شێخمەحشی: باینجانە پڕکراوە کوردییەکە کە شیاوی سەرۆکێکە
شێخمەحشی (شێخ ئەلمەحشی) «سەرۆکی خواردنە پڕکراوەکانە»؛ ناو باینجانە بچووکەکان بەتاڵ دەکرێتەوە، سور دەکرێنەوە، بە گۆشتی بەرخی بەهاراتکراو و گوێزی سنەوبەر پڕ دەکرێنەوە و لە سۆسی تەماتە و هەناردا لە فڕن دەبرژێن تا شل بن و تامی دەوڵەمەندی شیرین و ترش بگرن. ویکیپیدیا ناوە کوردییەکەی بە شێخمەحشی تۆمار دەکات. وەشانی کوردی بە دۆشاوی هەنارەکەی جیا دەکرێتەوە؛ هەم لە پڕکەرەوە گۆشتییەکە و هەم لە سۆسی برژاندنەکەدا کەمێکی تێ دەڕژێنرێت و قووڵییەکی شیرین و ترش بە خواردنەکە دەبەخشێت کە یەکێکە لە نیشانە پێناسەکەرەکانی چێشتلێنانی کوردیی تۆمارکراو لە سەرانسەری ئەم زنجیرەیەدا. هەموو ڕێچکەیەکی چێشتلێنانی ئینگلیزی ناوی لوبنانی یان سووری لێ دەنێت. ناوی کوردیی شێخمەحشی لە هیچ بلۆگێکی ڕێچکەی چێشتلێناندا نابینرێت. بەڵام لە کۆمەڵەی توێژینەوەی ڕێبەری ئەم زنجیرەیەدا وەک خواردنێکی کوردی ناوی هاتووە و سۆسی هەنار و تەماتە بە ڕوونی دەیخاتە نێو نەریتی تامی کوردی.
خاڵە سەرەکییەکان
• باینجان بە گۆشتی بەرخی بەهاراتکراو، گوێزی سنەوبەر و دۆشاوی هەنار پڕ دەکرێتەوە و لە سۆسی تەماتە و هەناردا لە فڕن دەبرژێت
• ویکیپیدیا ناوە کوردییەکەی شێخمەحشی تۆمار دەکات، بەڵام لە میدیای نێودەوڵەتیی ڕێچکەی چێشتلێناندا دیار نییە
• دۆشاوی هەناری هەردوو پڕکەرەوە و سۆسەکە شێخمەحشی بە نەریتی ترشیی کوردییەوە دەبەستێتەوە (ترشک و گلۆریک)
• شێوازی کوردی/عێراقیی لێنان لەسەر ئاگر (بەتاڵکردنەوەی ناو، سورکردنەوە و بەکارهێنانی پیاز) لە وەشانی لوبنانیی برژاو لە فڕن جیاوازە
زانیارییە خێراکان
ناوی کوردی: شێخمەحشی (شێخمەحشی)؛ «سەرۆکی خواردنە پڕکراوەکان»
بەم ناوانە ناو دەبرێت: شێخ ئەلمەحشی؛ لە هەموو بلۆگێکی ڕێچکەی چێشتلێناندا «لوبنانی»، «سووری» یان «ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی»
پڕکەرەوە: گۆشتی بەرخی بەهاراتکراو، گوێزی سنەوبەر، پیاز، دۆشاوی هەنار، بیبەری جامایکی، دارچین و گژنیژ
سۆس: سۆسی تەماتە لەگەڵ دۆشاوی هەنار؛ نیشانەی شیرین و ترشی کوردی
ڕەچەڵەک: سەرۆکی خێزانی خواردنە پڕکراوەکان
ناوی «شێخ ئەلمەحشی» واتای «سەرۆکی خواردنە پڕکراوەکان» دەگەیەنێت؛ نازناوێکە کە ئەم شێوازەی ئامادەکردنی باینجان لە هەموو خێزانی مەحشی (سەوزەی پڕکراوە) بەرزتر دادەنێت. بەهۆی دەوڵەمەندییەکەیەوە ئەو نازناوەی بەدەست هێناوە: لە کاتێکدا مەحشیی ئاسایی پڕکەرەوەیەکی سادەی برنج و گۆشت بەکار دەهێنێت، شێخمەحشی گوێزی سنەوبەر، دۆشاوی هەنار و تێکەڵەیەکی ئاڵۆزی بەهارات زیاد دەکات. باینجانەکە تەنها پڕ ناکرێتەوە؛ ناوەکەی بەتاڵ دەکرێتەوە، سور دەکرێتەوە تا زێڕین بێت، پاشان پڕ دەکرێتەوە و لە فڕندا لە سۆسێکدا دەبرژێت کە خۆی پێکهاتەیەکی چینکراوی تەماتە و هەنارە. ئەمە خواردنی بۆنەی تایبەت و میوانە؛ ئەو خواردنەی خێزانە کوردەکان دروستی دەکەن کاتێک بۆنەکە شتێکی وردەکاریتر لە لۆبیێن چێکری یان تاسکەبابیی ڕۆژانە دەخوازێت.
ئامادەکردنی نەریتی
ناو باینجانە بچووکەکان لە لای دەستکەکەوە بەتاڵ دەکرێتەوە و توێکڵەکە بە تەواوی دەهێڵدرێتەوە. لە ڕۆندا سور دەکرێنەوە تا زێڕین و نەرم بن، پاشان ڕۆنەکەیان لێ دەچۆڕێنرێت. پڕکەرەوەکە بە جیا ئامادە دەکرێت: گۆشتی بەرخی هاڕاو لەگەڵ پیاز سور دەکرێتەوە تا ڕەنگی قاوەیی بگرێت، پاشان بە بیبەری جامایکی، دارچین، گژنیژی هاڕاو، خوێ و بیبەر تامدار دەکرێت. گوێزی سنەوبەر لە کەرەدا دەبرژێت تا زێڕین بێت و بە هێواشی تێکەڵ دەکرێت. کەمێک دۆشاوی هەنار بە ناو پڕکەرەوەکەدا دەڕژێنرێت. هەر باینجانێکی سورکراوە بە تێکەڵەی گۆشتی بەرخ و گوێزی سنەوبەر پڕ دەکرێتەوە. باینجانە پڕکراوەکان لە مەنجەڵ یان قاپی فڕندا ڕادەخرێن. سۆسێک لە ڕۆبی تەماتە، ئاو، دۆشاوی هەنار، خوێ و بیبەر بەسەریاندا دەڕژێنرێت تا باینجانەکان تا نیوە لە ژێر شلەکەدا بن. قاپێکی قورس لەسەریان دادەنرێت و بەرەو خوارەوە ڕایاندەگرێت. لەسەر ئاگر (شێوازی کوردی/عێراقی)، مەنجەڵەکە بۆ زیاتر لە کاتژمێرێک بە هێواشی دەکوڵێت تا باینجانەکان بە تەواوی نەرم بن و سۆسەکە کەم بێتەوە و ببێتە داپۆشینێکی بریسکەدار و ترش. لەسەر برنجی شەعریەدار پێشکەش دەکرێت.
ناوە کوردییەکە کە کەس بەکاری ناهێنێت
وتاری ویکیپیدیا دەربارەی شێخ ئەلمەحشی ناوە کوردییەکەی بە شێخمەحشی دەهێنێت. پاشان خواردنەکە بە سووریا دەداتە پاڵ و لە ژێر چێشتلێنانی لوبنان پۆلێنی دەکات. هەموو بلۆگێکی ڕێچکەی چێشتلێنان لوبنانی، سووری یان بە گشتی «ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی» ناوی دەبات. ناوی کوردیی شێخمەحشی لە هیچ ڕێچکەیەکی چێشتلێنانی ئینگلیزیدا نییە. شێوازی کوردی/عێراقیی لێنان لەسەر ئاگر، کە تێیدا ناو باینجانەکان بە تەواوی بەتاڵ دەکرێتەوە و سور دەکرێنەوە و لە مەنجەڵێکدا لەگەڵ پیاز و شۆربای هەنار و تەماتە بە هێواشی دەکوڵێنرێن، لەلایەن بلۆگنووسێکی خواردنەوە بە «ئەو شێوازە عێراقییەی دایکم فێری کردم» وەسف کراوە و بە «بە جیاوازییەکی زۆرەوە باشترین ڕێچکەی چێشتلێنان کە هەرگیز تاقیم کردووەتەوە» ناو براوە. وەشانی کوردی بە دۆشاوی هەنار لە هەردوو پڕکەرەوە و سۆسەکەدا، خواردنێکی دەوڵەمەندتر و ئاڵۆزترە لە وەشانە لوبنانییەکەی برژاو لە فڕن. هەیە. تۆمار کراوە. تەنها ناوی ناهێنرێت.
پرسیارە باوەکان
شێخمەحشی چییە؟
شێخمەحشی ناوی کوردیی شێخ ئەلمەحشییە؛ باینجانە بچووکەکان کە ناویان بەتاڵ دەکرێتەوە، سور دەکرێنەوە، بە گۆشتی بەرخی بەهاراتکراو و گوێزی سنەوبەر پڕ دەکرێنەوە و لە سۆسی تەماتە و هەناردا لە فڕن دەبرژێن یان بە هێواشی دەکوڵێنرێن. ناوەکە واتای «سەرۆکی خواردنە پڕکراوەکان» دەگەیەنێت چونکە دەوڵەمەندترین و وردەکاریترین شێوازی ئامادەکردنە لە خێزانی سەوزە پڕکراوەکاندا.
وەشانی کوردی چۆن لە وەشانی لوبنانی جیاوازە؟
شێوازی کوردی/عێراقیی لێنان لەسەر ئاگر ناو باینجانەکە بە تەواوی بەتاڵ دەکاتەوە، سوری دەکاتەوە و لە مەنجەڵێکدا لەگەڵ پیازی گەورە و شۆربای هەنار و تەماتە بۆ زیاتر لە کاتژمێرێک بە هێواشی دەیکوڵێنێت. وەشانی لوبنانی بە گشتی باینجانەکە دوو کەرت دەکات یان قاشی دەدات و لە فڕندا دەیبرژێنێت. وەشانی کوردی دۆشاوی هەنار بە بڕێکی زیاتر بەکار دەهێنێت، هەم لە پڕکەرەوەکە و هەم لە سۆسەکەدا، و ئەو قووڵییە شیرین و ترشەی پێ دەبەخشێت کە چێشتلێنانی کوردی پێناسە دەکات.
بۆچی «شێخ» (سەرۆک) ناوی لێ نراوە؟
چونکە دەوڵەمەندترین و وردەکاریترین خواردنە لە خێزانی سەوزە پڕکراوەکاندا. لە کاتێکدا مەحشیی ئاسایی پڕکەرەوەی سادەی برنج و گۆشت بەکار دەهێنێت، شێخمەحشی گوێزی سنەوبەر، دۆشاوی هەنار و تێکەڵەیەکی ئاڵۆزی بەهارات زیاد دەکات. نازناوی «سەرۆک»ی بەو شێوەیە بەدەست هێناوە کە خواردنێک هەر نازناوێک بەدەست دەهێنێت: بە بوون بە باشترین وەشانی ئەوەی نەریتەکە دەتوانێت بەرهەمی بهێنێت.
ئەنجام
شێخمەحشی وتاری پەنجا و چوارەمە لەم زنجیرەیەدا و ئەو شێوازە دەگەڕێنێتەوە کە لە سەرەتاییترین وتارەکاندا هەبوو: خواردنێکی کوردی بە ناوێکی کوردیی تۆمارکراو کە لە پشت ناونیشانی لوبنانی یان سووری ونە. ویکیپیدیا ناوە کوردییەکەی شێخمەحشی تۆمار دەکات. هیچ بلۆگێکی ڕێچکەی چێشتلێنان بەکاری ناهێنێت. دۆشاوی هەناری وەشانی کوردی، کە کەمێکی دەڕژێنرێتە ناو پڕکەرەوەی گۆشتی بەرخ و لە سۆسی تەماتەدا تێک دەدرێت و هەر گازێک بەو تامە شیرین و ترشە تێر دەکات کە ئەم زنجیرەیە لە ترشک، گلۆریک، شەکالۆک و ئێستا شێخمەحشیدا شوێنی هەڵگرتووە، ئەو نیشانەیەیە کە خواردنەکە وەک کوردی دیاری دەکات. هەر کولتوورێک کە ئەم خواردنە دروست دەکات دەتوانێت «سەرۆک»ی ناو بنێت. بەڵام هەنارەکە دەزانێت لە کوێوە هاتووە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ویکیپیدیا؛ شێخ ئەلمەحشی (ناوە کوردییەکەی شێخمەحشی تۆمار دەکات و خواردنەکە بە سووریا دەداتە پاڵ)
Kurdish-History.com؛ ترشک: خواردنی ئاوداری ترشی کوردیی گۆشتی بەرخ (هەمان نەریتی ترشیی کوردی)