نەجمەدین ئەیووب کەسایەتییەکی سەرنجڕاکێشی مێژووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە. وەک باوکی سەرکردە ناسراوەکە سەلاحەدین و دامەزرێنەری بنەماڵەی ئەیووبی، ژیانەکەی تێگەیشتنێکی گرنگ لە ڕووداو و خەباتەکانی سەدەی 12ەم دەبەخشێت. ئەم وتارە ڕەگ و ڕیشەی نەجمەدین ئەیووب، قۆناغە گرنگەکانی ژیانی کاری و کاریگەریی بەردەوامی لەسەر مێژووی ناوچەکە دەکۆڵێتەوە.
ڕەگ و ڕیشە
نەجمەدین ئەیووب لە خێزانێکی ڕێزلێگیراوی کورددا لەدایک بوو. باوکی، شادی کوڕی مەروان، پەیوەندیی بە عەشیرەتی هەزبانیی ڕەوەندییەوە هەبوو؛ گرووپێکی دیاری کورد لە دوین، کە لە سەردەمی خۆیدا ناوچەیەکی گرنگی سیاسی بوو. ڕەوادییەکان ڕەگ و ڕیشەی مێژوویی قووڵیان لە ناوچەکەدا هەبوو و بە بنەڕەت لە گوندی ئەجداناکان بوون، نزیک شارە کۆنە ئەرمەنییەکەی دوین.
پەیوەندییەکانی خێزانەکە بە بنەماڵە کوردییەکەی شدادییەکانەوە ڕۆڵێکی گرنگیان لە دیاربوونیاندا بینی. دوای ئەوەی نزیکەی 1130 دوا فەرمانڕەوای شدادی لە دوین لە دەسەڵات لابرا، شادی خێزانەکەی گواستەوە بۆ بەغدا و دواتر بۆ تکریت. لەوێ وەک والی خزمەتی کرد، بە دەستنیشانکردنی سەرکردەی ناوچەکە، بەهرووز. دوای مردنی شادی، نەجمەدین بوو بە والی و ئەمە دەستپێکی گەشتە سیاسییەکەی خۆی بوو.
لە خزمەتی زەنگییەکاندا
لە 1132دا، ئەیووب چووە خزمەتی عیمادەدین زەنگی، سەرکردەیەکی بەهێزی سەربازی. لە سەرەتای ژیانی کاریدا بەشداریی لە شەڕە سەربازییە گرنگەکان کرد، لەوانە ڕووبەڕووبوونەوەیەک بەرامبەر سوڵتانی سەلجوقی لە نزیک تکریت؛ لەوێ بوێرییەکەی لە کاتی پاشەکشەیەکی هەستیاری زەنگی بەسەر ڕووباری دیجلەدا، ڕزگاری کرد.
بەڵام ساڵی 1136 ئاڵۆزییەکی کەسیی بۆ ئەیووب هێنا. براکەی، شێرکۆ، لە کاتی ناکۆکییەکدا لە تکریت مەسیحییەکی کوشت و ئەمە بووە هۆی دوورخستنەوەیان لە شارەکە. جێی سەرنجە کە هەر لەو شەوەدا کوڕی ئەیووب، یووسف، کە دواتر بە سەلاحەدین ناسرا، لەدایک بوو.
بارودۆخی ئەیووب گۆڕا کاتێک زەنگی کردی بە والیی بەعلەبەک. سەرکردایەتییەکەی ڕووبەڕووی ئاستەنگی جدی بووەوە؛ لە 1146دا، شارەکە لە لایەن موعینەدین ئونور، ئەتابەگی میری بوریدیی دیمەشق، گەمارۆ درا. دوای خەباتێکی سەخت، ئەیووب بەعلەبەکی ڕادەست کرد و چووە دیمەشق؛ لەوێ بەردەوام مامەڵەی لەگەڵ دیمەنێکی سیاسیی ئاڵۆز و گۆڕاو دەکرد.
هەڵکشانی بنەماڵەی ئەیووبی
بنەماڵەی ئەیووبی، کە لە لایەن کوڕی نەجمەدین ئەیووب، سەلاحەدین، دامەزرا، بوو بە یەکێک لە کاریگەرترین بنەماڵە فەرمانڕەواکانی جیهانی ئیسلامی. سەلاحەدین بە ڕۆڵی لە جەنگەکانی خاچپەرستاندا ناوبانگی پەیدا کرد، بە تایبەتی لە شەڕی حەتین لە 1187دا، کە بووە هۆی ئەوەی ئۆرشەلیم بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش لە خاچپەرستان وەربگیرێتەوە.
میراتی نەجمەدین بە نزیکی بە هەڵکشانی ئەم بنەماڵەیەوە بەستراوە. ئەزموونەکانی بناغەیەکی گرنگیان بۆ سەرکەوتنەکانی سەلاحەدین دابین کرد. ئیمپراتۆریای ئەیووبی دواتر دەسەڵاتی بەسەر خاکێکی فراواندا کێشا کە میسر، سووریا و بەشگەلێک لە نیمچەدوورگەی عەرەبی لەخۆ دەگرت. بوو بە هێزێکی زۆر بەهێز، نزیکەی 1.4 ملیۆن کیلۆمەتر دووجای بەڕێوە دەبرد و کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر دیمەنە سیاسی و کولتوورییەکانی ناوچەکە هەبوو.
کاریگەریی کولتووری و سیاسی
زۆرجار بووژانەوەیەکی کولتووری بە بنەماڵەی ئەیووبییەوە دەبەسترێتەوە. لە ژێر سەرکردایەتیی سەلاحەدیندا، پێشکەوتنی بەرچاو لە هونەر و زانستدا ڕوویدا و بووە هۆی دامەزراندنی قوتابخانە، کتێبخانە و نەخۆشخانەکان. ڕەگ و ڕیشەی ئەم ژینگە کولتوورییە گەشەکردووە بۆ ئەو بناغانە دەگەڕێتەوە کە نەجمەدین ئەیووب و خێزانەکەی دایاننا.
سەرباری ئەوە، ئەیووبییەکان ڕۆڵێکی سەرەکییان لە یەکخستنی لایەنە موسڵمانەکان بەرامبەر خاچپەرستان بینی. تاکتیکە سەربازییەکان و هاوپەیمانییە سیاسییەکانیان بەشێکی گرنگی بەرگریی ئیسلامی بوون. ئەزموونە سەربازییە سەرەتاییەکانی ئەیووب وانەی بەسوودیان دابین کرد کە سەلاحەدین دواتر لە جەنگەکانی خاچپەرستاندا جێبەجێی کردن؛ بەمەش بەشدارییان لە دەرکردنی خاچپەرستان لە ڕۆژهەڵات لە کۆتاییدا کرد.
تێڕامانی کۆتایی لە میراتێکی مێژوویی
ژیانی نەجمەدین ئەیووب ئاڵۆزیی سیاسەت و گۆڕانکارییە کولتوورییەکانی سەدەی 12ەم دەنوێنێت. وەک باوکی سەلاحەدین و کەسایەتییەکی کاریگەر لە جیهانی سیاسیی کورددا، کارەکانی شوێنەوارێکی حاشاهەڵنەگر لەسەر مێژووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەجێ هێشتووە.
تێگەیشتن لە بەشدارییەکانی یارمەتیمان دەدات پەیوەندیی نێوان دەسەڵات، کولتوور و بەرگری لە سەردەمێکی گۆڕانکاردا بناسین. میراتی نەجمەدین ئەیووب ئەمڕۆش پەیوەندیدارە و پیشان دەدات چۆن گێڕانەوە مێژووییەکان تێگەیشتنمان لە ڕابردوو دادەڕێژن.
سەرچاوەکان
Kurdish History and Culture
The Ayyubid Dynasty: A Historical Overview
Saladin and the Crusades
The Role of Najmadin Ayyub in Kurdish History
Military Strategies of the Ayyubids