کەیسەفە: شیرینیی کوردیی قەیسیی زاگرۆس
کەیسەفە شیرینییەکی کوردیی قەیسییە؛ زەردەڵوو لە هاویندا لەبەر خۆر دەوشکێنرێتەوە، پاشان لە کەرە و هەنگویندا دووبارە تەڕ دەکرێتەوە تا ئاوساو و نەرم بێت و گوێزی وردکراوی بەسەردا دەکرێت. ئەمە شیرینترین دەربڕینی نەریتی هەڵگرتنی میوەی کوردییە: زەردەڵوو لە باخەکانی بناری زاگرۆس هەڵدەچنرێت، لەبەر خۆری هاوین لەسەر سەربان دەوشکێنرێتەوە، بۆ چەندین مانگ هەڵدەگیرێت و کاتێک وەرزەکە خواردنێکی شیرین دەخوازێت، بە کەرە، هەنگوین و گوێز دووبارە زیندوو دەکرێتەوە. کوردستان یەکێکە لە کۆنترین ناوچەکانی چاندنی زەردەڵوو لە جیهاندا؛ هەزاران ساڵە ئەم میوەیە لەم چیایانە دەچێنرێت. کەیسەفە شیرینیی زستانە کە لە میوەی هاوین دروست دەکرێت. وەک تۆراک (ماستی وشککراوە)، نانێ تیری (نانی هەڵگرتن) و پەلوول (پودینگی دۆشاوی ترێ)، نیشاندەری لێهاتوویی کوردە لە گواستنەوەی بەرهەمی زۆری وەرزێک بۆ خوانی وەرزێکی دیکە.
خاڵە سەرەکییەکان
• زەردەڵووی لەبەر خۆر وشککراوە لە کەرە و هەنگویندا دووبارە تەڕ دەکرێتەوە و گوێزی وردکراوی بەسەردا دەکرێت
• بەشێکە لە نەریتی کوردیی هەڵگرتنی میوە؛ میوەی هاوین دەوشکێنرێتەوە و بۆ شیرینییەکانی زستان هەڵدەگیرێت
• کوردستان یەکێکە لە کۆنترین ناوچەکانی چاندنی زەردەڵوو لە جیهاندا؛ هەزاران ساڵە ئەم میوەیە لە بنارەکانی زاگرۆس دەچێنرێت
• قەیسی لە قەلی (کە لەگەڵ سۆسی قەیسی پێشکەش دەکرێت) و خواردنە کوردییەکانی گۆشتی بەرخیشدا بەکار دەهێنرێت؛ میوەیەکە کە لە نێو چێشتلێنانی کوردیدا چنراوە
زانیارییە خێراکان
ناوی کوردی: کەیسەفە (کەیسەفە)
جۆر: شیرینیی قەیسی؛ لە کەرە و هەنگویندا دووبارە تەڕ دەکرێتەوە
پێکهاتەکان: قەیسیی لەبەر خۆر وشککراوە، کەرە، هەنگوینی چیا و گوێزی وردکراو
وەرز: زەردەڵوو لە هاویندا دەوشکێنرێتەوە؛ شیرینییەکە لە زستاندا دروست دەکرێت
کەیسەفە چۆن دروست دەکرێت
لە هاویندا زەردەڵووی پێگەیشتوو دوو کەرت دەکرێت، تۆوەکەی دەردەهێنرێت و لەسەر قوماش یان سینی لەسەر سەربان ڕادەخرێت تا لەبەر خۆری توندی کوردستان وشک بێتەوە. لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا شێکەی هەڵدەکشێت و میوەکە دەبێتە قەیسییەکی چڕ و زۆر شیرین کە جووینەوەی دەوێت. ئەمانە بۆ زستان لە کیسەی قوماشدا هەڵدەگیرێن. بۆ دروستکردنی کەیسەفە، قەیسییەکان لەگەڵ کەرە دەخرێنە ناو تاوە و بە هێواشی گەرم دەکرێن تا کەرەکە لە دەوریان بتوێتەوە. هەنگوینی چیا زیاد دەکرێت؛ هەمان هەنگوین کە لە گۆزبێز و حەڵوادا بەکار دەهێنرێت. قەیسییەکان لە تێکەڵەی هەنگوین و کەرەدا هەڵدەگێڕدرێن تا ئاوساو و نەرم بن و دەوڵەمەندیی تێکەڵەکە هەڵمژن. گوێزی وردکراو بەسەریاندا بڵاو دەکرێتەوە. خواردنەکە بە گەرمی پێشکەش دەکرێت؛ هەر قەیسییەک بە کەرە و هەنگوین دەبریسکێتەوە و گوێزەکان لەگەڵ نەرمەیی میوەکە تامێکی کرچ دەبەخشن. سادە و دەوڵەمەندە و زۆر دڵڕازی دەکات.
زەردەڵوو لە چێشتلێنانی کوردیدا
زەردەڵوو لە سەرانسەری چێشتلێنانی کوردیدا بەکار دەهێنرێت، تەنها لە شیرینییەکاندا نا. لە ئاکرێ قەلی (گۆشتی هەڵگیراو) بە نەریت لەگەڵ سۆسێک پێشکەش دەکرێت کە لە قەیسی دروست کراوە؛ ترشیی میوەکە قورسیی گۆشتی کۆنفی کەم دەکاتەوە. خواردنە کوردییەکانی گۆشتی بەرخ قەیسی بەکار دەهێنن بۆ هاوسەنگیی تامی خوێیی و شیرین. قەیسی لە کۆمپۆتی ساردیشدا هەیە (میوەی وشککراوە کە لە شەربەتی هێلدا بە هێواشی دەکوڵێنرێت) و دوای خواردنی قورس پێشکەش دەکرێت. باخەکانی زەردەڵووی بناری زاگرۆس و دۆڵە ڕووبارییەکانی کوردستان میوەیەک بەرهەم دەهێنن کە جۆرە بازرگانییەکان ناتوانن هاوتای شیرینی و بۆنەکەی بن. وشککردنەوەیان ئەو تامە زیاتر چڕ دەکاتەوە. کەیسەفە پاکترین دەربڕینی ئەمەیە: قەیسیی کوردی کە بە هەنگوین و گوێزی کوردی دووبارە زیندوو دەکرێتەوە. سێ بەرهەمی چیا، یەک خواردن؛ تامی هاوینێکی کوردی کە لە زستاندا بە بیر دەهێنرێتەوە.
ئەنجام
کەیسەفە وتاری چل و حەوتەمە لەم زنجیرەیەدا و سەرنج دەخاتە سەر نەریتی هەڵگرتنی میوە. خێزانە کوردەکان زەردەڵوو بە هەمان شێوەی وشککردنەوەی ماست (تۆراک)، وشککردنەوە و هەڵگرتنی گۆشت (ڕیهیک) و کوڵاندن و چڕکردنەوەی ترێ (دۆشاو) دەوشکێننەوە: ئەوەی هاوین دەیبەخشێت وەریدەگرن و درێژە بە مانەوەی دەدەن. زەردەڵوو یەکێکە لە کۆنترین میوەکانی چیاکانی کوردستان. کەیسەفە بە سادەترین شێوەی ئامادەکردن ڕێزی لێ دەگرێت: کەرە، هەنگوین، گوێز و گەرمی. جگە لە ئارامگرتن هیچ تەکنیکێک پێویست نییە. جگە لەوەی چیاکان دەیبەخشن هیچ پێکهاتەیەک پێویست نییە. ئەمە شیرینیی کوردییە لە ڕاستگۆترین شێوەیدا؛ میوەیەک کە لەسەر سەربان وشک کراوەتەوە و بە درێژایی زستان چاوەڕێی ئەو ساتە بووە کە پێویستی پێ دەبێت.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
Kurdish-History.com؛ قەلی: گۆشتی هەڵگیراوی کوردی (لە ئاکرێ لەگەڵ سۆسی قەیسی پێشکەش دەکرێت)
Kurdish-History.com؛ گۆزبێز: شیرینیی پارچەیی کوردیی هەنگوین و گوێز (هەمان سێیەی هەنگوین، گوێز و چیا)
Kurdish-History.com؛ پەلوول: پودینگی کوردیی دۆشاوی ترێ (هەمان نەریتی هەڵگرتنی میوە)