نانێ ساجی: نانە کوردییە وەک کاغەز باریکەکە کە جیهان پێی دەڵێت تورکی…

نانێ ساجی: نانە کوردییە وەک کاغەز باریکەکە کە جیهان پێی دەڵێت تورکی

نانێ ساجی نانێکی تەختی کوردیی بێ هەوێنە، بە باریکیی کاغەز، کە لە چەند چرکەیەکدا لەسەر ساج دەبرژێنرێت — تاوەیەکی ئاسنیی قبەئاسا کە لەسەر بڵێسەی ئاگر گەرم دەکرێت. تەنها لە ئارد، ئاو و خوێ دروست دەکرێت و ئەوەندە باریک تەخت دەکرێتەوە کە نزیکەی ڕوونە، پاشان هەڵدەگێڕدرێتە سەر قبە گەرمەکەی ساج و لە ساتێکدا لێ دەندرێت. وتارەکەی ویکیپیدیا لەسەر ئەم نانە ناوە سۆرانییە کوردییەکەی بە «نانی کوردی» تۆمار دەکات — بە واتای ڕاستەوخۆ «نانی کوردی». خودی زمانی کوردی ئەم نانە بە ناوی نەتەوەکە ناو دەبات. بەڵام بلۆگنووسێکی دیاسپۆرای کوردی دەنووسێت «چەند ماڵپەڕێک وتوویانە کە ئەمە نانێکی تورکییە». «پێی دەوترێت یوفکا. هەرچەندە هەمان ڕێکارەکانی نانی تەختی کوردیی هەیە، تەنها بە نانی تورکی دانانرێت. خەڵکی کورد بۆ ساڵانێکی زۆر و زۆر ئەم نانەیان دروست کردووە.» ئەمە ئەو نانەیە کە هەر ماڵێکی کوردی دروستی دەکات. لە نانێ تەنوورێ خێراترە، لە کولەرە سووکترە و لە هەر سنوورێک کۆنترە. ساج — تاوە ئاسنییە قبەئاساکە — بە هەمان ڕادەی تەنور بۆ چێشتلێنانی کوردی گرنگە. تەنور فڕنی بۆنە و نانکردنی بەکۆمەڵە، بەڵام ساج ئامرازی مانەوەی ڕۆژانەیە: دەکرێت هەڵبگیرێت، خێرایە و دەتوانێت لە هەر شوێنێک نان دروست بکات کە ئاگرێکی تێدا دەکرێتەوە.

خاڵە سەرەکییەکان

• نانی بێ هەوێنی وەک کاغەز باریک لە ئارد، ئاو و خوێ دروست دەکرێت — لە چەند چرکەیەکدا لەسەر ساج (تاوەی ئاسنیی قبەئاسا) دەبرژێنرێت

• ویکیپیدیا ناوە سۆرانییە کوردییەکە بە «نانی کوردی» تۆمار دەکات — بە واتای ڕاستەوخۆ «نانی کوردی» — بەڵام بە فراوانی ناوی یوفکای تورکیی لێ دەنرێت

• ساج دووەم ئامرازی مەزنی چێشتلێنانی کوردییە — هەڵدەگیرێت، خێرا و ڕۆژانەیە — هاوتای بۆنە بەکۆمەڵەکانی تەنورە

• کەلانە (نانی پڕکراوە بە گیاوگژ)یش بە نەریتی لەسەر ساج لێ دەندرێت — ساج بنەمای دروستکردنی نانە، نە یەک ڕێچکەی لێنان

زانیارییە خێراکان

ناوە کوردییەکان: نانێ ساجی / نانی کوردی — بە واتای ڕاستەوخۆ «نانی کوردی»

ناوی نوێی لێ نراوە: یوفکا (تورکی)، مەرقووق/شراک (عەرەبی) — ناوە کوردییەکە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا نادیارە

ئامرازی لێنان: ساج — تاوەیەکی ئاسنیی قبەئاسا کە لەسەر بڵێسەی ئاگر گەرم دەکرێت

پێکهاتەکان: ئارد، ئاو و خوێ — هیچ شتێکی دیکە نییە. نە هەوێن، نە ڕۆن و نە شەکر

بنەچە: نانێک کە ناوی نەتەوەکەی لێ نراوە

لە هەر چێشتێکدا خواردنی زۆر کەم ناوی نەتەوەکە بە زمانی خۆیان هەڵدەگرن. زمانی کوردی ئەم نانە بە «نانی کوردی» ناو دەبات — «نانی کوردی». ئەمە ناوێک نییە کە بێگانە یان مێژوونووس لێی ناوە. ئەو ناوەیە کە خودی قسەکەرانی کوردی کاتێک بە کوردی قسە دەکەن بۆ ئەم نانە بەکاری دەهێنن. وتارەکەی ویکیپیدیا لەسەر نانی ساج ئەم ناوە سۆرانییە لە پاڵ ناوە عەرەبی و تورکییەکان تۆمار دەکات. بەڵام لە ئاستی نێودەوڵەتیدا نانەکە لە ژێر ناوی عەرەبی (مەرقووق، شراک) یان تورکی (یوفکا، ساج ئەکمەگی) دادەنرێت. بلۆگنووسێکی دیاسپۆرای کوردی کە لە 2011دا دەنووسێت، بەدواداچوونی ئۆنلاینی خۆی بۆ ئەم نانە وەسف دەکات کە دۆزیویەتییەوە «چەند ماڵپەڕێک وتوویانە کە ئەمە نانێکی تورکییە بە ناوی یوفکا». ناڕەزایی دەردەبڕێت: «خەڵکی کورد بۆ ساڵانێکی زۆر و زۆر ئەم نانەیان دروست کردووە. مێژوویەکی درێژی لە پشتە.» نانەکە بە کوردی «نانی کوردی» ناوی لێ نراوە. ئینتەرنێت پێی دەڵێت تورکی. شێوازەکە هەمان شێوازی ئەجین، بیوریان و کولیچەیە: ناوە کوردییەکە هەیە، بەڵام نادیارە.

ئامادەکردنی نەریتی: ساج و تێرۆک

ئارد، ئاو و خوێ تێکەڵ دەکرێن و دەبنە هەویرێکی سادە. دەشێلرێت تا لووس دەبێت و سی خولەک تا یەک کاتژمێر دەهێڵرێت بحەسێتەوە. هەویرەکە دەکرێتە گڵۆڵە و هەر گڵۆڵەیەک بە تێرۆک (دارە هەویرتەختکەرەوەکە) لەسەر مستەقە (مێزی نزمی نانکردن) تەخت دەکرێتەوە تا وەک کاغەز باریک دەبێت — ئەوەندە باریک کە ڕووناکی بەناویدا تێدەپەڕێت. بلۆگنووسە کوردەکە ئەو ئامرازانە وەسف دەکات کە باوکی بە دەست دروستی کردوون و ساجێک کە لە خودی کوردستانەوە هێنراوە. هەویرە تەختکراوەکە هەڵدەگێڕدرێتە سەر قبە گەرمەکەی ساج و لە چەند چرکەیەکدا لێ دەندرێت. قوپ دەکات، شوێن‌شوێن دەسووتێت و ڕەق دەبێت. لە قبەکە هەڵدەگیرێتەوە، دووقات دەکرێت و چینچین دادەنرێت. دەکرێت لە یەک کاتژمێردا سی چین نان دروست بکرێت. نانەکە بە دووقاتکراوی هەڵدەگیرێت و دەکرێت چەند ڕۆژێک بمێنێتەوە. بە سادەیی دەخورێت، بۆ نانی بەیانی بە دەوری پەنیر و گیاوگژ دەپێچرێتەوە، بۆ هەڵگرتنی خواردنی کوڵێنراو بەکار دەهێنرێت یان بە ئاو نەرم دەکرێتەوە و وەک بنەما لە ژێر گۆشت دادەنرێت. باریکییەکەی خاڵی بەهێزییەتی: تامی هەر شتێک وەردەگرێت کە پێی دەکەوێت.

دوو ئامرازی چێشتلێنانی کوردی: ساج و تەنور

ئەم زنجیرەیە ئێستا دوو ئامرازە مەزنەکەی نانکردنی کوردی تۆمار کردووە. تەنور فڕنێکی گڵە کە لە ناو زەویدا دانراوە: ناجووڵێت، بەکۆمەڵ و مەراسیمییە. نانێ تەنوورێ (نانی ئەستووری تەنور)، بیوریان (گۆشتی بەرخ کە لە چاڵدا برژێنراوە) و کوکی (هەویری پڕکراوە) دروست دەکات. ساج تاوەیەکی ئاسنیی قبەئاسایە لەسەر بڵێسەی ئاگر: هەڵدەگیرێت، تاکەکەسی و ڕۆژانەیە. نانێ ساجی (نانی وەک کاغەز باریک) و کەلانە (نانی پڕکراوە بە گیاوگژ) دروست دەکات. تەنور فڕنی ناوەندی گوندە. ساج ئامرازی شوان، کۆچەر و خێزانی شاخاوییە. تەنور هەمیشەییە. ساج دەڕواتە هەر شوێنێک کە تۆ بۆی دەچیت. پێکەوە نەخشەی ژیانی کوردی دەکێشن، لە نیشتەجێبوونەوە تا جووڵان و لە بەکۆمەڵەوە تا تاکەکەسی. خێزانێکی کورد پێویستی بە هەردووکیان هەیە: تەنور بۆ ڕۆژەکانی بۆنە و ساج بۆ هەموو ڕۆژەکانی دیکە.

پرسیارە باوەکان

نانێ ساجی کوردییە یان تورکی؟

ویکیپیدیا ناوە سۆرانییە کوردییەکە بە «نانی کوردی» تۆمار دەکات — بە واتای ڕاستەوخۆ «نانی کوردی». خودی زمانی کوردی ئەم نانە بە ناوی نەتەوەی کورد ناو دەبات. خێزانە کوردەکان بۆ چەندین سەدە بە ئامرازی دروستکراوی دەست ئەم نانەیان دروست کردووە: تێرۆک (دارە هەویرتەختکەرەوەکە)، مستەقە (مێزی نانکردن) و ساج (تاوەی ئاسنیی قبەئاسا). میدیای نێودەوڵەتیی خواردن ناوی یوفکای تورکیی لێ دەنێت، بەڵام بلۆگنووسێکی دیاسپۆرای کوردی تۆمار دەکات: «ئەمە تەنها بە نانی تورکی دانانرێت. خەڵکی کورد بۆ ساڵانێکی زۆر و زۆر ئەم نانەیان دروست کردووە.»

ساج چییە؟

ساج تاوەیەکی ئاسنیی قبەئاسایە کە لەسەر بڵێسەی ئاگر گەرم دەکرێت. هەویرە باریک تەختکراوەکە هەڵدەگێڕدرێتە سەر قبە گەرمەکەی و لە چەند چرکەیەکدا لێ دەندرێت. هاوتا هەڵگیراوەکەی تەنورە (فڕنی گڵ): تەنور ناجووڵێت و بەکۆمەڵە، بەڵام دەکرێت ساج ببرێتە هەر شوێنێک کە ئاگرێکی تێدا دەکرێتەوە. ئامرازی شوانە کوردەکان، کۆچەرەکان و خێزانە شاخاوییەکانە — ڕێگا دەدات لە هەر شوێنێکدا نان بکرێت.

نانێ ساجی چ جیاوازییەکی لە نانێ تەنوورێ هەیە؟

نانێ تەنوورێ نانێکی ئەستوورترە بە هەوێن یان نیوەهەوێن، کە هەویرەکە بە دیواری ناوەوەی تەنوری گڵەوە دەلکێنرێت و دەبرژێنرێت. نانێ ساجی نانێکی بێ هەوێنی وەک کاغەز باریکە کە لەسەر تاوەیەکی ئاسنیی قبەئاسا (ساج) لەسەر بڵێسەی ئاگر دەبرژێنرێت. نانێ تەنوورێ نانە بەکۆمەڵەکەی ژیانی گوندییە. نانێ ساجی نانە هەڵگیراوەکەی ژیانی کۆچەرایەتی و ڕۆژانەیە. ئامرازی جیاواز، ئەستووریی جیاواز و نەریتی جیاواز.

نانی کوردی واتای چییە؟

نانی کوردی بە سۆرانیی کوردی واتە «نانی کوردی». ئەو ناوەیە کە قسەکەرانی کوردی بە زمانی خۆیان بۆ ئەم نانە بەکاری دەهێنن. ویکیپیدیا ئەمە بە ناوە سۆرانییە کوردییەکەی نانی ساج تۆمار دەکات. لە هەر چێشتێکدا خواردنی زۆر کەم ناوی نەتەوەکە بە زمانی خۆیان هەڵدەگرن — ئەم نانە هەڵیدەگرێت. خودی ناوە کوردییەکە بانگەشەکردنی ناسنامەیە.

کۆتایی

نانێ ساجی شەست و پێنجەمین وتاری ئەم زنجیرەیە و ئەوەیە کە ناوەکەی هەموو شتێک دەڵێت. بە کوردی ئەم نانە پێی دەوترێت نانی کوردی — نانی کوردی. خودی زمانەکە خاوەندارێتیی دەکات. لەگەڵ ئەوەشدا میدیای نێودەوڵەتیی خواردن لە ژێر تورکی (یوفکا)، عەرەبی (مەرقووق) یان ناوی گشتیی «نانی تەختی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست» دای دەنێت. ژنێکی کورد لە دیاسپۆرا دەنووسێت کە دایکی ئەم نانە بە ئامرازی دروستکراوی دەست لێ دەنا کە لە کوردستانەوە هێنرابوون و لە ئۆنلاین دۆزیویەتییەوە کە «چەند ماڵپەڕێک وتوویانە ئەمە نانێکی تورکییە». دوای شەست و پێنج وتار، سڕینەوەکە هەمیشە هەمانە: خواردنەکە ناسراوە، ناوە کوردییەکە ناسراو نییە. بەڵام ناوە کوردییەکەی ئەم نانە خودی ناوی نەتەوەکەیە. نانی کوردی. نانی کوردی. ناتوانیت ناوێک بسڕیتەوە کە نەتەوەیەکە.