تاهیر ئێلچی کێیە؟
تاهیر ئێلچی پارێزەر و داکۆکیکەرێکی کوردی مافەکانی مرۆڤ بوو کە لە ساڵی 1966 لە جزیرە لەدایک بوو ــ ئەو شارەی هەروەها شاعیری کلاسیکی مەلای جزیری و سیاسەتمەداری شەرەفەدین ئێلچی لێ هەڵکەوتبوون. ئەو سەرۆکی کۆمەڵەی پارێزەرانی دیاربەکر بوو و یەکێک لە دیارترین کەسایەتییە یاساییە کوردەکانی تورکیا بوو. لە 28ی تشرینی دووەمی 2015 لە دیاربەکر بە تەقە کوژرا، کاتێک لە بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانیدا داوای پاراستنی منارەی مێژوویی چوارپێی دەکرد، و تەقە لە نێوان پۆلیس و چەکدارانی PKKدا هەڵگیرسا.
مردنەکەی ــ کە بە ڤیدیۆ تۆمار کرا و لە سەرانسەری جیهان بڵاو کرایەوە ــ لە ساتێکدا ڕووی دا کە بەڕاستی داوای ئاشتی و پاراستنی میراتی کەلتووریی دەکرد. ئەم دژوازی و کارەساتە ــ پیاوێک کە ژیانی خۆی تەرخان کردبوو بۆ داکۆکیکردن لە ڕێگەی یاساوە، لە کاتی بەیاننامەیەکدا دەربارەی پاراستنی یادگارێکی مێژوویی بکوژرێت ــ مردنەکەی کرد بە هێمایەکی بەهێزی دۆخی کورد لە تورکیا.
لە ساڵی 2013 لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ناسرا، کاتێک بەهۆی وتنی ئەوە لە تەلەڤیزیۆن کە PKK ڕێکخراوێکی تیرۆریستی نییە، ڕووبەڕووی دادگاییبوون بووەوە ــ وتەیەک کە بە پێی یاساکانی دژەتیرۆری تورکیا بوو بە هۆی دادگاییکردنی، و ناڕەزاییەکی فراوانی نێودەوڵەتیی ڕێکخراوەکانی مافەکانی مرۆڤی لێ کەوتەوە.
خاڵە سەرەکییەکان
• لە ساڵی 1966 لە جزیرە لەدایک بوو؛ پارێزەری مافەکانی مرۆڤ و سەرۆکی کۆمەڵەی پارێزەرانی دیاربەکر.
• لە ساڵی 2013 بەهۆی وتنی ئەوە لە تەلەڤیزیۆن کە PKK ڕێکخراوێکی تیرۆریستی نییە، دادگایی کرا.
• لە 28ی تشرینی دووەمی 2015 لە دیاربەکر، لە کاتی بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانیدا دەربارەی میراتی کەلتووری، بە تەقە کوژرا.
• مردنەکەی ــ کە بە ڤیدیۆ تۆمار کرا ــ تورکیا و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیی تووشی شۆک کرد.
• هێمای داکۆکیکردنی یاسایی کورد و نرخی ڕاستگۆیی لە تورکیا.
زانیارییە خێراکان
پێڕستی ناوەڕۆک
سەرەتای ژیان
لە ساڵی 1966 لە جزیرە لەدایک بوو ــ شارە مێژووییە کوردییەکە لەسەر ڕووباری دیجلە. کاری پارێزەرایەتیی کرد و بوو بە سەرۆکی کۆمەڵەی پارێزەرانی دیاربەکر، کە یەکێکە لە گرنگترین دامەزراوە یاساییەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا. داکۆکیکردنی لە مافەکانی کورد لە ڕێگەی یاساوە، کردی بە کەسایەتییەکی دیار.
چوارچێوەی مێژوویی
ژینگەی یاسایی تورکیا بۆ داکۆکیکردن لە مافەکانی کورد زۆر دوژمنکارانە بووە ــ ئەو پارێزەرانەی بەرگرییان لە زیندانییە سیاسییە کوردەکان کردووە یان هەڵوێستە سیاسییەکانی کوردیان دەربڕیوە، ڕووبەڕووی دادگاییکردن، ئازاردان و توندوتیژی بوونەتەوە. تاهیر ئێلچی لە ڕێگەی یاساوە لەم ژینگەیەدا کاری کرد، لەبری ڕێگە سیاسی یان سەربازییەکان، و ئەمە مردنەکەی هێندەی دیکە سەرسوڕهێنەر کرد.
دەستکەوتەکان
داکۆکیکردنی یاسایی لە مافەکانی مرۆڤی کورد
کارەکانی تاهیر ئێلچی وەک پارێزەری مافەکانی مرۆڤ و سەرۆکی کۆمەڵەی پارێزەران تەرخان کرابوون بۆ بەرگری لە مافەکانی کورد لە ڕێگەی یاساوە ــ بەرگری لە زیندانییە سیاسییەکان، بەرەنگاربوونەوەی یاسا جیاکارەکان، و قسەکردن بە ئاشکرا دەربارەی مافە یاساییەکانی کورد بە شێوەیەک کە ئەوانی دیکە لێی دەترسان.
دادگاییکردنی لە ساڵی 2013 بەهۆی وتەکەی دەربارەی PKK، سەرنجی نێودەوڵەتی و ئیدانەکردنی لەلایەن داکۆکیکەرانی مافەکانی مرۆڤەوە ڕاکێشا، و کردی بە کەسایەتییەکی ناسراو لە ئاستی نێودەوڵەتیدا.
ڕیزبەندیی کاتی
مشتومڕەکان
بارودۆخی مردنەکەی ــ ڕیزبەندیی وردی ڕووداوەکان و ئەوەی کێ تەقەکەی کرد ــ لێکۆڵینەوەی لەبارەوە کراوە، بەڵام هێشتا جێگەی مشتومڕە. ئەوەی جێگەی مشتومڕ نییە ئەوەیە کە لە کاتی بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانیدا و لە دۆخی تەقەکردنی دوولایەنەدا کوژرا.
میرات
تاهیر ئێلچی هێمای داکۆکیکردن لە مافە یاساییەکانی کوردە لە تورکیا ــ پارێزەرێک کە یاسای وەک چەکی خۆی بەکار هێنا و بەهۆی ئەوەوە کوژرا. مردنەکەی بووەتە خاڵێکی ئاماژەپێکردن لە گفتوگۆکان دەربارەی مافەکانی کورد، سەروەریی یاسا و توندوتیژیی سیاسی لە تورکیا.
پەیوەندییەکان
مەلای جزیری ــ شاعیری کلاسیکی کورد لە شارەکەی ئەو، جزیرە
شەرەفەدین ئێلچی ــ پارێزەرێکی دیکەی کورد لە جزیرە کە ناسنامەی کوردیی خۆی ڕاگەیاند
مووسا عەنتەر ــ چالاکوانی کوردی تورکیا کە ئەویش تیرۆر کرا
پرسیارە باوەکان
تاهیر ئێلچی کێ بوو؟
تاهیر ئێلچی (1966-2015) پارێزەرێکی کورد و سەرۆکی کۆمەڵەی پارێزەرانی دیاربەکر بوو کە لە 28ی تشرینی دووەمی 2015، لە کاتی بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە دیاربەکر، بە تەقە کوژرا. لە ساڵی 2013 بەهۆی لێدوانەکانی دەربارەی PKK دادگایی کرابوو.
ئایا تاهیر ئێلچی کورد بوو؟
بەڵێ. ئەو خەڵکی جزیرە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا بوو و پیشەی خۆی تەرخان کردبوو بۆ داکۆکیکردن لە مافە یاساییەکانی کورد.
چۆن مرد؟
لە کاتی بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانیدا دەربارەی پاراستنی منارەی مێژوویی چوارپێی دیاربەکر بە تەقە کوژرا، کاتێک تەقە لە نێوان پۆلیس و چەکدارانی PKKدا هەڵگیرسا. بارودۆخی وردی ڕووداوەکە هێشتا جێگەی مشتومڕە.
سەرچاوەکان
بەشداربووانی Wikipedia. «Tahir Elçi». Wikipedia. سەردانکراو لە 2025.