شەکالۆک: خواردنە ئاودارە کوردییەکەی گۆشتی بەرخ کە سپێناخ و قەیسی تێیدا پێک دەگەن

شەکالۆک خواردنێکی ئاوداری کوردیی گۆشتی بەرخە کە گۆشتەکە لەگەڵ پیازی سەوز، سپێناخ و قەیسی بە هێواشی سور دەکرێتەوە بۆ هاوسەنگییەکی خوێیی و شیرین کە بە ڕوونی کوردییە. خواردنێکە کە ئەو قەیسییەی لە وتاری کەیسەفەدا تۆمار کراوە و ئەو گۆشتی بەرخەی لە سەرانسەری بەشی گۆشتی ئەم زنجیرەیەدا تۆمار کراوە بەکار دەهێنێت و لەگەڵ سپێناخی تازەی بەهار و پیازی سەوز تێکەڵیان دەکات. تایبەتمەندیی تامی شیرین و خوێیی، کە تێیدا میوەی وشککراوە قورسیی گۆشتی بەرخ کەم دەکاتەوە، یەکێکە لە نیشانە تامییە پێناسەکەرەکانی چێشتلێنانی کوردی. ئەم زنجیرەیە ترشیی کوردی (ترشک، گلۆریک و ترشکلی دۆڵمە) و شیرینیی کوردی (حەڵوا، گۆزبێز و کەیسەفە) تۆمار کردووە. شەکالۆک ئەو شوێنەیە کە پێک دەگەن: ترشیی قەیسی و قووڵیی تامی گۆشتی بەرخ شتێک دروست دەکەن کە نە بە تەواوی شیرینە و نە بە تەواوی خوێیی. ئەمە هاوسەنگترین شێوەی تامچێژیی کوردییە.

خاڵە سەرەکییەکان

• گۆشتی بەرخ لەگەڵ پیازی سەوز، سپێناخ و قەیسی بە هێواشی سور دەکرێتەوە؛ هاوسەنگیی خوێیی و شیرین

• تایبەتمەندیی تامی شیرین و خوێیی نیشانەیەکی پێناسەکەری تامی کوردییە؛ میوەی وشککراوە لەگەڵ گۆشتی دەوڵەمەند

• هەمان قەیسی بەکار دەهێنێت کە لە قەلی (کە لەگەڵ سۆسی زەردەڵوو پێشکەش دەکرێت) و کەیسەفە (شیرینیی زەردەڵوو)دا تۆمار کراوە

• ئەو شوێنەی ترشیی کوردی و شیرینیی کوردی لە یەک مەنجەڵدا پێک دەگەن

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: شەکالۆک (شەکالۆک)

جۆر: خواردنی ئاوداری گۆشتی بەرخ لەگەڵ سپێناخ و قەیسی؛ خواردنێکی میراتی کوردی بە تامی خوێیی و شیرین

پێکهاتەکان: گۆشتی بەرخ، پیازی سەوز، سپێناخ، قەیسی، زەردەچەوە، خوێ و بیبەر

تایبەتمەندیی تام: خوێیی و شیرین؛ ترشیی قەیسی قورسیی گۆشتی بەرخ کەم دەکاتەوە

شەکالۆک چۆن دروست دەکرێت

گۆشتی بەرخ بە شێوەی چوارگۆشە دەبڕدرێت و لە ڕۆن یان ڕۆنی کەرەی پاڵاوتەدا لەگەڵ کەمێک زەردەچەوە سور دەکرێتەوە تا ڕەنگی قاوەیی بگرێت و لێوارەکانی کارامێلی بن. پیازی سەوز، هەردوو بەشە سپی و سەوزەکەی، بە پەڕە دەبڕدرێت و زیاد دەکرێت و بە هێواشی سور دەکرێتەوە تا نەرم بێت. سپێناخی تازەی شوشتراو و بە درشتی وردکراو تێک دەدرێت و لە ناو گۆشتەکەدا شل دەبێت. قەیسیی دووکەرت یان چوارکەرتکراو لە نێو خواردنە ئاودارەکەدا بڵاو دەکرێتەوە. کەمێک ئاو یان شۆربای گۆشتی بەرخ زیاد دەکرێت، سەر مەنجەڵەکە دادەخرێت و هەموو پێکهاتەکان لەسەر ئاگری نزم بۆ چل و پێنج خولەک تا کاتژمێرێک بە هێواشی دەکوڵێن. سپێناخەکە شل دەبێت و دەبێتە سۆسێکی سەوز. قەیسییەکان نەرم دەبن و ئاوی شیرین و ترشی خۆیان دەدەنە شۆرباکە. گۆشتی بەرخ نەرم دەبێت. خواردنە تەواوکراوەکە خواردنێکی ئاوداری سەوزی تۆخە کە پارچە زێڕینەکانی قەیسی تێیدا هەن؛ لەسەر برنج پێشکەش دەکرێت و نانیش لە تەنیشتی دەبێت. هەندێک خێزان لە کۆتاییدا کەمێک ئاوی لیمۆ زیاد دەکەن بۆ زیندووترکردنی تامەکە.

هاوسەنگیی کوردیی شیرین و خوێیی

چێشتلێنانی کوردی بە ڕەوانییەک لە نێوان ترش و شیرین دەجووڵێت کە زۆربەی نووسینە نێودەوڵەتییەکانی خواردن نایناسێتەوە. ترشک ترشە. بریانی بۆنخۆشە. قەلی لەگەڵ سۆسی قەیسی پێشکەش دەکرێت. گۆزبێز شیرینیی ڕەهایە. شەکالۆک لە ناوەڕاستدایە؛ خواردنێکی ئاودار کە لە هەمان کاتدا گۆشتدار، سەوز، ترش و شیرینە. قەیسی پردەکەیە: میوەی هاوینی هەڵگیراوە (هەمان هەستی هەڵگرتن کە تۆراک، نانێ تیری و ڕیهیکی بەرهەم هێناوە) و هەروەها لە یەک پێکهاتەدا وەک ترشکەر و شیرینکەر کار دەکات. چێشتلێنەرە کوردەکان لە زۆر لەمەوبەرەوە فێر بوون کە میوەی وشککراوە لە خواردنێکی ئاوداری گۆشتدا خواردنەکە ناکاتە شیرینی؛ تەواوی دەکات. شەکالۆک بەڵگەکەیە: خواردنێکی ئاودار کە هەموو جۆرەکانی تامی کوردی لە یەک مەنجەڵدا بەکار دەهێنێت.

ئەنجام

شەکالۆک وتاری پەنجا و سێیەمە لەم زنجیرەیەدا و ئەو خواردنەیە کە گرژییەک یەکلا دەکاتەوە کە زنجیرەکە وردەوردە دروستی کردووە. خواردنی کوردی ترشە (ترشک و گلۆریک). خواردنی کوردی شیرینە (حەڵوا و گۆزبێز). خواردنی کوردی لە هەمان کاتدا هەردووکیانە (شەکالۆک). قەیسیی ناو خواردنە ئاودارەکە هەمان زەردەڵووە کە لە هاویندا لەسەر سەربان وشک کراوەتەوە و بۆ زستان هەڵگیراوە؛ هەمان زانیاریی هەڵگرتن کە هەر خواردنێکی بەشی مانەوەی بەرهەم هێناوە. بەڵام لێرە بۆ چێژ بەکار دەهێنرێت، نە بۆ مانەوە؛ بۆ ئەوەی خواردنێکی ئاوداری گۆشتی بەرخ تامێکی زیاتر لە تەنها گۆشتی بەرخ بدات. دوای پەنجا و سێ وتار، نەخشەی تامچێژیی کوردی بە تەواوی کێشراوە؛ ترش، شیرین، تاڵ، ترشی تیز، دووکەڵاوی، گیایی و ئێستا ئەو شوێنەی هەموویان لە یەک خواردنی ئاوداری سەوز بە میوەی زێڕینەوە پێک دەگەن.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

Kurdish-History.com؛ کەیسەفە: شیرینیی کوردیی قەیسی (هەمان قەیسی، شێوەی شیرین)

Kurdish-History.com؛ قەلی: گۆشتی هەڵگیراوی کوردی (لەگەڵ سۆسی قەیسی پێشکەش دەکرێت)

Kurdish-History.com؛ ترشک: خواردنی ئاوداری ترشی کوردیی گۆشتی بەرخ (جەمسەرە ترشەکەی تامی کوردی)

Kurdish-History.com؛ لۆبیێن چێکری: لۆبیای سەوزی کوردی (خواردنە ڕۆژانەکەی دیکەی سەوزەی ئاودار)