یەکشەممە، 22ی فێبریوەری 2026
بەخێر بێن بۆ یەکەم ژمارەی یەکشەممەکانی هەواڵی کوردی. هەموو بەیانییەکی یەکشەممە، لێکۆڵینەوەیەکی قووڵ و گشتگیری 3,000 وشەییتان پێشکەش دەکەین دەربارەی پێشهاتە جیۆسیاسی، کولتووری و مرۆییەکان کە کاریگەرییان لەسەر گەلی کورد لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دیاسپۆرای جیهانیدا هەیە.
هەفتەی ڕابردوو یەکێک بوو لە گۆڕان‌هێنەرترین هەفتەکانی ساڵانی نزیک. لە ڕێڕەوە دیپلۆماسییەکانی ئاستی باڵای کۆنفرانسی ئاسایشی میونیخەوە تا ئاهەنگە جەماوەرییەکانی ڕۆژی جیهانیی زمانی دایک، «پرسی نەتەوەیی»ی کورد پێناسە دەکرێتەوە. شاهیدی گواستنەوەیەکین لە خۆبەڕێوەبردنی چەکدارەوە بەرەو یەکخستنێکی ئاڵۆز و پڕمەترسی لەناو دەوڵەتە ناوەندگەراکاندا، لە هەمان کاتدا قەیرانێکی گەورەی مرۆیی لە گۆشە «لەبیرکراوەکان»ی نەخشەکە پەرە دەستێنێت.
1. «زمانی دایک» وەک بەرەیەکی پێشەوەی سیاسی
دوێنێ، 21ی فێبریوەری، ڕۆژی جیهانیی زمانی دایک بوو. بۆ 35 ملیۆن کورد لە سەرانسەری جیهان، ئەمە تەنها ڕۆژێکی میراتی کولتووری نەبوو؛ ڕۆژێکی سەرپێچیی سیاسی بوو.
لە تورکیا (باکوور):
پەرلەمانتارەکانی پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان (پارتی DEM)ی لایەنگری کورد لە دیاربەکر کۆ بوونەوە بۆ ناردنی پەیامێکی توند بۆ ئەنقەرە. بۆ یەکەم جار لە چەند ساڵدا، دەربڕینەکان لە «داننان بە کولتوور»ەوە گۆڕان بۆ داواکارییەکی فەرمی بۆ پاراستنی دەستووری.
لکەی «زمانی نەناسراو»: پەرلەمانتارەکانی DEM نامەی فەرمییان بۆ وەزارەتی پەروەردەی تورکیا و یونسکۆ نارد و جەختیان لە بەردەوامبوونی پۆلێنکردنی کوردی وەک «زمانێکی نەناسراو» لە تۆمارەکانی پەرلەماندا کردەوە.
پاراستنی شێوەزارەکان: جەختێکی تایبەت لە شێوەزارەکانی زازاکی و کورمانجی کرایەوە، کە چالاکوانان ئاگاداری دەدەنەوە بەبێ پشتیوانیی دامەزراوەیی لە قوتابخانەکاندا لە مەترسیی «لەناوچوونی زمان»دان.
لە دیاسپۆرا:
کۆنفیدراسیۆنی دیاسپۆرای کوردستانی (KDC)، کە لە ناوەندەکانی ئەڵمانیا، سوێد و بەریتانیاوە کار دەکات، بەیاننامەیەکی «لێپرسینەوەی نەتەوەیی»ی دەردا. وتیان بۆ کوردی تاراوگە، زمانی دایک «کۆتا مسۆگەرکەری مانەوەی نەتەوەیی»ە. KDC بەڵێنی دا سەرچاوەکان کۆ بکاتەوە بۆ دڵنیابوون لەوەی کوردی وەک زمانی سەرەکیی ماڵ دەمێنێتەوە، تەنانەت لە کاتێکدا نەوەی سێیەمی دیاسپۆرا لە کۆمەڵگە ئەورووپییەکاندا یەک دەگرێت.
لە کوردستانی عێراق (KRI):
سەرۆک مەسعود بارزانی و سەرۆکی حکومەت مەسرور بارزانی ڕۆژەکەیان بەکار هێنا بۆ بەراوردکردنی نموونەی «پێکەوەژیانی فرەیی»ی هەرێمی کوردستان لەگەڵ ئەو سەرکوتکردنەی لە شوێنەکانی دیکە هەیە. جەختیان کردەوە کە هەرێمی کوردستان «لانکەی فرەیی»ە و سریانی، تورکمانی و ئەرمەنی لەپاڵ کوردیدا دەخوێندرێن. بەڵام ڕەخنەگران لە ناو هەرێمەکەدا ئاماژەیان دا کە تەنانەت لە هەرێمی کوردستانیش، «ستانداردکردن»ی شێوەزارەکانی سۆرانی و کورمانجی هێشتا خاڵێکی مشتومڕی ناوخۆییە.
2. ڕۆژئاوا: «ڕێککەوتنی یەکخستن» و سێبەری دەوڵەت
گرنگترین پێشهاتی هەفتەکە بە تەنها خێراتربوونی جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی یەکخستنی 30ی ژانویەیە لە نێوان هێزەکانی سووریای دیموکرات (SDF)ی بە ڕابەرایەتی کورد و حکومەتە نوێیە گواستنەوەییەکە لە دیمەشق بە ڕابەرایەتی ئەحمەد شەرع.
گەڕانەوەی فڕۆکەخانە:
دوێنێ، دەزگای فڕۆکەوانیی مەدەنیی سووریا بە فەرمی بەڕێوەبردنی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی قامیشلۆی گرتە دەست. ئەمە لێدانێکی گەورەی هێمایی و ستراتیژییە لە نیوەخۆبەڕێوەبردنەکەی ناوچەکە کە بۆ زیاتر لە دەیەیەک هەیبوو.
چەترەکەی دەوڵەت: ئەم هەفتەیە شاندە تەکنیکییەکان لە دیمەشقەوە گەیشتن بۆ پێداچوونەوە بە ژێرخانی فڕۆکەخانەکە، بە پلانی دەستپێکردنەوەی فڕینە نێودەوڵەتییەکان لەژێر «سەروەریی دەوڵەت»دا.
جێگیرکردنی هێزە ئاسایشییەکان: هێزەکانی وەزارەتی ناوخۆی سووریا لەگەڵ ئاسایشی کوردیی ناوخۆیی (ئاسایشی ناوخۆ) لە حەسەکە و قامیشلۆ دەستیان بە گەڕانی هاوبەش کردووە. هەرچەندە نەتەوە یەکگرتووەکان ئەم جێگیرکردنی هێزانەیان بە «پێشکەوتن بەرەو سەقامگیری» وەسف کردووە، خێزانە کوردە ناوخۆییەکان هێشتا بێمتمانەیییەکی قووڵیان بە گەڕانەوەی دەزگا ئاسایشییەکانی دەوڵەت هەیە.
فەرمانی هاوڵاتیبوون:
یەک «لایەنی ئەرێنی» بۆ کۆمەڵگەکە لەم هەفتەیەدا مامەڵەکردن بوو لەگەڵ فەرمانی سەرۆکایەتیی 16ی ژانویە. هەزاران کورد کە چەندین دەیە لەمەوبەر ڕەگەزنامەی سووریایان لێ سەنرابوو (ئەجانبی و مەکتوومینەکان)، لە کۆتاییدا بەڵگەنامەی هاوڵاتیبوون وەردەگرن. بۆ زۆرێکیان، ئەمە ساتێکە ژیانیان دەگۆڕێت و ڕێگە بە گەشتکردن، خاوەندارێتیی موڵک و دەنگدان دەدات، بەڵام بە نرخی «خۆبەڕێوەبردنە شۆڕشگێڕییەکە»یان کە لە 2012ەوە خەباتیان بۆ بنیادنانی کردووە.
3. قەیرانە مرۆییەکە: گەمارۆی کۆبانی
لە کاتێکدا قامیشلۆ شاهیدی گەڕانەوەی خزمەتگوزارییەکانی دەوڵەتە، شاری کۆبانی (عەین عەرەب) بووەتە «کونێکی ڕەش»ی پشتگوێخستنی مرۆیی.
گەمارۆیەکی 32 ڕۆژە:
شارەکە هێشتا لەژێر گەمارۆیەکی خنکێنەری میلیشیا هۆزایەتییە پەیوەستەکان بە حکومەت و گرووپەکانی «حکومەتی کاتی»دایە.
ژەهراویبوونی ئاو: بە سنوورداربوونی کارەبا بۆ تەنها دوو کاتژمێر لە ڕۆژێکدا، سیستمی ئاوی شارەکە تێک چووە. زیاتر لە 550 حاڵەتی ژەهراویبوون ڕاپۆرت کراوە، چونکە دانیشتووان ڕوو لە بیرە پیسبووەکان دەکەن.
سەردانی نەتەوە یەکگرتووەکان: شاندێکی OCHAی نەتەوە یەکگرتووەکان لەم هەفتەیەدا لە کۆتاییدا چووە ناو شارەکە. ڕاپۆرتەکەیان ترسناک بوو: «دەرمانە پێویستەکانی نەخۆشیی دڵ و شەکرە بوونیان نییە. نەخۆشخانەکان بە مۆلیدەی بێ سووتەمەنی کار دەکەن.»
بارمتەگرتنی سیاسی: ئەنجومەنی نیشتمانیی کوردی (ENKS) گەمارۆکەی بە «سزای بەکۆمەڵ» ناوبرد و ئاماژەی بەوە دا کە دیمەشق کۆبانی وەک کارتێکی گفتوگۆ بەکار دەهێنێت بۆ ناچارکردنی ڕابەرایەتی SDF بە سازشی زیاتر لە گفتوگۆ دەستوورییە بەردەوامەکاندا.
4. کوردستانی عێراق: «پۆکەری سەرۆکایەتی» لە بەغدا
لە هەولێر و بەغدا، «ساردیی» سیاسیی نێوان KDP و PUK گەیشتووەتە ئاستێکی مەترسیداری گرژی و دامەزراندنی حکومەتی فیدڕاڵیی ڕاگرتووە.
خەبات بۆ سەرۆکایەتی:
نزار ئامێدی بەرامبەر فوئاد حوسێن: PUK بە پتەوی پشتیوانی لە نزار ئامێدی دەکات، لە کاتێکدا KDP پاڵ بۆ فوئاد حوسێن دەنێت. سەرەڕای «کەشی ئەرێنی»ی ڕاپۆرتکراو لە کۆبوونەوەکانی 11 و 18ی فێبریوەری، سەرچاوەیەکی متمانەپێکراوی KDP ئەم بەیانییە پشتڕاستی کردەوە کە هیچ ڕێککەوتنێکی کۆتایی نەکراوە.
«پێشێلکاریی سەربازی»: گرژییەکان لەم هەفتەیەدا لە پەرلەمانی عێراق گەیشتنە لووتکە، کاتێک جێگری سەرۆکی پەرلەمان لە KDP، فەرهاد ئەتروشی، سەرۆکایەتیی بەجێهێشتنی کۆبوونەوەکەی کرد لە ناڕەزایی بە دانانی سەرۆکی ئەرکانی سوپا. کورد دەڵێن دوورخستنەوەیان لە ڕابەرایەتیی باڵای سەربازی «پێشێلکردنی هاوبەشیی نیشتمانی»یە کە دوای 2003 دامەزراوە.
5. «گواستنەوە گەورەکە»: دەستگیرکراوەکانی داعش و دەرچوونی ئەمریکا
بوونی سەربازیی ئەمریکا لە ناوچەکەدا لە کۆتا قۆناغی «پاککردنەوە»دایە و دەبێتە هۆی یەکێک لە گەورەترین گواستنەوەکانی زیندانیان لە مێژووی هاوچەرخدا.
ئۆپەراسیۆنی «ئینهێرێنت ڕیزۆڵڤ» (کۆتا پردە):
7,000 دەستگیرکراو: ئەم هەفتەیە ئەمریکا پشتڕاستی کردەوە کە لە پرۆسەی گواستنەوەی کۆی 7,000 گومانلێکراوی داعش دایە لە زیندانەکانی سووریاوە بۆ عێراق.
«کونە ڕەشە یاساییەکە»: گرووپەکانی مافی مرۆڤ، لەوانە هیومن ڕایتس وۆچ، زەنگی ئاگادارییان لێ داوە. ئاگاداری دەدەنەوە کە گومانلێکراوانی سووری و ناسووری ڕادەستی سیستمی دادوەریی عێراق دەکرێن کە بە ئێعدامی بێ دادگایی و ئەشکەنجەکردن ناوبانگی خراپی هەیە.
ڕادەستکردنی شەدادی: CENTCOMی ئەمریکا کۆتایی بە کشانەوەی خۆی لە بنکەی شەدادی لە 15ی فێبریوەری هێنا. سوپای سووریا دەستبەجێ کۆنترۆڵی گرتە دەست و کۆتاییی «قەڵغانی زەمینی»ی ئەمریکای نیشان دا کە بۆ چەندین ساڵ ناوچە ناوەندییەکانی کوردی دەپاراست.
6. ئێران: «زستانێکی خوێناوی»
تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان (KHRN) ئەم هەفتەیە ڕاپۆرتێکی کارەساتباری لەسەر سەرکوتکردن لە ڕۆژهەڵات (کوردستانی ئێران) بڵاو کردەوە.
ژمارەی کوژراوان: KHRN ئێستا مردنی 240 کوردی لە خۆپیشاندانەکاندا لە ژانویەی 2026ەوە پشتڕاست کردووەتەوە.
ئامانجگرتنی سەر: شایەتییەکانی خێزانەکان شێوازێکی «تەقەی کوشندە» بۆ سەر و مل لەلایەن یەکەکانی سوپای پاسدارانەوە ئاشکرا دەکەن.
باجگیریی ئابووری: لە وردەکارییەکی ترسناکدا، ڕاپۆرتەکە ئاماژە دەدات کە دەزگا ئاسایشییەکان لە هەندێک شاردا تەنها بۆ ڕادەستکردنی تەرمەکانی ئازیزەکانیان بۆ ناشتن، داوای «پارەیەکی بەرچاو» لە خێزانەکان دەکەن.
دەرئەنجام: نەخشە گۆڕاوەکە
ناوچە | دۆخ | ئاسۆی سەرەکی |
ڕۆژئاوا | لە پرۆسەی یەکخستندا | گواستنەوە لە SDFەوە بۆ دەوڵەتی سووریا؛ بەخشینی مافەکانی هاوڵاتیبوون. |
KRI | لە بن‌بەستدا | ڕکابەریی KDP-PUK دامەزراندنی حکومەتی فیدڕاڵیی عێراق ڕادەگرێت. |
تورکیا | لە گفتوگۆدا | پارتی DEM پاڵ بۆ جێگیرکردنی زمانی کوردی لە دەستوورە نوێیەکەدا دەنێت. |
ئێران | سەرکوتکراو | 240+ حاڵەتی مردنی پشتڕاستکراو؛ دۆخی «شەڕی بێدەنگ» لە شارە کوردییەکاندا. |
یەکشەممەکانی هەواڵی کوردی هەفتەی داهاتوو دەگەڕێتەوە. لە کاتێکدا دەچینە ناو دوا هەفتەی فێبریوەری، هەموو سەرنجەکان لەسەر گەمارۆی کۆبانی و ئەگەری «ڕێککەوتنێکی یەکلاکەرەوە بۆ سەرۆکایەتی» لە بەغدا چڕ بوونەتەوە.