆوی دار سنەوبەر، کەرە و بەهاراتە گەرمەکانی وەک بیبەری جامایکا و بیبەری ڕەش، هەندێک جار کەمێک ڕوبی تەماتە؛ و بە دەستکراوەیی دەخرێتە کیسەی پەراسووەکە، کە پاشان بە دەرزی و دەزووی پاک دەدرورێتەوە تا هیچ شتێک دەرنەچێت. پەراسووە پڕکراوەکان سەرەتا قاوەیی دەکرێن، پاشان زۆر بە هێواشی لێ دەنرێن: بە نەریت لەسەر یان لە ناو مەنجەڵێک دادەنرێن و بۆ کاتژمێران دەهێڵدرێنەوە، هەندێک جار لەسەر ئاو بە هەڵم لێ دەنرێن و هەندێک جار دەبرژێن، تا گۆشتەکە ئەوەندە نەرم دەبێت کە لە دەمدا دەتوێتەوە و برنجی ناوی بە ڕۆن و ئاوی خودی بەرخەکە تەواو لێ دەنرێت. لە نزیک کۆتایی بە کەرە دەبریسکێندرێتەوە و ماوەیەکی کۆتایی بە گەرمای نزم دەدرێتێ بۆ ئەوەی دەرەوەی زێڕین و بریسکەدار بێت. بۆ پێشکەشکردن، دەزووەکان دەبڕدرێن و هەموو پارچەکە دەردەهێنرێت و بە پانی دەبڕدرێت، بۆ ئەوەی هەر بەشێک هەم گۆشتی نەرم و هەم بڕگەیەکی برنجە پڕوپێیەکەی پڕ لە گوێزەمەنی لە خۆ بگرێت. کاسەیەک ماستی سادە یان پەرداخێک ئایران لەتەنیشتی هەڵبژاردەیەکی ئازاد نییە: ساردییەکەی هاوسەنگیی یەکێک لە قورسترین خواردنەکانی هەموو کۆمەڵە خواردنە کوردییەکانە.

خوانێکی شایەنی قوربانی

بۆ تێگەیشتن لە کابورگا دۆڵماسی، دەبێت لە بۆنەکە تێبگەیت. لە هەموو شتێک زیاتر خواردنێکی جەژنی قوربانە، ئەو جەژنە مەزنەی مەڕێک تێیدا سەر دەبڕدرێت و گۆشتەکەی لەگەڵ خێزان و دراوسێ و هەژاران بەش دەکرێت. لەو چوارچێوەیەدا قەفەسی پەراسوویەکی تەواوی پڕکراو و بە هێواشی برژاو تەنها ژەمی خواردن نییە، بەڵکو پەیامێکە: ڕێزگرتن لە ئاژەڵە قوربانیکراوەکە بە دروستکردنی شتێکی مەزن لێی و هاوبەشکردنی ئەو بەپیتییە لەگەڵ هەمووان لەسەر سفرە. میوانداری و سوپاسگوزارییە کە لە یەک خواردنی دژوار و پڕوپێ و دەستکراوەدا لێ نراوە، و لەتەنیشت خواردنەکانی تری ئاهەنگ دادەنرێت کە ئەم زنجیرەیە کۆی کردوونەتەوە؛ زەردەی نەورۆز، کڵێچەی جەژن، سەیرانی هەوای کراوە؛ وەک ڕازاوەی سەرەکیی گۆشتی ڕۆژژمێری خۆشیی کوردی. هەروەها ئەو چیرۆکە ئێستا ئاشنایەی ئامەد دەگێڕێتەوە. وەک چێشتە ترشەکەی مەفتونە، کابورگا دۆڵماسی لەژێر ناوە تورکییەکەی شارەکەیدا تۆمار و بازاڕی بۆ دەکرێت، وەک چێشتلێنانی «دیاربەکر» یان «ماردین» پۆلێن دەکرێت و ناسنامە کوردییەکەی بە بێدەنگی باس ناکرێت، تەنانەت کاتێک ناوبانگی زیاد دەبێت. وەک بوریانیش گەشتی کردووە: چێشتخانەکانی کابورگاجیی ئیستانبوڵ، کە کۆچبەرانی باشووری ڕۆژهەڵات بۆ ئەوانەی دڵتەنگی ماڵەوەن و حەزلێکەرانی تاقیکردنەوە لێی دەنێن، بنکەیەکی تری خواردنی کوردیی ئاوارەن. ڕاستییە ڕاستگۆیانەکە ئەوەیە ئامەد هەمیشە شاری گەلانێکی زۆر بووە؛ کورد، عەرەب، ئەرمەنی، ئاشووری؛ و ئەم خواردنە لەنێوانیان هاوبەشە. بەڵام لە هەموو شتێک زیاتر شارێکی کوردییە و مەزنترین خواردنەکەی شایەنی ئەوەیە بە بەشێک لە خوانێکی کوردی ناوببرێت.

پرسیارە باوەکان

کابورگا دۆڵماسی چییە؟

کابورگا دۆڵماسی خواردنێکی پەراسووی پڕکراوی بەرخە لە ئامەد (دیاربەکر) و باشووری ڕۆژهەڵاتی فراوانتری کوردی. بەشێکی پەراسووی بەرخ بە شێوەی کیسە دەکرێتەوە، بە برنجی تامدراو، گۆشتی هاڕاوی بەرخ، بادەم، مێوژی بچووک و تۆوی دار سنەوبەر پڕ دەکرێت، دەدرورێتەوە و بۆ کاتژمێران بە هێواشی لێ دەنرێت تا نەرم دەبێت. دەبڕدرێت و لەگەڵ ماست یان ئایران پێشکەش دەکرێت و بە خواردنێکی خوان بۆ بۆنە تایبەتەکان دادەنرێت.

کەی دەخورێت؟

لە گەورەترین بۆنەکاندا. بە تایبەتی بە جەژنی قوربان (عید ئەلئەضحا)وە پەیوەستە، کاتێک مەڕێک قوربانی دەکرێت و گۆشتەکەی بەش دەکرێت و قەفەسی پەراسووی پڕکراو دەبێتە ڕازاوەی سەرەکیی ئاهەنگەکە. هەروەها بۆ هاوسەرگیری، جەژنە ئایینییەکان و هاتنی میوانی گرنگ لێ دەنرێت. چونکە پڕکارە و بەشێکی تەواوی پەراسوو بەکاردەهێنێت، بۆ ئەو ساتانە هەڵدەگیرێت کە پێویستییان بە دەستکراوەییە.

ئایا کابورگا دۆڵماسی کوردییە؟

خواردنێکی ناسراوی ئامەد (دیاربەکر)ە، گەورەترین شاری کوردی، و لە ماردین و سێرتیش لەلایەن کورد و عەرەب و ئەرمەنی و ئاشوورییەوە دروست دەکرێت؛ بۆیە بەڕاستی هاوبەشە و ئەم زنجیرەیە بانگەشەی ئەوە ناکات کە تەنها هی کوردە. بە فەرمی لەژێر ناوە تورکییەکانی ئەو شارانە تۆمار کراوە، کە چوارچێوە کوردییەکەی باسنەکراو دەهێڵێتەوە. ناونانی بە خواردنێکی خوانی ئامەد ئەو چوارچێوەیە دەگەڕێنێتەوە بەبێ ڕەتکردنەوەی ئەوەی ئەوانی تریش دروستی دەکەن.

ئەنجام

کابورگا دۆڵماسی سەد و چواردەیەم وتاری ئەم زنجیرەیەیە و خوانە مەزنەکەی گۆشتی ساڵی کوردییە. خواردنێکی ئارامگرتن و دەستکراوەییە؛ کاتژمێرانی کارێکی ورد بۆ ئەوەی قەفەسی پەراسوویەک و مەنجەڵێک برنجی ڕازاوە بکرێنە شتێکی شایەنی پیرۆزترین ڕۆژەکان و خۆشترین کۆبوونەوەکان. ئەو ئاهەنگگێڕانە دەباتە ناو قورسترین و گۆشتخۆرانەترین شێوەیەوە کە ئەم زنجیرەیە لە نەورۆز و جەژن و سفرەی هاوسەرگیریدا شوێنی کەوتووە، و هەروەها چیرۆکە هێمنەکەی ئامەد هەڵدەگرێت: خواردنێکی مەزنی کوردی کە لەژێر ناوێکی بیانی تۆمار کراوە، خوانی شارێک کە نەخشەکە بە ناوی خۆی ناوی نابات. دوای سەد و چواردە وتار، پەراسووە پڕکراوەکانی ئامەد نوێنەرایەتیی میوانداری دەکەن لە دەوڵەمەندانەترین شێوەیدا؛ هەروەها گەلێک کە لە گرنگترین ڕۆژەکاندا هێشتا ئاژەڵە تەواوەکە لەسەر سفرە دادەنێت و هەمووان بۆ خواردن بانگ دەکات.