تاسەکەبابی: شلەی کوردیی گۆشتی بەرخ و پیاز کە لە مەنجەڵی گڵیدا لێ دەندرێت
تاسەکەبابی (کە لە کوردستان «ئاوی پیاز»یشی پێ دەڵێن) شلەیەکی کوردیی گۆشتی بەرخ و پیازە؛ پارچەگۆشتی بەرخ بە ئێسکەوە بە هێواشی لەگەڵ پیازۆکە و لیمۆی وشک و دارچین و زیرە و ڕەبی تەماتە لێ دەندرێت تا گۆشتەکە لە ئێسکەکە جیادەبێتەوە و پیازەکان لە ئاوی شلەکەدا دەتوێنەوە. لە ڕووی مێژووییەوە، لە مەنجەڵێکی گڵیدا لەسەر گەرمای کەم لێ دەندرا. «ئە کوردیش فوودی»، پڕۆژەیەکی ئینستاگرام کە بۆ پاراستنی نەریتەکانی چێشتی کوردی تەرخان کراوە، بەم شێوەیە وەسفی دەکات: «بە سادەیی و پێکهاتە تەندروستەکان و تامەکەیەوە چێشتی کوردی بەرجەستە دەکات» و پێی دەڵێت «خواردنێکی تەواو دڵگەرمکەر». تاسەکەبابی لەو خواردنە کوردییانەیە کە لە هیچ ئینسایکلۆپیدیایەکی خواردندا دەرناکەون. وتارێکی ویکیپیدیای نییە. هیچ چێشتێکی دراوسێ لەسەری ناکۆک نییە، چونکە هیچ چێشتێکی دراوسێ ناوی نەبیستووە. تەنها لە زستاندا لە چێشتخانە کوردییەکان هەیە؛ مەنجەڵێکی گۆشتی بەرخ و پیاز کە بە هێواشی دەکوڵێت و ماڵەکە پڕ دەکات لە بۆنی دارچین و لیمۆی وشک.
خاڵە سەرەکییەکان
• پارچەگۆشتی بەرخ بە ئێسکەوە بە هێواشی لەگەڵ پیازۆکە و لیمۆی وشک و دارچین و زیرە و ڕەبی تەماتە لێ دەندرێت
• لە ڕووی مێژووییەوە لە مەنجەڵی گڵیدا لێ دەندرا؛ ئێستا بۆ چێشتخانە هاوچەرخەکان گونجێنراوە، بەڵام هێشتا بە هێواشی و لەسەر گەرمای کەم لێ دەندرێت
• «ئە کوردیش فوودی»، کە خۆی بۆ پاراستنی نەریتەکانی خواردنی کوردی تەرخان کردووە، وەسفی دەکات بەوەی «بە سادەییەکەیەوە چێشتی کوردی بەرجەستە دەکات»
• خواردنی کوردیی ناسراوی زستان؛ دڵگەرمکەرییەکی تەواو، بەبێ ئاڵۆزی و خۆنیشاندان
زانیارییە خێراکان
ناوی کوردی: تاسەکەبابی؛ «ئاوی پیاز»یشی پێ دەڵێن
جۆر: شلەی گۆشتی بەرخ و پیاز؛ خواردنی کوردیی دڵگەرمکەری زستان
پێکهاتەکان: پارچەگۆشتی بەرخ بە ئێسکەوە و پیازۆکە و لیمۆی وشک و دارچین و زیرە و سیر و ڕەبی تەماتە و ئاوی گۆشتی مانگا
لە ڕووی مێژووییەوە لە چی لێ دەندرا: مەنجەڵی گڵی لەسەر گەرمای کەم
تاسەکەبابی چۆن دروست دەکرێت؟
ڕۆن لە مەنجەڵێکدا گەرم دەکرێت؛ بە شێوەی نەریتی مەنجەڵی گڵی بوو، ئێستا هەر مەنجەڵێکی بن‌ئەستوور. پارچەگۆشتەکانی بەرخ بە ئێسکەوە لە هەموو لاوە سوور دەکرێنەوە. پیازۆکەکان، بە دانەی تەواو و پێستلێکراو، لەگەڵ دەنکەکانی سیر و دارچینی دار و زیرە زیاد دەکرێن. ڕەبی تەماتە تێک دەدرێت و لێ دەندرێت تا ڕەنگی تۆخ دەبێت. ئاوی گۆشتی مانگا و ئاوی کوڵاو دەڕژێنرێتە سەری. لیمۆ وشکەکان، کە کون کراون تا تامی ترش و دووکەڵاوییان دەربچێت، دەخرێنە ناوی. مەنجەڵەکە دادەپۆشرێت و بۆ کاتژمێرێک یان زیاتر لەسەر کەمترین گەرمای شیاو بەجێ دەهێڵدرێت تا بە هێواشی بکوڵێت. پیازەکان لە ئاوی شلەکەدا هەڵدەوەشێنەوە و بە شێوەی سروشتی چڕی دەکەنەوە. گۆشتی بەرخەکە هێندە نەرم دەبێت کە لە ئێسکەکە جیادەبێتەوە. لیمۆ وشکەکان قووڵاییەکی ترش و نزیک لە تامی میوە ترشەکانی وەک لیمۆ دەبەخشنە شلەکە، کە تایبەتە بە چێشتلێنانی کوردی و بە چێشتلێنانی سەرتاسەری میزۆپۆتامیای فراوانتریش. لەگەڵ برنج و نان پێشکەش دەکرێت؛ پێویستی بە هیچ شتێکی زیاتر نییە.
سادەیی وەک ناسنامە
خواردنی کوردی لە بنەڕەتدا چێشتێکی خۆنیشاندان نییە. بریانی و پەردە پڵاو بۆ ئاهەنگەکان هەن، بەڵام ناوەندی چێشتلێنانی کوردی خواردنەکانی وەک تاسەکەبابییە: چەند پێکهاتەیەکی باش، کات بۆ لێنانی هێواش و مەنجەڵێک. گۆشتی بەرخ لە ڕانەکەوەیە. پیازەکان لە باخچەکەوەن. لیمۆ وشکەکان لە هاوینەوە هەڵگیراون. دارچین بەو ڕێگایانەدا بازرگانیی پێوە کراوە کە بۆ هەزاران ساڵ بە کوردستاندا تێپەڕیون. هیچ شێوازێک لێرەدا نییە کە پێویستی بە ڕاهێنانی تایبەت هەبێت؛ تەنها سەبر و حەوسەڵە و پێکهاتەی باش. «ئە کوردیش فوودی»، ئەو ئەکاونتەی ئینستاگرام کە ئەلکا عەزیز لە پڕۆژەی دوڵای زانکۆی ئایۆوا بەڕێوەی دەبات، تاسەکەبابی وەک بەشێک لە ئەرکێک تۆمار دەکات بۆ پاراستنی ڕێچکە کوردییەکان پێش ئەوەی لەدەست بچن. خودی بوونی پڕۆژەکە پەیامێکە: نەریتەکانی خواردنی کوردی زارەکیین و لە ڕێی خێزانەکانەوە دەگوازرێنەوە و هەمان ئاوارەکردن و سڕینەوە هەڕەشەیان لێ دەکات کە کەلتووری کوردی لە هەر بوارێکی دیکەدا هەڕەشەی لێ دەکات.
کۆتایی
تاسەکەبابی چل و سێیەم وتاری ئەم زنجیرەیەیە و یەکێکە لە هێمنترینەکانی. هیچ دەوڵەتێک بانگەشەی خاوەنداریی نەکردووە. هیچ ئینسایکلۆپیدیایەک بە هەڵە بۆ کەسانی دیکەی نەگەڕاندووەتەوە. تەنها مەنجەڵێکی گۆشتی بەرخ و پیازە کە لە ئێوارەیەکی زستاندا لە چێشتخانەیەکی کوردیدا بە هێواشی کوڵێنراوە. «ئە کوردیش فوودی» پێی دەڵێت «خواردنێکی تەواو دڵگەرمکەر» و ڕێک ئەوەیە. وا نییە هەموو خواردنێکی کوردی پێویستی بە خەبات بۆ دانپێدانان هەبێت. هەندێکیان تەنها پێویستە لێ بنرێن و هاوبەش بکرێن و لە بیر بمێننەوە. تاسەکەبابی لەو خواردنانەیە کە چێشتخانە بە بۆنی ماڵ پڕ دەکەن. لەو خواردنانەیە کە داپیرە کوردەکان بەبێ ڕێچکە دروستیان دەکرد. ئەو جۆرە خواردنەیە کە ئەم زنجیرەیە بۆ ئەوە هەیە کە دڵنیا بێت، لانیکەم جارێک، دەنووسرێتەوە پێش ئەوەی زنجیرە زارەکییەکە بپچڕێت.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
Kurdish-History.com ــ ترشک: شلەی کوردیی ترشی گۆشتی بەرخ (هاوتا ترشەکەی گەرمیی تاسەکەبابی)
Kurdish-History.com ــ سەر و پێ: شلەی کوردیی سەر و پێ (هەمان نەریتی گۆشتی بەرخی بە هێواشی لێنراو)