خەباتە ڕۆژانەکانی گەلی کلدانی
بۆ ماوەیەکی زۆر درێژ، گەلی کلدانی بێدەنگ کراوە، ناسنامەی سڕاوەتەوە و توێنراوەتەوە. لە کاتێکدا جیهان دەنگەدەنگی بێکۆتاییی ئەو چالاکوانانە دەبیستێت کە خۆیان بە «ئاشووری» ناودەبەن، چیرۆکی ڕاستەقینەی مەسیحییە ڕەسەنەکانی میسۆپۆتامیا، واتە کلدانییەکان، لەژێر چیایەک لە پروپاگەندە و دەستکاریکردنەوەی مێژوو و دزینی ئاشکرای ناسنامەدا نێژراوە.
لە عێراق و سووریا و لە دەرەوەی وڵات، ئێمە ڕووبەڕووی کۆمەڵکوژی و ئاوارەبوون و چەوساندنەوەی ئامانجدار بووینەتەوە. گوندەکانمان وێران کران، قەشەکانمان کوژران و ڕێوڕەسمە ئایینییە کۆنە ئارامییەکانمان بە گاڵتە وەرگیران و سەرکوت کران. بەڵام تەنانەت لە وڵاتە «ئارامەکان»ی وەک ئەمریکا و ئوسترالیا و ئەورووپاشدا، ڕووبەڕووی شێوەیەکی دیکەی سڕینەوە دەبینەوە. لە قوتابخانەکانی یەکشەممە و ناوەندە کۆمەڵایەتییەکاندا بە منداڵە کلدانییەکان دەوترێت کە لە ڕاستیدا «ئاشوورین». ئەو ئەسقوفە کلدانییانەی بوێری دەکەن و جەخت لە ناوە جیاوازەکەمان دەکەنەوە، بە «دووبەرەکیخەرەوە» یان «خائین» ناودەبرێن. قوتابخانە و یانە و ڕێکخراوە کولتوورییەکانمان فشار دەخرێتە سەریان، هەندێک جاریش بە توندی، تا واز لە ناوی «کلدانی» بهێنن و ناوی گشتیی «ئاشووری» بپەسەندن.
تەکتیکەکانی تواندنەوەی ئاشووری: سڕینەوەی ناسنامەی کلدانی
ئەمە یەکگرتن نییە. ئەمە تواندنەوەیە. ئاشوورییەکان بەردەوام بانگەشە دەکەن کە کلدانییەکان «هەمان گەل»ن، کە تەنها جیاوازی باوەڕی کاتۆلیکیی ئێمەیە و هەر سووربوونێک لەسەر ناسنامەی کلدانی «داهێنانێکی کۆلۆنیالی»یە. تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان پڕ دەکەن لە ناودەبردنی هەر کلدانییەک کە جەخت لە ناوەکەمان دەکاتەوە بە «خائین» یان «بریکاری سیۆنیزم» یان شتی خراپتر. ڕێکخراوە ئاشوورییەکان دەست بەسەر دابینکردنی دارایی و ڕاگەیاندن و داکۆکیکردنی سیاسیدا دەگرن. داوا دەکەن کڵێسا کلدانییەکان ئاڵای ئاشووری هەڵبکەن. فشار لە سیاسەتمەدارە کلدانییەکان دەکەن تا بە لیستی «ئاشووری» خۆیان بۆ هەڵبژاردن کاندید بکەن.
فشارەکە ڕۆژانە بەردەوامە. ئەمە نموونەیەکی ڕوونی تواندنەوەیە: ناوەکە بسڕەوە، مێژووەکە بسڕەوە، گەلە جیاوازەکە بسڕەوە. ئەگەر بەڕاستی «هەمان گەل» بووین، پێویستیان نەدەبوو بە زۆرداری ناچارمان بکەن ناوەکەیان قبووڵ بکەین.
دروستکردنی ئاشوورییە نوێیەکان لەلایەن بەریتانیاوە
ئەم پێچەوانەییە هەناسە دەبڕێت. خودی ناسنامەی نوێی «ئاشووری» داهێنانە کۆلۆنیالییەکەیە.
ئەوەی لێرەدا هاتووە ئەو ڕاستییە مێژووییەیە کە نایانەوێت بە دەنگی بەرز بیڵێیت: بەریتانییەکان ئاشوورییە نوێیەکانیان دروست کرد. لە سەدەی 19 و سەرەتای سەدەی 20دا، میسیۆنەر و دیپلۆمات و شوێنەوارناسە بەریتانییەکان کە لە عێراقی عوسمانی و عێراقی ژێر ماندات کاریان دەکرد، دەستیان کرد بە کۆکردنەوەی هەموو مەسیحییە ئارامیزمانەکانی ناوچەکە لەژێر ناوێکی تاک، «ئاشووری». ئەمەیان بە هۆکاری سیاسی و شوێنەوارناسی کرد؛ وێرانەکانی نەینەوایان بە ڕۆمانسی وێنا دەکرد و هەوڵیان دەدا «ناوچەیەکی مەسیحیی حایل»ی لەبار لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دروست بکەن. نەستۆرییەکانی کڵێسای ڕۆژهەڵات، سریانییە ئەرتۆدۆکسەکان و تەنانەت هەندێک کلدانیش، بەناکاو لە ڕاپۆرت و سەرژمێرییە بەریتانییەکان و بەڵگەنامەکانی کۆمەڵەی گەلەکاندا بە «ئاشووری» دووبارە ناودەبرانەوە. ئەمە بە سروشتی پەرەی نەسەندبوو. ئاسانکاریی ئیداری بوو. پێش بەریتانییەکان، ئەم کۆمەڵگانە بە سەرەکی خۆیان بە کڵێساکانیان دەناساند: کلدانیی کاتۆلیک، کڵێسای ڕۆژهەڵات، سریانیی ئەرتۆدۆکس.
هیچ بەردەوامییەکی ئاشووری نییە؛ دابڕانێکی 2,000 ساڵە
هیچ بەردەوامییەکی ئاشووری نییە. هیچ. ئیمپراتۆریای ئاشووریی کۆن زیاتر لە 2,000 ساڵ پێشتر لەناو چووبوو. هیچ بەردەوامییەکی زیندووی کولتووری و زمانی و سیاسی نەبوو. ئەکەدی زمانێکی مردوو بوو. خوداوەند و پاشاکان و ناسنامەی ئیمپراتۆریی ئەو ئیمپراتۆریایە لەمێژ بوو لەناو چووبوون. ئەوەی مابووەوە مەسیحییەتی ئارامیزمان بوو؛ و ئەو گەلە مەسیحییە کلدانییەکانیشی لە خۆ دەگرت.
ڕۆژئاواییەکان لە سەدەی نۆزدەیەمدا، واتە ساڵانی 1800ەکان، ناوی «ئاشووری»یان دووبارە زیندوو کردەوە و وەک چینێکی نوێی بۆیە لێیان دا. پڕۆژەیەکی نەتەوەگەر بوو کە دواتر هەندێک سەرکردەی کۆمەڵگە کە بەدوای توانای کاریگەریی سیاسیدا دەگەڕان، بەهێزتریان کرد. ئەمە هەمان بەردەوامیی نەتەوەییی بێدابڕان نییە. بزووتنەوەیەکی زیندووکردنەوەیە؛ ناسنامەیەکی دروستکراوە.
بەڵگەی DNA: کلدانییەکان لە هەمووان زیاتر لە ئاشوورییە کۆنەکان نزیکن
ئەی بەڵگە بۆماوەییەکان؟ هەموو گێڕانەوەکەیان لەناو دەبات. چەندین توێژینەوەی DNA نیشانیان داوە کە دانیشتووانە کلدانییەکانی عێراق نزیکترین نیشانە بۆماوەییەکان بە دانیشتووانە کۆنەکانی باکووری میسۆپۆتامیا هەڵدەگرن؛ هەر ئەو گەلەی ئاشوورییە کۆنەکان فەرمانڕەوایییان بەسەردا دەکرد. توێژینەوەی سەربەخۆی بۆماوەیی بە بەردەوامی نموونە کلدانییەکان وەک نزیکترین پەیوەندیی زیندوو بە دانیشتووانە مەسیحییەکانی میسۆپۆتامیا پێش ئیسلام پۆلێن دەکات. لە هەمان کاتدا، ناوە گشتییەکەی «ئاشووری» زۆرجار وێنەکە ناڕوون دەکات، بە تێکەڵکردنی گرووپەکان کە خۆناساندنیان نوێترە و زیاتر پاڵنەری سیاسیی هەیە. زانست ئەوە دەڵێت کە زۆرێک لە کلدانییەکان هەمیشە لە ناخی خۆیاندا زانیویانە: ئێمە نەوە ڕاستەوخۆکانین، نەک ئەو «ئاشوورییانە»ی کە دووبارە ناویان لێ نراوەتەوە.
بۆچی کلدانییەکان سڕینەوە ڕەت دەکەنەوە
کلدانییەکان داوای باڵادەستی ناکەن. ئێمە داوای هەمان ماف دەکەین کە هەر گەلێکی دیکەی سەر زەوی بە ئاسایی بۆ خۆی بە دەستەبەرکراوی دەزانێت: خۆمان ناومان لە خۆمان بنێین. ئێمە کلدانیین؛ مەسیحییە کاتۆلیکەکانی میسۆپۆتامیا، میراتگرانی ئەو کڵێسا کۆنەی کە کتێبی پیرۆزی پەشیتای بەرهەم هێنا و ئارامیی پاراست. ئێمە پاتریارکی خۆمان، ڕێوڕەسمی ئایینیی خۆمان، شەهیدانی خۆمان و بەردەوامیی بۆماوەیی و کولتووریی خۆمان هەمانە. چیتر بۆ خەیاڵی نەتەوەگەریی کەسێکی دیکە ناسڕێینەوە.
بەریتانییەکان ڕەنگە پۆلی نوێی «ئاشووری»یان لەسەر کاغەز دروست کردبێت، بەڵام تەنها ئێمەی کلدانی دەتوانین بڕیار بدەین ئایا ڕێگە بدەین قورتمان بدات یان نا. ئێمە «نا» هەڵدەبژێرین. ئێمە کلدانی هەڵدەبژێرین.
ئەمە ئازادیی دەربڕینە. ئەمە ڕاستییە. و بێدەنگ ناکرێت.