پەلوول: پودینگی کوردیی دۆشاوی ترێ، تاریک وەک چیاکان
پەلوول (کە پالوولەش پێی دەوترێت) پودینگێکی کوردییە کە دۆشاوی ترێ لەگەڵ ئارد و کەرە دەکوڵێنرێت تا ببێتە شیرینییەکی چڕ، تاریک و زۆر شیرین. ئەمە سادەترین دەربڕینی کولتووری ترێی کوردییە؛ سێ پێکهاتە لە سروشتی کوردستان دەگۆڕدرێن بۆ شیرینییەک کە تامی پاییزی چڕکراوەی لێ دێت. دۆشاوی ترێ بنەمایەتی: ترێ دەکوتێنرێت، ئاوەکەی دەردەهێنرێت و بۆ چەندین کاتژمێر دەکوڵێنرێت تا شلەکە کەم بێتەوە و ببێتە شەربەتێکی چڕ و تاریک، بەبێ زیادکردنی شەکر. شیرینیی سروشتیی ترێی چیاکانی کوردستان بەسە. پەلوول خواردنی زستان و پاییزە؛ ئەو خواردنەیە کە دوای کۆکردنەوەی بەرهەمی ترێ و پڕبوونی شووشەکانی دۆشاو دروستی دەکەیت. لە هیچ چێشتخانەیەکی نێودەوڵەتیدا نابینرێت. وتارێکی ویکیپیدیای نییە. ئەمە چێشتلێنانی ماڵی کوردییە لە بنەڕەتیترین شێوەیدا: ترێ، ئارد، کەرە و ئاگر.
خاڵە سەرەکییەکان
• دۆشاوی ترێ لەگەڵ ئارد و کەرە دەکوڵێنرێت و دەبێتە پودینگێکی چڕ و تاریک؛ بەبێ شەکری زیادکراو
• دۆشاو دۆشاوی ترێی کوردییە؛ ئاوی ترێ بۆ چەندین کاتژمێر دەکوڵێنرێت و کەم دەکرێتەوە تا ببێتە شەربەتێکی چڕ و تاریک کە تەنها شیرینیی سروشتیی خۆی تێدایە
• دوای کۆکردنەوەی بەرهەمی ترێ دروست دەکرێت؛ خواردنی پاییز و زستانە، کاتێک شووشەکانی دۆشاو پڕن
• بەشێکە لە کولتوورێکی فراوانتری ترێی کوردی کە مەشلۆر (ڕیزە گوێزی بە ترێ داپۆشراو)، باستەق (لواشەکی ترێ) و ئاڤا تیری (ئاوی ترێی کال)یش بەرهەم دەهێنێت
زانیارییە خێراکان
ناوی کوردی: پەلوول / پالوولە (پەلوول)
جۆر: پودینگێکی چڕ و تاریک کە لە دۆشاوی ترێ، ئارد و کەرە دروست دەکرێت
پێکهاتەی سەرەکی: دۆشاو (دۆشاو)؛ دۆشاوی ترێی کوردی، بەبێ شەکری زیادکراو
وەرز: پاییز و زستان؛ دوای کۆکردنەوەی بەرهەمی ترێ
پەلوول چۆن دروست دەکرێت
کەرە لە مەنجەڵێکی قورسدا دەتوێنرێتەوە. ئاردی بۆ زیاد دەکرێت و بەردەوام تێک دەدرێت؛ هەمان تەکنیکی ڕووی حەڵوا، بەڵام لێرە شلەکە دۆشاوە لەبری شەربەتی شەکر. دۆشاوی ترێ دەڕژێنرێتە ناو تێکەڵە برژاوەکەی ئارد و کەرە و، لە کاتی کوڵان و چڕبوونیدا، بەهێز تێک دەدرێت. دۆشاو ڕەنگێکی زۆر تاریک، نزیک لە ڕەش، و شیرینییەکی دەوڵەمەندی میوەیی بە پودینگەکە دەبەخشێت کە بە تەواوی لە شیرینیی شەکری پاڵاوتە جیاوازە. تێکەڵەکە دەکوڵێنرێت تا لە لاکانی مەنجەڵەکە جیا بێتەوە و ببێتە تێکەڵەیەکی چڕ و بریسکەدار. دەڕژێنرێتە ناو قاپێک، ڕوویەکەی تەخت دەکرێت و پێش پێشکەشکردن کەمێک دەهێڵدرێت تا سارد بێتەوە. هەندێک خێزان گوێزی وردکراو یان کەمێک تەحینی بەسەردا دەکەن. لە زستاندا بە گەرمی و لە پاییزدا بە پلەی گەرمیی ژوور پێشکەش دەکرێت.
کولتووری ترێی کوردی
هەزاران ساڵە ترێ لە کوردستان دەچێنرێت. ڕەز یەکێکە لە کۆنترین ڕووەکە کشتوکاڵییەکانی ناوچەکە و خێزانە کوردەکان هەموو بەشێکی بەرهەمەکە بەکار دەهێنن. ترێی تازە لە هاویندا دەخورێت. ئاوی ترێ دەکوڵێنرێت و دەکرێتە دۆشاو بۆ شیرینکردن. ترێی کال دەگوشدرێت و دەکرێتە ئاڤا تیری (ئاوی ترێی کال) بۆ ئەو نەریتە ترشەی لە ترشک و گلۆریکدا تۆمار کراوە. شیرەی ترێ چڕ دەکرێتەوە و بەکار دەهێنرێت بۆ داپۆشینی ڕیزە گوێزەکان و دروستکردنی مەشلۆر. ئاوی ترێ بە شێوەی پەڕەی تەخت دەوشکێنرێتەوە و دەکرێتە باستەق (لواشەکی میوە). دۆشاویش لەگەڵ ئارد و کەرە دەکوڵێنرێت و دەبێتە پەلوول. ئەمە هەمان بنەمای بەفیڕۆنەدانی هیچ شتێکە کە لە بەرهەمە شیرییە کوردییەکان (ماست بۆ لۆریک)، نانی کوردی (نانێ تەنوورێ بۆ تەشریب) و گۆشتی کوردی (قەلی و ڕیهیک)دا تۆمار کراوە. هیچ بەشێکی ترێ بەفیڕۆ نادرێت. هەر شێوەیەکی دەبێتە خواردنێکی جیاواز بۆ وەرزێکی جیاواز.
ئەنجام
پەلوول تاریکترین شیرینیی ئەم زنجیرەیە؛ بەهۆی دۆشاوی ترێی چڕکراوەوە نزیکە لە ڕەش، بەهۆی کەرەوە دەوڵەمەندە و بەهۆی لێنانی هێواشەوە چڕە. ئەو شیرینییەیە کە خێزانێکی کورد دروستی دەکات کاتێک بەرهەمی ترێ کوڵێنراوە و بووەتە شووشەی دۆشاو و ئێوارەکان ئەوەندە ساردن کە دڵت خواردنێکی چڕ و گەرم دەخوازێت. ناوبانگێکی نێودەوڵەتیی نییە. کەس هەوڵ نادات بانگەشەی خاوەندارێتیی بکات. تەنها لە ماڵە کوردییەکاندا هەیە؛ لە ترێی کوردی دروست دەکرێت، بەبێ شەکر شیرین دەکرێت و بەبێ ڕێوڕەسم پێشکەش دەکرێت. دوای چل و شەش وتار لەم زنجیرەیەدا، پەلوول تامی پاییزی کوردییە: تاریک، شیرین، چڕ و بە تەواوی تایبەت بە خۆی.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ویکیپیدیا؛ پێکمەز / دۆشاوی ترێ (خێزانی دۆشاو، بەرهەمهێنانی ناوچەیی)
Kurdish-History.com؛ حەڵوا: ڕووی شیرینی کوردی (هەمان تەکنیکی ڕوو، وەشانی شەربەتی شەکر)
Kurdish-History.com؛ گلۆریک: کوفتەی کوردی لە شۆربای ترشدا (ئاڤا تیری؛ هەمان ترێ بە شێوەی ترش)