نانی هەورامی: نانە وەک کاغەز باریکەکە لە دیمەنێکی میراتی جیهانیی…

نانی هەورامی: نانە وەک کاغەز باریکەکە لە دیمەنێکی میراتی جیهانیی یونێسکۆوە

نانی هەورامی نانێکی تەختی وەک کاغەز باریکە لە ناوچەی هەورامان (هاورامان)ەوە؛ دیمەنێکی شاخاویی کوردی لە زاگرۆس کە لە 2021دا وەک شوێنێکی میراتی جیهانیی یونێسکۆ تۆمار کرا. یونێسکۆ هەورامان بە نیشتمانی «هۆزێکی کوردیی کشتوکاڵکار و مەڕوماڵاتدار کە لە نزیکەی 3000ی پێش زایینەوە لە ناوچەکە نیشتەجێ بووە» وەسف دەکات. نانەکە بە ڕادەی نیشتەجێبوونەکە کۆنە. KurdishGlobe ڕاپۆرت دەدات کە «نانی هەورامی مێژوویەکی درێژی هەیە؛ پسپۆڕان دەڵێن ڕەگی دەگەڕێتەوە بۆ کاتێک کە ناندروستکردن لە ناوچەی هەورامان تەنها بەم شێوەیە ئەنجام دەدرا». تاکە گوونییەک ئارد نزیکەی 700 نان بەرهەم دەهێنێت. ئەمڕۆ نانی هەورامی زیندووبوونەوەیەک بەخۆیەوە دەبینێت: «زۆر کەس بەهۆی نیگەرانیی تەندروستی و ئارەزووی خواردنی تەندروستتر ڕوو دەکەنە نانی هەورامی، چونکە باریکە، تامی خۆشە و ڕێگە بە ژەمێک بە نانی کەمتر دەدات.» ئەم زنجیرەیە دوو ئامرازی نانی کوردی تۆمار کردووە: تەنوور (فڕنی گڵی) کە نانێ تەنوورێ بەرهەم دەهێنێت و ساج (ساجی ئاسنی) کە نانێ ساجی بەرهەم دەهێنێت. نانی هەورامی نوێنەرایەتیی نەریتێکی سێیەم دەکات؛ نان لە دیمەنێکی تایبەتەوە کە لە ڕووی کولتوورییەوە ئەوەندە گرنگە کە یونێسکۆ دەپارێزێت. نانەکە، گوندە پلەپلەکان، شوانکاریی کۆچی وەرزی و کشتوکاڵی لێژی توندی هەورامان لێک جیا ناکرێنەوە. نانەکە دیمەنەکەیە.

خاڵە سەرەکییەکان

• نانێکی تەختی وەک کاغەز باریک لە هەورامانەوە؛ ناوچەیەکی کوردی کە لە 2021دا وەک شوێنێکی میراتی جیهانیی یونێسکۆ تۆمار کرا

• یونێسکۆ: نیشتەجێبوونی کورد لە هەورامان لە 3000ی پێش زایینەوە. نانەکە بە ڕادەی نیشتەجێبوونەکە کۆنە

• 700 نان لە یەک گوونی ئارد؛ کاراترین نان لە کۆمەڵە نانە کوردییەکاندا

• زیندووبوونەوەیەکی هاوچەرخ بۆ تەندروستی بەخۆیەوە دەبینێت؛ نانی باریک بۆ وەرگرتنی کاربۆهایدراتی کەمتر

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: نانی هەورامی (نانێ هەورامی)؛ نانی هەورامان

ناوچە: هەورامان (هاورامان)؛ دیمەنی کولتووریی میراتی جیهانیی یونێسکۆ، شاخەکانی زاگرۆس

جۆر: نانی تەختی بێخەمیرمایە کە وەک کاغەز باریکە؛ 700 نان بە هەر گوونییەک ئارد

دۆخ: نانێکی کۆن کە لە سەرانسەری کوردستان زیندووبوونەوەیەکی هاوچەرخ بۆ تەندروستی بەخۆیەوە دەبینێت

ڕەگ و ڕیشە: 5,000 ساڵ ناندروستکردنی کوردی لە یەک دۆڵدا

هەورامان ناوچەیەکی شاخاوییە لە زاگرۆس، لەسەر هەردوو پارێزگای کوردستان و کرماشانی ئێران هەڵکەوتووە و درێژ دەبێتەوە بۆ هەرێمی کوردستانی عێراق. یونێسکۆ لە 2021دا وەک دیمەنێکی کولتووریی میراتی جیهانی تۆماری کرد و خەڵکی هەورامی بە هۆزێکی کوردیی کشتوکاڵکار و مەڕوماڵاتدار وەسف کرد کە لە نزیکەی 3000ی پێش زایینەوە لە ناوچەکە نیشتەجێ بووە. دیمەنەکە بە کشتوکاڵی پلەپلە لە لێژی توند، گوندە بەردینەکان کە بە لاشاخەکانەوە لکێنراون و کۆچی وەرزیی بەرزایی لە نێوان دەشت و بەرزاییەکاندا پێناسە دەکرێت. نانی هەورامی سەر بە ئەم دیمەنەیە. KurdishGlobe ڕاپۆرت دەدات کە پسپۆڕان ڕەگی نانەکە دەگەڕێننەوە بۆ کاتێک کە «ناندروستکردن لە ناوچەی هەورامان تەنها بەم شێوەیە ئەنجام دەدرا و هیچ شێوازێکی بەدیل بەردەست نەبوو». نانەکە شێوە ڕەسەنەکەیە: یەکەم شێواز کە ئەم کۆمەڵگەیە بەکاری هێنا بۆ گۆڕینی ئارد بۆ خواردن، و ئەو شێوازەی هێشتا دوای پێنج هەزار ساڵ بەکاری دەهێنن. هەرگیز شتێکی دیکە جێگەی نەگرتووەتەوە.

ئامادەکردنی نەریتی

هەویرێکی سادەی ئارد، ئاو و خوێ دەشێلرێت و پشوو پێ دەدرێت. پارچەی بچووکی لێ دەکەنرێتەوە و وەک کاغەز باریک دەکرێتەوە؛ باریکتر لە نانێ ساجی، نزیکەی نیمچەڕوون. نانەکە بە خێرایی لەسەر ڕوویەکی گەرمکراو دەبرژێنرێت و لە چەند چرکەیەکدا تاوڵە دەکات و دەبرژێت. باریکییەکە زۆرە: یەک گوونی ئارد نزیکەی 700 نان بەرهەم دەهێنێت، واتە هەر نانێک نزیکەی هیچ ئاردێک بەکار ناهێنێت. ئەم کاراییە ڕێکەوت نییە؛ ژینگەیەکی شاخاوی دەنوێنێت کە ئارد تێیدا بەهادار بووە و دەبوو بۆ خێزانە گەورەکان و زستانە درێژەکان بەس بێت. نانە تەواوبووەکە خرپەدار، سووک و بە باشی هەڵگیرە. دەتوانرێت بەسەر یەکدا ڕیز بکرێت، بنوێنرێتەوە و بگوازرێتەوە. بۆ نانی بەیانی لەگەڵ پەنیر، هەنگوین و کەرە دەخورێت، وەک پێچەرەوەی کەباب بەکار دەهێنرێت، یان بە ئاوی خورشت نەرم دەکرێت و وەک بنەما لە ژێر خورشتدا بەکار دەهێنرێت. بەشێکی زۆری نانەکە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان (کوردستانی ئێران) بەرهەم دەهێنرێت و دەگوازرێتەوە بۆ بازاڕەکانی سەرانسەری ناوچەکە، کە ئێستا داواکاری لە توانای بەرهەمهێنانی نانەواخانەکانی هەورامان زیاترە.

سێ نەریتی نانی کوردی، سێ دیمەنی سروشتی

ئەم زنجیرەیە ئێستا سێ نەریتی سەرەکیی نانی کوردی تۆمار کردووە، هەر یەکەیان بە ئامرازێکی جیاواز و دیمەنێکی جیاوازەوە بەستراوە. نانێ تەنوورێ سەر بە تەنوورە: فڕنە گڵییەکە کە لە زەویدا نوقم کراوە، ناجووڵێت، هاوبەشە و نانی ژیانی نیشتەجێی گوندە. نانێ ساجی سەر بە ساجە: ساجە ئاسنییە هەڵگیرەکە، کە کۆچەر و شوان دەیبەن، نانی ژیانی جووڵاوە. و نانی هەورامی سەر بە خودی هەورامانە: دۆڵێکی تایبەت لە زاگرۆس کە ناندروستکردن بۆ پێنج هەزار ساڵ بە هەمان شێوە تێیدا ئەنجام دراوە و ئێستا یونێسکۆ دەپارێزێت. نانی گوند. نانی کۆچەر. نانی دۆڵی شاخاوی. سێ دیمەن، سێ ئامراز، سێ نان. پێکەوە هەموو جۆرە زەوییەک کە خەڵکی کورد تێیدا نیشتەجێ بووە داپۆش دەکەن: گوندی دەشت، لەوەڕگەی کۆچ و دۆڵی لێژی شاخ.

پرسیارە باوەکان

نانی هەورامی چییە؟

نانی هەورامی نانێکی تەختی وەک کاغەز باریکە لە ناوچەی هەورامان (هاورامان) لە شاخەکانی زاگرۆسەوە. یەکێکە لە باریکترین نانەکانی کۆمەڵە نانە کوردییەکان؛ تاکە گوونییەک ئارد نزیکەی 700 نان بەرهەم دەهێنێت. پسپۆڕان ڕەگی دەگەڕێننەوە بۆ سەرەتاییترین ناندروستکردن لە ناوچەکەدا. هەورامان لە 2021دا وەک دیمەنێکی کولتووریی میراتی جیهانیی یونێسکۆ تۆمار کرا، بە نیشتەجێبوونی تۆمارکراوی کورد لە نزیکەی 3000ی پێش زایینەوە.

بۆچی هەورامان شوێنێکی میراتی جیهانیی یونێسکۆیە؟

یونێسکۆ دیمەنی کولتووریی هاورامان/ئوراماناتی لە 2021دا تۆمار کرد. خەڵکی هەورامی بە هۆزێکی کوردیی کشتوکاڵکار و مەڕوماڵاتدار وەسف دەکات کە لە نزیکەی 3000ی پێش زایینەوە لە شاخەکانی زاگرۆس نیشتەجێ بووە. کشتوکاڵی پلەپلە لە لێژی توند، گوندە بەردینەکان، بەخێوکردنی مەڕوماڵات و کۆچی وەرزیی بەرزایی لە نێوان دەشت و بەرزاییەکاندا لەو تایبەتمەندییانەن کە ئەو ناساندنەیان پێ بەخشیوە. نەریتی نان بەشێکە لەم دیمەنە کولتوورییە زیندووە.

بۆچی نانی هەورامی زیندووبوونەوەیەک بەخۆیەوە دەبینێت؟

KurdishGlobe ڕاپۆرت دەدات کە زۆر کەس لە سەرانسەری کوردستان بۆ هۆکاری تەندروستی ڕوو دەکەنە نانی هەورامی. باریکیی زۆرەکەی واتە نانی کەمتر لە هەر ژەمێکدا، کە وەرگرتنی کاربۆهایدرات کەم دەکاتەوە. تامی خۆشە و تامێکی تایبەتی هەیە کە شێوازەکانی دیکەی ناندروستکردن ناتوانن دووبارەی بکەنەوە. نانەواخانەی بچووک لە بازاڕەکان سەریان هەڵداوە بۆ دابینکردنی داواکاریی زیادبوو. نانەکە هەروەها لە کوردستانی ئێران بەرهەم دەهێنرێت و دەگوازرێتەوە بۆ بازاڕەکانی سەرانسەری ناوچەکە.

کۆتایی

نانی هەورامی حەفتا و چوارەمین وتاری ئەم زنجیرەیەیە و تاکە وتارە کە پشتبەستووە بە تۆمارکردنێکی میراتی جیهانیی یونێسکۆ. هەورامان بۆ پێنج هەزار ساڵ کوردی بووە. نانەکەی بە درێژایی هەموو ئەو ساڵانە بە هەمان شێوە دروست کراوە. گوونییەک ئارد 700 نان بەرهەم دەهێنێت؛ کاراترین نان لە کۆمەڵە نانە کوردییەکاندا، لەدایکبوو لە دیمەنێک کە ئارد تێیدا بەهادار و زستانەکان درێژ بوون. ئەمڕۆ هەمان نان زیندوو دەبێتەوە، چونکە کوردە هاوچەرخەکان کە گرنگی بە تەندروستی دەدەن، نانی باریکتر بە کاربۆهایدراتی کەمتر دەوێت. ئەو نانەی کە بەهۆی کەمیی ئارد داهێنرا، ئێستا بەهۆی زۆریی خواردن داوا دەکرێت. هۆکارەکە گۆڕا. نانەکە نا. دوای حەفتا و چوار وتار، نانی هەورامی بەڵگەی ئەوەیە کە خواردنی کوردی ئەرشیفێکی یادئامێز نییە. نەریتێکی زیندووە؛ تەمەنی پێنج هەزار ساڵە و هێشتا خۆی دەگونجێنێت.