کانوونی دووەمی 2026 سەردەمێکی چارەنووسساز و پڕئاژاوە بوو بۆ گەلی کورد لە سەرانسەری نیشتمانە دابەشکراوەکەیدا. ئەم مانگە لە ناوچەکانی سووریا، ئێران، عێراق و تورکیا، کە زۆرجار بە ڕیز بە ڕۆژاوا، ڕۆژهەڵات، باشوور و باکوور ناو دەبرێن، شاهیدی ململانێی توند، گۆڕانی دیپلۆماسی و داوای شێلگیرانە بۆ ماف و خۆبەڕێوەبردن بوو. لە سووریا، هێزە دیموکراتەکانی سووریا (SDF) بە سەرکردایەتیی کورد، ڕووبەڕووی هێرشێکی گەورەی حکومەتە کاتییە نوێکە بوونەوە کە لەدەستدانی خاک و ڕێککەوتنێکی ناچاریی تێکەڵبوونی لێ کەوتەوە و نەخشەی سیاسیی دووبارە داڕشتەوە. لە ئێران، خۆپیشاندانە سەرانسەرییەکان لە ناوچە کوردییەکاندا توندتر بوون و ڕووبەڕووی سەرکوتی دڕندانە بوونەوە کە ژیانی سەدان کەسی برد.
لە هەمان کاتدا، لە هەرێمی کوردستانی عێراق، مانۆڕە سیاسییەکانی بەغدا لەگەڵ تەنگەژەکانی حوکمڕانیی ناوخۆیی تێکەڵ بوون و تێکەڵەیەکی سەقامگیری و نادیارییان دروست کرد. کوردەکانی تورکیا هەر لەگەڵ سەرکوتدا هەڵسوکەوتیان دەکرد، لە کاتێکدا دیاسپۆرای جیهانی دەنگەکانی هاوپشتیی بەرز دەکردەوە. ئەم بابەتە بە پشتبەستن بە ڕاپۆرتە نوێکان لەم ڕووداوانە دەکۆڵێتەوە، بۆ پێشکەشکردنی تێڕوانینێکی گشتگیر دەربارەی گەلێک کە ئاواتەکانی بۆ مافی دیاریکردنی چارەنووس لە ناو فشارە جیوپۆلیتیکییەکاندا هەر بەهێزن.
کورد کە ژمارەیان نزیکەی 40 ملیۆنە و لە دوای داڕشتنەوەی سنوورەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دوای جەنگی جیهانیی یەکەمەوە بێدەوڵەتن، ماوەیەکی درێژە لە نێوان ئاگرەکانی هێزە ناوچەییەکاندا گیر ماون. کانوونی دووەمی 2026 نموونەی ئەمە بوو؛ داڕمانی ڕژێمی ئەسەد لە کۆتاییی 2025دا زنجیرەیەکی کاردانەوەی لە سووریادا هەڵگیرساند، لەوێ کورد لە باکووری ڕۆژهەڵات کارگێڕییەکی نیوەخۆبەڕێوەبەری دروست کردبوو. حکومەتە نوێکە لە ژێر سەرکردایەتیی ئەحمەد ئەلشەرع، کە پێشتر بە سەرکردەی جیهادی ئەبو محەمەد ئەلجۆڵانی ناسراو بوو، هەوڵی دەدا کۆنترۆڵ ناوەندگەراتر بکات و دەسەڵاتی SDF بەسەر ناوچە دەوڵەمەندە نەوتییەکاندا بە هەڕەشە دەزانی.
ئەمە بووە هۆی پێکدادان کە هەزاران کەسی ئاوارە کرد و نیگەرانیی دەربارەی پاکتاوی نەتەوەیی ئەگەری بەرز کردەوە. لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، ئەمریکا لە پاڵپشتیکردنی SDF، هاوپەیمانێکی سەرەکی لە شکاندنی داعشدا، بەرەو پەسەندکردنی ڕێککەوتنەکەی دیمەشق گۆڕا و بە «قۆناغێکی مێژوویی» بۆ یەکگرتوویی سووریا ناوی برد. فەڕەنسا و لایەنەکانی دیکە ناوبژیوانیان کرد، لە کاتێکدا سەرکردە کوردەکانی وەک مەسعود بارزانی لە عێراق داوای پارێزگاریی دەستوورییان دەکرد.
لە ئێران، ئەو خۆپیشاندانانەی لە کۆتاییی 2025دا بەهۆی تەنگانە ئابوورییەکان و سیاسەتەکانی ڕژێمەوە دەستیان پێ کرد، پەرەیان سەند و پارێزگا کوردییەکان بوونە ناوەندی گرژی. ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ تەنیا لە کانوونی دووەمدا مردنی زیاتر لە 250 کوردیان تۆمار کرد و تیشکیان خستە سەر ئەو توندوتیژییە ناتەناسبەی دژ بە کەمینەکان بەکار دەهێنرێت. بەرەوپێشچوونە ئابوورییەکانی کوردستانی عێراق، وەک زیادبوونی پاشەکەوتی ئاو و ڕێککەوتنە نەوتییەکان، هەندێک جیاوازییان نیشان دا؛ بەڵام بنبەستە سیاسییە ناوخۆییەکان بەردەوام بوون. بە گشتی، کانوونی دووەم جەختی لە خەباتە بەردەوامەکەی کورد کردەوە: هاوپەیمانێتییە خیانەتلێکراوەکان، بەرەنگاربوونەوەی خۆڕاگرانە و هەوڵ بۆ دانپێدانان لە ناوچەیەکی ناسەقامگیردا.
قەیران لە ڕۆژاوا: کوردەکانی سووریا ڕووبەڕووی هێرش و تێکەڵبوونی ناچاری دەبنەوە
بەرچاوترین پێشهاتەکانی کانوونی دووەمی 2026 لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریادا ڕوویان دا، لەوێ کارگێڕیی خۆبەڕێوەبەری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا بە سەرکردایەتیی کورد، کە بە گشتی بە ڕۆژاوا ناسراوە، ڕووبەڕووی پێشڕەوییەکی خێرای سەربازیی حکومەتی ناوەندیی دیمەشق بووەوە. لە 13ی کانوونی دووەمدا، حکومەتە کاتییەکەی سووریا هێرشێکی دژ بە SDF دەست پێ کرد و سەرەتا ڕۆژهەڵاتی پارێزگای حەلەبی لە دەوروبەری دەیر حافەر و مەسکەنە کردە ئامانج. تا 17ی کانوونی دووەم، هێرشەکە پەرەی سەند بۆ پارێزگاکانی ڕەققە، دەیرەزۆر و حەسەکە و بووە هۆی ئەوەی SDF کۆنترۆڵی ناوچە سەرەکییەکان، لەوانە بەنداوی فورات و کێڵگە نەوتییەکانی وەک سەورە، لەدەست بدات. ڕاگەیاندنی دەوڵەت ڕاپۆرتی دا کە سەرەڕای داواکانی ئەمریکا بۆ خۆڕاگرتن، سەربازانی سووریا چوونەتە تەبقە و شوێنە ستراتیژییەکانی دیکە.
SDF، هێزێکی فرەنەتەوەیی کە میلیشیا کوردییەکانی YPG/YPJ تێیدا زاڵ بوون، لە دوای شکاندنی داعش لە 2019دا کۆنترۆڵی نزیکەی سێیەکی سووریای کردبوو. بەڵام سەردەمی دوای ئەسەد تەنگەژەی نوێی هێنا. سەرۆک ئەحمەد ئەلشەرع کە هەوڵی بەهێزکردنی دەسەڵاتی دەدا، بە یەک لایەن ئاگربەستێکی 14 خاڵی لە 18ی کانوونی دووەمدا ڕاگەیاند کە لە ڕێگەی تۆم باراک، نێردراوی ئەمریکا، دانوستانی لەسەر کرابوو. ڕێککەوتنەکە داوای دەکرد SDF تێکەڵ بە سوپای سووریا بێت و پارێزگاکانی ڕەققە و دەیرەزۆر، کەمپەکانی زیندانییە دەستبەسەرکراوەکانی داعش، دەروازە سنوورییەکان و کێڵگە نەوتییەکان ڕادەست بکات. SDF کشانەوەکەی بە «ناچاری» وەسف کرد؛ لە ناو ڕاپۆرتەکانی گەمارۆی شارەکانی وەک کۆبانێدا، کە بۆردومان و گەمارۆکان 400,000 کەسیان بەبێ کارەبا، ئاو یان خواردن هێشتەوە. تا 25ی کانوونی دووەم کاروانەکانی یارمەتیی مرۆیی دەستیان بە چوونەژوورەوە کرد، بەڵام کەموکوڕییەکان بەردەوام بوون و کوردە ئاوارەکان ڕووبەڕووی قەیرانی پزیشکی بوونەوە.
هێزەکانی حکومەتی سووریا دەچنە شارۆچکەکانی باکوور، دوای ...ی کوردی
هێزەکانی حکومەتی سووریا لە کانوونی دووەمی 2026دا دەچنە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی کورد.
تا 30ی کانوونی دووەم، ڕێککەوتنێکی گشتگیر ئاگربەستەکەی بۆ ئاشتییەکی هەمیشەیی درێژ کردەوە. تێکەڵبوونی قۆناغبەقۆناغی داڕشت: شەڕکەرانی SDF دەچوونە ناو سوپای سووریا، دامەزراوە خۆبەڕێوەبەرەکان لەگەڵ دەزگا دەوڵەتییەکان یەکیان دەگرتەوە و هێزە ئەمنییەکان لە حەسەکە و قامیشلۆ جێگیر دەکران. ڕێککەوتنەکە خۆبەڕێوەبردنی ڕۆژاوای بە شێوەیەکی بەرچاو کەم کردەوە و دەسەڵاتی یەکگرتووی دیمەشقی لە جێی دانا، هەرچەندە پابەندی بە مافە مەدەنی و پەروەردەییەکانی کوردی لە خۆ گرتبوو. فەرمانەکەی ئەلشەرع لە 16ی کانوونی دووەمدا دان بە کورد وەک گەلێکی جیاوازدا نا، هاووڵاتیبوونی بە کەسانی بێڕەگەزنامە بەخشی، دانی بە کوردی وەک زمانێکی نەتەوەییدا نا و نەورۆزی بە پشووی فەرمی ڕاگەیاند. هەنگاوەکانی دواتر پرۆگرامی خوێندنی کوردی لە قوتابخانەکاندا لە خۆ دەگرت.
کاردانەوەکانی کورد جۆراوجۆر بوون، بەڵام بە زۆری بە وریاییەوە. مەزلووم عەبدی، فەرماندەی SDF، جەختی لە نەرمونیانی بۆ پاراستنی ناسنامە کردەوە؛ لە کاتێکدا زۆر کەس ڕێککەوتنەکەیان بە خیانەت دەزانی، بەتایبەتی لەلایەن ئەمریکاوە. واشنتن بە پێشکەوتن ناوی برد و ئاماژەی دا بە کۆتاییهێنان بە پاڵپشتیی ڕاستەوخۆی سەربازی بۆ SDF و گۆڕانی ڕێباز بەرەو پەیوەندی لەگەڵ دیمەشق. لیندسی گراهام، سەناتۆری ئەمریکا، وازهێنان لە کوردی بە «شەرمەزاری» ناو برد کە دابەشبوونە ناوخۆییەکانی ڕەنگ دەدایەوە. فەڕەنسا ناوبژیوانی کرد و پاڵپشتیی خۆی بۆ مافەکانی کورد دووبارە پشتڕاست کردەوە.
وازهێنانی ئەمریکا لە SDF کاریگەریی لە کورد لە سەرانسەری ناوچەکەدا کردووە | کورد ...
خۆپیشاندەرە دۆستەکانی کورد لە هەولێر لە 21ی کانوونی دووەمی 2026دا بۆ پاڵپشتیی کوردەکانی سووریا خۆپیشاندان دەکەن.
هێرشەکە زیاتر لە 15,000 کەسی ئاوارە کرد و قەیرانێکی مرۆیی لەگەڵ ترس لە جینۆساید دروست کرد. پێکدادانەکان مەترسیی سەرهەڵدانەوەی داعشیانیش هەبوو، چونکە ئەو زیندانانەی SDF بەڕێوەی دەبردن و هەزاران جیهادییان تێدا بوو، کەوتنە ژێر فشار. شیکەرەوەکان ئاماژەیان بە ناڕوونییەکانی ڕێککەوتنەکە کرد کە ئەگەری هەڵوەشاندنەوەی هەبوو و کوردیان لە بەردەم دوو ڕێگادا هێشتەوە: گونجانی پراگماتی یان بەرەنگاربوونەوەی چەکداری. سەرۆک مەسعود بارزانی لە هەرێمی کوردستانی عێراق ڕۆڵی ناوبژیوانی گێڕا، ڕێگریی لە جەنگی نەتەوەیی کرد و پاڵی نا بۆ دەستەبەرکردنی گەرەنتییە دەستوورییەکان.
سێبەری تورکیا گەورە بوو؛ ئەنکەرا پاڵپشتیی هێزە بەوەکالەتەکانی دەکرد و SDFی بە پەیوەست بە PKK دەزانی. ڕاپۆرتی بەشداریی تورکیا لە هێرشەکەدا دەرکەوت کە لەگەڵ هەڵوێستی دژەکوردیی ئەردۆغاندا هاوڕێباز بوو. خۆپیشاندانەکانی دیاسپۆرا لە کەنەدا و ئەورووپا داواکانی بەرگری لە ڕۆژاوایان بەهێزتر کرد.
ئەم قەیرانە ناسکیی دەستکەوتەکانی کورد لە سووریای خستە ڕوو. لە شکاندنی داعشەوە تا دروستکردنی نموونەیەکی کۆنفیدراڵیزمی دیموکراتی کە جەخت لە یەکسانیی ڕەگەزی و ژینگەناسی دەکاتەوە، ئەزموونی ڕۆژاوا ڕووبەڕووی هەڕەشە بۆ مانەوەی بووەوە. ڕێککەوتنی تێکەڵبوون لەوانەیە لە ماوەی کورتدا ناوچەکە سەقامگیر بکات، بەڵام بە تێچووی خۆبەڕێوەبردن، کە لەوانەیە ئاژاوەی داهاتوو بەهێزتر بکات.
کورد بەرەنگاری هێرشی حکومەتی سووریا بۆ سەر ڕۆژاوا دەبێتەوە
خۆپیشاندەرانی چەکداری کورد لە ڕۆژاوا بەرەنگاری پێشڕەویی حکومەت دەبنەوە.
ڕاپەڕین لە ڕۆژهەڵات: کوردەکانی ئێران بارە قورسەکەی سەرکوتی ڕژێم هەڵدەگرن
لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، کانوونی دووەمی 2026 شاهیدی زیادبوونی خۆپیشاندان دژ بە کۆماری ئیسلامیی ئێران بوو، بە بەردەوامبوون لە مانگرتنەکانی بازرگانان لە کۆتاییی 2025دا. پارێزگا کوردییەکانی وەک کرماشان، کوردستان و ئیلام بوونە ناوەندی خۆپیشاندانە سەرانسەرییەکان کە بوونە دژەڕژێم. چاودێرانی مافی مرۆڤ ڕاپۆرتی مردنی لانیکەم 257 کوردیان دا، لەوانە 20 کەسی خوار تەمەنی یاسایی و 19 ژن؛ بەرزترین ژمارە لە کرماشان بوو (145). ڕێکخراوی هەنگاو کە بنکەکەی لە ئۆسلۆیە، توندیی سەرکوتەکەی تۆمار کرد و ئاماژەی دا بە پەرەسەندنی بەکارهێنانی هێز بە ئاستی سەربازی لە ناوچە کوردییەکانەوە.
خۆپیشاندانەکان بەهۆی ناڕەزایەتییە ئابوورییەکانەوە هەڵگیرسان، بەڵام پەرەیان سەند و بوونە داوا بۆ گۆڕینی ڕژێم. لە 8ی کانوونی دووەمدا، حەوت حیزبی سیاسیی کورد بە ناڕەزایەتی دژ بە سەرکوت، داوای مانگرتنی سەرانسەرییان کرد. لە ئیلام لە نزیک عێراق، ڕاپەڕینی بەرچاو ڕووی دا: مەلەکشاهی کەوتە دەست خۆپیشاندەران کە بنکەکانی پۆلیس و چەکیان گرت، لە کاتێکدا لە ئاودانان، بەگوێرەی ڕاپۆرتەکان، هێزە ئەمنییەکان لە ڕژێم جیابوونەوە. هێزەکانی ڕژێم بە گوللەی ڕاستەقینە، گازی فرمێسکڕێژ و دەستگیرکردن وەڵامیان دایەوە و ڤیدیۆکان خۆپیشاندەرانیان نیشان دەدا کە لە ناو ئاژاوەدا بە سەرکێشییەوە هەڵدەپەڕین.
«ئەوان ئێمە دەکوژن»: دەسەڵاتداران هێز دژ بە خۆپیشاندەران بەکار دەهێنن لە ...
خۆپیشاندەران لە کوردستانی ئێران لە کانوونی دووەمی 2026دا ڕووبەڕووی هێزە ئەمنییەکان دەبنەوە.
کورد کە نزیکەی 10%ی دانیشتووانی ئێران پێک دەهێنێت، ماوەیەکی درێژە ڕووبەڕووی جیاکاری دەبێتەوە، لەوانە سەرکوتی زمانی و پەراوێزخستنی ئابووری. خۆپیشاندانەکان ئەم کێشانەیان بەرزتر کردەوە و داوای فیدراڵیزم یان سەربەخۆیییان هێنایە ئاراوە. وەڵامی ڕژێم مەترسیی دوورخستنەوەی زیاتری هەبوو، چونکە کورد لە ناو پەرەسەندنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکاندا لە خراپترین دۆخ دەترسا. سەرنجی نێودەوڵەتی زیاد بوو و ڕاپۆرتەکان لە دانوستانی ئەمریکا و ئێران باس دەکرد کە لەوانەیە کاریگەری لە پەیوەندییە گۆڕاوەکان بکەن، هەرچەندە ئاماژەکانی حکومەتی ترەمپ جۆراوجۆر بوون.
تا کۆتاییی مانگەکە ژمارەی کوژراوان هەر بەرز دەبووەوە و ڕۆڵی ڕۆژهەڵاتی وەک پێشەنگی خۆپیشاندانەکان دەخستە ڕوو. هاوپشتیی کوردەکانی دیکە یەکگرتوویی سەرتاسەریی کوردی نیشان دا و چالاکییەکانی دیاسپۆرا هاوارەکانی «ژن، ژیان، ئازادی»یان دەنگ دایەوە.
سەرکوتی ئێران بە ئاستی هێزی سەربازی لە ناوچە کوردییەکانەوە پەرە دەسێنێت – و ...
خۆپیشاندانی شەوانە لە ناوچە کوردییەکانی ئێران، لەگەڵ ئاگری داگیرساو کە هێمای بەرەنگاربوونەوەیە.
سەقامگیری و تەنگەژەکان لە باشوور: دۆخی گۆڕاوی کوردستانی عێراق
بە بەراورد بە ناسەقامگیریی شوێنەکانی دیکە، هەرێمی کوردستانی عێراق، باشوور، لە کانوونی دووەمی 2026دا تیشکی خستە سەر بەهێزکردنی پێگەی سیاسی و بووژانەوەی ئابووری. پێکهێنانی حکومەت لە بەغدا دیارترین بابەتی مانگەکە بوو و کورد تێیدا ڕۆڵی یەکلاکردنەوەی دەسەڵاتی گێڕا. چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە نووری مالیکیی بە بەربژێری سەرۆکوەزیر پێشنیار کرد؛ ئەمەش کوردی هان دا بۆ دانانی هەڵوێست و هەنگاو بۆ پۆستی سەرۆککۆمار و نفووز. پێکهێنانی کابینەی حکومەتی هەرێمی کوردستان (KRG) لە هەولێر کە لە جێی خۆیدا مابوو، لەگەڵ ئەم دانوستانە فیدراڵییانە تێکەڵ بوو.
سەرۆک مەسعود بارزانی جەختی لە گەرەنتییە دەستوورییەکان بۆ کوردەکانی سووریا کردەوە، لە کاتێکدا سەرۆکوەزیر مەسرور بارزانی لە داڤۆس و لە دووبەی لەگەڵ بەرپرسانی ئیماراتی عەرەبیی یەکگرتوو گفتوگۆی لەسەر سەقامگیریی ناوچەیی کرد. لە ڕووی ئابوورییەوە، بەهۆی پڕبوون و ڕژانی بەنداوەکان پاشەکەوتی ئاو لە یەک ملیار مەتر سێجا تێپەڕی و خۆبژێویی کشتوکاڵیی بەهێز کرد. لە ناو دواخستنی بودجەدا، درێژکردنەوەی ڕێککەوتنە نەوتییەکان و فراوانکردنی دابینکردنی کارەبای 24 کاتژمێری هەندێک ئاسوودەیی هێنا.
دەستپێشخەرییە تەندروستییەکان یازدەهەمین (11) کۆنفرانسی تەندروستیی میزۆپۆتامیا و دابەزینی ڕێژەکانی شێرپەنجەیان لە خۆ گرت. بەڵام لەگەڵ ئاگادارکردنەوە دەربارەی پیسبوونی ڕووباری دیجلە، نیگەرانیی ژینگەیی سەری هەڵدا. پەیوەندییەکان لەگەڵ ئەڵمانیا لە ڕێگەی شاندە بازرگانییەکانەوە بەهێزتر بوون.
سەقامگیریی ڕێژەیی باشوور پێگەی ئەوی وەک ناوبژیوانێک لە کاروباری سووریادا دیاری کرد و دیپلۆماسیی بارزانی دۆزی کوردی لە ئاستی جیهانیدا بەرز کردەوە.
قەڵای هەولێر - ویکیپیدیا
دیمەنی ئاسمانیی قەڵای هەولێر، هێمای میراتی کۆنی کوردستانی عێراق لە ناو پێشهاتە نوێکاندا.
باکوور و ناوچەکانی دیکە: کوردەکانی تورکیا و هاندانی دیاسپۆرا
لە کوردستانی تورکیا، باکوور، کانوونی دووەم شاهیدی بەردەوامبوونی گرژی لەگەڵ PKK و سەرکوتی دەوڵەت بوو. ڕاپۆرتەکان تیشکیان خستە سەر کشانەوەکانی PKK و سزا بۆ یانەکان بەهۆی «پڕۆپاگەندەی پاڵپشتیی کورد»ەوە. ڕێپێوانەکانی هاوپشتی پاڵپشتیی ڕۆژاوایان دەکرد و پابەند بە قەدەغەکان نەدەبوون.
لە جیهاندا، کورد خۆی کۆ کردەوە: لە کەنەدا دژ بە هێرشەکانی سووریا و لە ئەورووپا دژ بە سیاسەتەکانی تورکیا. داوانامەکان هانی ئیسرائیلیان دەدا هاووڵاتییە مەدەنییەکانی ڕۆژاوا بپارێزێت. ئەم کردارە یەکگرتووانە جەختیان لە ناسنامەی کوردیی تێپەڕیو لە سنوورەکان کردەوە.
کۆتایی: ئاسۆکانی ئاواتەکانی کورد
کانوونی دووەمی 2026 پێگەی خۆڕاگر بەڵام ناسەقامگیری کوردی لە خۆ گرت. لە تێکەڵبوونی ڕۆژاواوە تا ڕاپەڕینەکانی ڕۆژهەڵات و دیپلۆماسیی باشوور، ئەم مانگە خیانەت و ئومێدەکانی خستە ڕوو. بە بەردەوامبوونی گۆڕانە جیوپۆلیتیکییەکان، هەوڵی کورد بۆ ماف پێویستی بە سەرنجی نێودەوڵەتیی بەردەوام هەیە. یەکگرتوویی لە سەرووی سنوورەکانەوە لەوانەیە بەهێزترین سامانەکەیان بێت بۆ دروستکردنی داهاتوویەکی ئازادتر.