میرزا عەلی بەگ زەنگەنە وەک کەسایەتییەکی بەرچاوی مێژووی بنەماڵەی فەرمانڕەوای سەفەوی دەردەکەوێت و کاریگەری و خزمەتی خانەدانە کوردەکان لە ناو یەکێک لە بەهێزترین ئیمپراتۆرییەتەکانی فارسدا بەرجەستە دەکات. ڕێڕەوی کاریی ئەو، کە سەردەمی حوکمی شاه عەباسی یەکەم و شاه سەفی دەگرێتەوە، ئەو ڕۆڵە گرنگانە دەخاتە ڕوو کە سەرکردە کوردەکان لە ئیدارە و سوپای سەفەویدا گێڕایان. ئەم وتارە لە ژیانی عەلی بەگ، بەرەوپێشچوونی لە پۆستە جیاوازەکاندا و ئەو میراتە دەکۆڵێتەوە کە لە ڕێگەی بنەماڵە و خزمەتەکانیەوە بەجێی هێشت.
🐴 یەکەم سوار: میرزا عەلی بەگ زەنگەنە و پتەوکردنی دەسەڵاتی کورد لە ئێرانی سەفەویدا
مێژووی ئیمپراتۆرییەتی سەفەوی (1501–1736) تێکەڵەیەکە کە لە تاڵە جۆراوجۆرەکان چنراوە و تێیدا تێکەڵکردنی ستراتیژیی گرووپە نەتەوەیی و هۆزییەکان بۆ پاراستنی سەقامگیریی ئیمپراتۆرییەتەکە بنەڕەتی بوو. لە سەرکەوتووترین ئەم گرووپانە خانەدانە کوردەکان بوون و هیچ کەسێک بە ئەندازەی میرزا عەلی بەگ زەنگەنە (مردوو لە نزیکەی دەیەی 1630) نموونەی هەڵکشانیان لە وەفاداریی هۆزییەوە بۆ دەسەڵاتی ئیداریی ناوەندی نیشان نادات.
میرزا عەلی بەگ کەسایەتیی بناغەدانی بنەماڵەیەکی فەرمانڕەوا بوو کە دەبوو دوو وەزیری مەزن بەرهەم بهێنێت و بۆ زیاتر لە سەدەیەک چارەنووسی سنووری ڕۆژاوای فارس داڕێژێت. ڕێڕەوی کاریی ئەو، کە سەردەمی حوکمی شاه عەباسی یەکەمی چالاک و شاه سەفیی گومانخۆری دەگرتەوە، وانەیەکی باڵا بوو لە مانەوەی سیاسی و بەرزکردنەوەی خزمە هۆزییەکانی. میرزا عەلی بەگ بە ڕێدۆزینەوەی سەرکەوتووانە لە ڕێڕەوە پڕمەترسییەکانی دەرباری سەفەویدا، زەنگەنەی لە هۆزێکی بەهێزی ناوچەییەوە گۆڕی بۆ کۆڵەکەیەکی پێویست و جێگرەوەنەکراوی دەزگای سەربازی و ئیداریی ئیمپراتۆرییەتەکە.
🏔️ I. هۆزی زەنگەنە: پاسەوانانی زاگرۆس
چیرۆکی میرزا عەلی بەگ لە پارێزگای کرماشان، ناوەندی نیشتەجێبوونی هۆزی زەنگەنە، دەست پێ دەکات. تێگەیشتن لە پێگە تایبەتەکەی هۆزەکە کلیلی ناسینی سەرکەوتنی عەلی بەگە.
A. تێکەڵەی کورد و قزڵباش
دەوڵەتی سەفەوی لە سەرەتادا لەسەر قزڵباشەکان (سەرە سوورەکان) بنیات نرا، کە هاوپەیمانییەک بوون لە هۆزە تورکمانەکان و شیعەگەریی جەنگاوەرانەیان هاندەری ئایینی و سەربازیی بە بنەماڵەی فەرمانڕەواکە دەبەخشی. بەڵام لە ژێر حوکمی شاه عەباسی یەکەم (فەرمانڕەوایی: 1588–1629)دا، هەوڵێکی بەئەنقەست درا بۆ لاوازکردنی باڵادەستیی قزڵباش بە تێکەڵکردنی توخمە ناقزڵباشەکان، واتە گورجی و ئەرمەن و چەرکەس و هۆزە بەهێزە کوردەکان، لە بەرزترین پلەکانی دەسەڵاتدا.
هۆزی زەنگەنە، کە هۆزێکی دیاری سوننیی کورد بوو، سوودێکی زۆر گەورەی لەم سیاسەتە کردەییە وەرگرت. تیوولی گرنگیان (تەرخانکردنی زەوی) لە ناوچەی کرماشان پێ بەخشرا، بە دانپێدانان بە ڕۆڵە بنەڕەتییەکەیان وەک:
سەرچاوەی هێزی سەربازی: دابینکردنی سوارە و پیادە سەربازی زۆر کارامە بۆ سوپای سەفەوی.
پێشەنگانی سنوور: کارکردن وەک بەربەستێکی چارەنووسساز لە بەرامبەر هەڕەشە بەردەوامەکەی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیی دراوسێ لە سنووری ڕۆژاوا، کە بە توندی جێی ناکۆکی بوو.
ڕەچەڵەکی میرزا عەلی بەگ ئەو ڕەواییە هۆزییەی دابین دەکرد کە بۆ فەرماندان بە گەلی خۆی پێویست بوو، لە کاتێکدا ڕاهێنانە سەرەتاییەکانی لە دەربار ئەو کارامەییە ئیدارییەی پێ دەبەخشی کە بۆ بەدەستهێنانی متمانەی شاه پێویست بوو.
B. ناڕوونیی وەفاداریی کورد
بۆ خانەدانێکی سوننیی کورد وەک عەلی بەگ، سەرکەوتن پێویستی بە کردەیەکی ناسک و بێوچانی هاوسەنگکردنی وەفادارییەکان هەبوو. پابەندی دابونەریتی هۆزی و بەرژەوەندیی ناوچەیی بوو، بەڵام دەسەڵاتی بە تەواوی لە شاهی سەفەوییەوە سەرچاوەی دەگرت. لەبەر ئەوە، ڕێڕەوی کاریی ئەو وانەیەکی باڵا بوو لە نیشاندانی وەفاداریی بێگومان بە دەسەڵاتی ناوەندی، کە بەهۆی ڕاپەڕینە دووبارەکان و هاوپەیمانییە گۆڕاوەکانی نێو میرنشینە کوردییەکانی دیکەوە (وەک ئەردەڵان کە میرنشینێک بوو) بنەڕەتی بوو.
🐴 II. شاه عەباسی یەکەم: سەردەمی ناوەندیکردنی دەسەڵات و لێهاتووساڵاری
هەڵکشانی میرزا عەلی بەگ لە لووتکەی دەسەڵاتی سەفەوی لە ژێر حوکمی شاه عەباسی یەکەمدا ڕوویدا؛ سەردەمێک کە ڕێکخستنەوەی سوپا و دروستکردنی دەزگایەکی ئیداریی پشتبەستوو بە لێهاتوویی تایبەتمەندییەکانی بوون.
A. پۆستی ئەمیرئاخۆرباشی (سەرۆکی ئەستەبڵەکانی پاشا)
کاریگەرترین پۆستی عەلی بەگ بەرزکردنەوەی بوو لە ساڵی 1618دا بۆ ئەمیرئاخۆرباشی. لە ئیمپراتۆرییەتێکدا کە سوارەهێز ناوەندی بوو، ئەمە زۆر زیاتر بوو لە ڕۆڵێکی ئیداری؛ پێگەیەکی چارەنووسسازی سەربازی و لۆجستی بوو کە ئەوی دەخستە بازنە نزیکەکەی شاه.
پۆستی ئەمیرئاخۆرباشی بەرپرسی ئەمانە بوو:
ئامادەیی سەربازی: سەرپەرشتیکردنی ئەستەبڵە شاهانەکان، کە ناوکی هەموو سوارەهێزی سەفەوی بوون. ئەمە کڕین و دابینکردن، ڕاهێنان، خواردنپێدان و چاودێریی هەزاران ئەسپی هەڵبژێردراوی لەخۆ دەگرت و کۆکردنەوەی خێرای سوپا مسۆگەر دەکرد.
شارەزایی لۆجستی: بەڕێوەبردنی تۆڕێکی ئاڵۆزی دارایی و کارمەندان، بۆ مسۆگەرکردنی دابینکردنی ئالیک، مووچەدانی زینسازەکان و ڕێکوپێکیی ئەو کەسانەی چاودێریی ئەسپەکان دەکەن. ئەمە پێویستی بە لێهاتوویی ئیداریی باڵا و دەستپاکیی دارایی هەبوو.
نزیکبوونەوە لە دەسەڵات: هەڵگری ئەم پۆستە بەردەوام لە پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆدا بوو لەگەڵ شاه، چاودێریی ئەسپە کەسییەکانی دەکرد و ئامۆژگاریی بۆ جووڵە سەربازییەکان پێ دەدا. پۆستێکی متمانەی نزیک بوو کە متمانەی شاهی بە وەفاداری و بەهرەی مەزنی ئیداریی عەلی بەگ دەردەخست.
B. جڵەودار و پلەکانی متمانە
پۆستی پێشووی وەک جڵەودار (هەڵگری جڵەو، یان سەرۆکی کاروباری ئەسپەکانی پاشا) پێشەنگێکی پێویست بوو. جڵەودار لە بنەڕەتدا خزمەتکاری کەسیی شاه بوو بۆ کاروباری ئەسپسواری. ئەم ڕۆڵە، کە لە سەرەتای ڕێڕەوی کارییدا بەدەستی هێنا، یەکەم هەنگاو بوو لە پلەکانی متمانەدا: جڵەودارێکی سەرکەوتوو نهێنیپارێزی و کارامەیی و وەفاداریی خۆی دەسەلماند و ڕێگای بۆ پۆستی ئەمیرئاخۆرباشی خۆش دەکرد، کە زۆر گرنگتر بوو.
بەرزکردنەوەکانی میرزا عەلی بەگ لە ژێر دەسەڵاتی شاه عەباسی یەکەمی کردەییدا، جەخت لە وانەیەکی سەرەکیی ئیدارەی سەفەوی دەکەنەوە: بەهرە و وەفاداری پاداشت دەدران و زۆرجار لە ڕەگی هۆزی یان ئایینی تێدەپەڕین. سەرکەوتنی عەلی بەگ واتە کەسایەتییەکی سەرەکی بوو لە هەوڵەکانی شاه بۆ تێکەڵکردنی توخمە کوردییەکان لە ئیدارەی ناوەندیدا بۆ خزمەتی هەمیشەیی و دوورخستنەوەیان لە ڕۆڵە تەواو ناوچەییەکان.
🛡️ III. خزمەتکردنی جێنشین: وەفاداری لە ژێر دەسەڵاتی شاه سەفیدا
گواستنەوەی دەسەڵات دوای مردنی شاه عەباسی یەکەم لە ساڵی 1629دا پڕئاژاوە بوو و گەیشتنی نەوەکەی بە دەسەڵات، شاه سەفی (فەرمانڕەوایی: 1629–1642)، نیشانەی ئەو سەردەمە بوو؛ حوکمەکەی بە گومان، گومانخۆری و پاکتاوی توندی بەرپرسە کۆنەکان ناسراو بوو.
A. قورچی: پێگەیەکی متمانەی تەواو
مانەوەی میرزا عەلی بەگ و بەردەوامبوونی لە خزمەتدا لە ژێر دەسەڵاتی شاه سەفی، بەڵگەی ئەو ناوبانگە پتەوەیەتی کە بۆ جێی متمانەبوون بەدەستی هێنابوو. دامەزراندنی لە هێزی قورچی (پاسەوانی پاشایەتی)دا لە ژێر دەسەڵاتی شاهە نوێکە تەنها گۆڕینی ڕۆڵ نەبوو؛ کردەیەکی بەردەوامی دووپاتکردنەوەی وەفاداریی ئەو بوو.
پاسەوانە هەڵبژێردراوەکان: ئەو قورچییانە کۆنترین، بەپێگەترین و بەهێزترین هێز بوون لە ڕووی چەکەوە لە ئیمپراتۆرییەتی سەفەویدا و تەنها لە نێو بنەماڵە سەربازییە هەرە جێی متمانەکاندا هەڵدەبژێردران. ئەوان پارێزەرە کەسییەکانی بنەماڵەی فەرمانڕەوا بوون.
گواستنەوەی متمانە: گواستنەوە لە ئەمیرئاخۆرباشی بۆ قورچی واتە عەلی بەگ لە بەڕێوەبردنی لۆجستیی ئەستەبڵە شاهانەکانەوە گواسترایەوە بۆ بەڕێوەبردنی ئاسایشی کەسیی شاه. لە ژینگەی گومانلێکردنی توند و تیرۆری دووبارەدا کە دەرباری شاه سەفیی داگرتبوو، دامەزراندنی قورچی بەرزترین شێوەی پەسەندکردن بوو. نیشانەی ئەوە بوو کە شاهە گەنجە گومانخۆرەکە عەلی بەگی بە یەکێک لەو بەرپرسە کەمانە دەبینی کە دەتوانی بە تەواوی متمانەیان پێ بکات بۆ پاراستنی خۆی.
B. جیاوازییە چارەنووسسازەکە
توانای میرزا عەلی بەگ بۆ پاراستنی پێگەکەی لە ڕێگەی چیرۆکە خەمناکەکەی عەلی مەردان خان (بابەتی ژیاننامەی پێشوو)، خانەدانێکی بەهێزی دیکەی کوردی هەمان سەردەم، زۆر ڕوون دەبێتەوە. عەلی مەردان خان، والیی قەندەهار، ئەوەندە لە پاکتاوەکانی شاه سەفی دەترسا کە لە ساڵی 1638دا لایەنی گۆڕی و پەیوەست بوو بە ئیمپراتۆرییەتی موغەلی هیندەوە.
ئەو ڕاستییەی میرزا عەلی بەگ و کوڕەکانی لە خزمەتدا مانەوە و پێگە و ژیانیان پاراست، لە کاتێکدا عەلی مەردان خان هەڵهات، ئاماژە بە چەند ئەگەرێک دەکات:
نزیکیی عەلی بەگ: بەهۆی خزمەتکردنی لە ڕۆڵێکی ناوەندی و زۆر کەسیدا (سەرۆکی ئەستەبڵەکان و پاسەوانی پاشایەتی)، عەلی بەگ وەفادارییەکی ڕاستەوخۆ و کەسیی بێکەلێنی لەگەڵ عەباسی یەکەم و شاه سەفیدا پەرە پێ دابوو.
نەبوونی خۆبەڕێوەبردنی سنووری: عەلی بەگ والییەکی سنووریی نیمچەخۆبەڕێوەبەر نەبوو کە سوپای گەورەی هەبێت (وەک والیی قەندەهار)، بەڵکو بەڕێوەبەرێکی ناوەندی بوو. دەسەڵاتی تەنها لە ڕەزامەندیی شاهەوە سەرچاوەی دەگرت و لەبەر ئەوە بە بەراورد لەگەڵ جێگری بەهێزی پاشا لە سنووردا، کەمتر بە هەڕەشە دەبینرا.
👨👦👦 IV. سەرەتای بنەماڵەیەکی فەرمانڕەوا: کوڕەکانی زەنگەنە
بەردەوامترین لایەنی ڕێڕەوی کاریی میرزا عەلی بەگ بناغەی بنەماڵەی فەرمانڕەوا بوو کە بۆ کوڕەکانی بنیات نای و بنەماڵەی زەنگەنەی وەک بەشێکی چەسپاو لە حوکمڕانیی سەفەویدا پتەو کرد.
A. سێ کۆڵەکەکەی بەردەوامی
میرزا عەلی بەگ بە سەرکەوتوویی کاریگەرییە زۆر گەورەکەی لە دەربار بەکار هێنا بۆ گواستنەوەی کوڕەکانی بۆ ڕۆڵە چارەنووسسازەکانی ئیمپراتۆرییەتەکە و مسۆگەری کرد دەسەڵاتی بنەماڵەکە دوای مردنی ئەو بەردەوام بێت (کە لە کاتێک لە سەرەتای دەیەی 1630دا ڕوویدا):
شاڕۆخ سوڵتان زەنگەنە: کوڕە گەورەکە و جێنشینی ڕاستەوخۆ بوو، کە سەرەتا ڕۆڵی سەرۆکی هۆز و، لە خاڵێکی گرنگدا، پۆستی ئەمیرئاخۆرباشیی لە باوکییەوە بە میرات وەرگرت. ئەم گواستنەوە بێکێشەیە، هەرچەندە بەهۆی مردنی زوو لە ساڵی 1639دا کورتخایەن بوو، بنەڕەتی بوو؛ مسۆگەری کرد دەستگرتنی بنەماڵەکە بەسەر بنکەی هۆزی (کرماشان) و پۆستی ناوەندیی دەرباردا نەپسێت.
شێخ عەلی خانی زەنگەنە (مردوو لە 1689): بەناوبانگترین کوڕ بوو کە ڕێڕەوی کاریی بە دامەزراندنی وەک وەزیری مەزن (ئیعتیمادەددەولە) لە ساڵی 1669دا گەیشتە لووتکە. شێخ عەلی خان ئەو سامان و زانیارییە ئیداری و تۆڕەی بەکار هێنا کە باوکی بنیات نای، بۆ هەڵکشان بە پلەکانی دەزگای ئیداری و سوپادا.
نەجەف قوڵی بەگ زەنگەنە: ئەویش لە ئەرکە گرنگە ئیدارییەکاندا خزمەتی کرد و سێ براکەی تەواو کرد کە پێکەوە مسۆگەرییان کرد سەرمایە سیاسییەکەی بنەماڵەی زەنگەنە فرەچەشن و پارێزراو بێت.
B. ستراتیژیی کورد بۆ سەرکەوتن
سەرکەوتنی چەندنەوەیی بنەماڵەی زەنگەنە کاریگەرترین ڕێگا دەخاتە ڕوو بۆ گەشەکردنی بنەماڵەیەکی هۆزیی تێکەڵبوو لە سیستەمی سەفەویدا:
دەسەڵاتی هاوکات: زەنگەنە بە هاوکات کۆنترۆڵی بنکەی هۆزی (کرماشان)ی لە ڕێگەی لقێکی بنەماڵەکەوە دەپاراست (بۆ نموونە شاڕۆخ سوڵتان) و کۆنترۆڵی ئیدارەی ناوەندی (ئیسفەهان)ی لە ڕێگەی لقێکی دیکەوە (بۆ نموونە شێخ عەلی خان).
فرەچەشنکردنی پۆست: بە گرتنە ئەستۆی پۆستە سەربازییەکان (ئەمیرئاخۆرباشی، قورچی) و دواتر پۆستە باڵا مەدەنی و ئیدارییەکان (وەزیری مەزن)، بۆ هەر لایەنێکی دەوڵەت بوونە پێویست و ئەوەندە گرنگ بوون کە نەدەکرا پاکتاو بکرێن یان لاببرێن.
میرزا عەلی بەگ داڕێژەری سەرەتایی ئەم ستراتیژییە بوو. بە گواستنەوەی سەرکەوتووانەی پۆستی ئەمیرئاخۆرباشی بۆ کوڕەکەی، کە پۆستێکی ناوەندی و بەرزپێگە بوو، ئامادەبوونی بەردەوامی بنەماڵەی زەنگەنەی لە ناوجەرگەی ئیمپراتۆرییەتەکەدا مسۆگەر کرد.
🏛️ V. گرنگیی سیاسیی پۆستەکانی دەربار
پۆستەکانی عەلی بەگ تەنها ڕۆڵی تەکنیکی نەبوون؛ بە قووڵی سیاسی و هێمایی بوون و سروشتی دەسەڵاتیان لە فارسی سەردەمی سەرەتایی نوێدا ڕەنگ دەدایەوە.
A. غولام: گرنگیی سیستەمەکە
پۆستەکانی میرزا عەلی بەگ بەشێک بوون لە سیستەمی غولام (کۆیلەی سەربازی)، کە ناوکی هەڵبژێردراو و مووچەخۆری سوپا بوو و شاه عەباسی یەکەم بۆ هاوسەنگکردنی قزڵباشە هۆزییەکان دروستی کرد. هەرچەندە زەنگەنە بە مانای وردی وشەکە غولام نەبوون، چونکە کۆیلەی گیراو یان کڕدراو نەبوون، پێگەکانیان زۆرجار لە پێکهاتەی ئەم سیستەمەدا تێکەڵ دەکران و ئارەزووی شاهیان بۆ ئەمانە ڕەنگ دەدایەوە:
وەفاداریی ڕاستەوخۆ و کەسی: ئەم بەرپرسانە پێگەکەیان ڕاستەوخۆ و تەنها لە شاهەوە سەرچاوەی دەگرت، بە پێچەوانەی سەرکردە هۆزییەکان کە دەسەڵاتیان لە خزمەکانی خۆیانەوە سەرچاوەی دەگرت.
بەرەوپێشچوون بە لێهاتوویی: سیستەمی غولام بەرپرسەکانی بەپێی کارامەیی بەرز دەکردەوە، کە هەڵکشانی بەڕێوەبەرە لێهاتووەکانی وەک عەلی بەگی ئاسان دەکرد.
بە گرتنە ئەستۆی ئەم پۆستانە، میرزا عەلی بەگ بە کردەوە وەفاداریی هۆزیی کۆنی کوردی لەگەڵ سیستەمی نوێی لێهاتووساڵاریی ئیمپراتۆری تێکەڵ کرد و نموونەیەکی بەهێزی بۆ تێکەڵبوونی کورد دروست کرد.
B. پشتیوانیی تەلارسازی و کولتووری
هەرچەندە میرزا عەلی بەگ بە ئەندازەی کوڕەکەی بەناوبانگ نەبوو، کاریگەریی ئەو کە لە کۆنترۆڵی ئەستەبڵە شاهانەکان و سامانە زۆرەکەیەوە سەرچاوەی دەگرت (بەهۆی پلە بەرزەکەی و داهاتی تیوول)، دەبوو پشتیوانیی تەلارسازی و پرۆژە گشتییەکانیشی لەخۆ گرتبووبێت، بە تایبەتی لە ناوچەی ڕەسەنی خۆی لە کرماشان. پشتیوانیی لەم جۆرە لە خانەدانە بەرزپلەکان چاوەڕوان دەکرا و یارمەتیی پتەوکردنی پشتیوانیی ناوخۆیی و نیشاندانی بەخشندەیی ئیمپراتۆرییەتەکەی دەدا.
🔑 VI. ئەنجام: بناغەدانەر
میرزا عەلی بەگ زەنگەنە لەوانەیە گرنگترین بناغەدانەر بێت لە مێژووی تێکەڵبوونی کورد لە دەوڵەتی سەفەویدا. ڕێڕەوی کاریی ئەو بەم تایبەتمەندییانە ناسراو بوو:
وەفاداریی بێکەم و کوڕی: توانای گواستنەوەی سەرکەوتووانەی لە فەرمانڕەواییی سەختگیر و کاراکەی شاه عەباسی یەکەمەوە بۆ دەربارە پڕترس و گومانخۆرەکەی شاه سەفی بەبێ لەدەستدانی ژیان یان پێگە، توانایەکی بێوێنەی بەڕێوەبردنی سیاسی و وەفاداریی کەسیی نەگۆڕ نیشان دەدات.
شارەزایی ئیداری: سەرکەوتنی وەک ئەمیرئاخۆرباشی ئامادەیی لۆجستیی سوپای سەفەوی مسۆگەر کرد، کە پێداویستییەکی حاشاهەڵنەگر بوو بۆ دەسەڵاتی ئیمپراتۆری.
دیدی بنەماڵەی فەرمانڕەوا: لە هەمووی گرنگتر، بە سەرکەوتوویی کاریگەریی کەسیی خۆی گۆڕی بۆ بناغەیەکی میراتی بۆ کوڕەکانی و هێزی ناوچەیی هۆزی زەنگەنەی کردە دەسەڵاتێکی بەردەوامی ناوەندی، کە بە وەزیریی شێخ عەلی خان گەیشتە لووتکە.
ژیانی میرزا عەلی بەگ زەنگەنە هەر بەڵگەیەکی چارەنووسسازە بۆ ئەو ڕاستییەی لە سەردەمی سەفەویدا، ڕێگای دەسەڵات بۆ سەرکردە لێهاتووە کوردەکان لە تەنیایی یان ڕاپەڕینی بەردەوامدا نەبوو، بەڵکو لە تێکەڵبوونی ستراتیژی و کردەییدا بوو لە ژیانی ناوەندیی سەربازی و ئیداریی ئیمپراتۆرییەتەکەدا. میراتەکەی ئەو چەندین دەیە کاریگەریی کوردییە کە لە لووتکەی دەسەڵاتی فارسدا مسۆگەری کرد.
سەرچاوەکان: