ئەلموزەففەر تەقییەدین عومەر ناوێکە کە کاریگەریی لەسەر مێژوو داناوە. ئەو تەنها میری ئەیووبیی حەما نەبوو، بەڵکو لە کۆتایی سەدەی 12دا سەرکردەیەک بوو کە گۆڕانی بەرچاوی لە جیهانی ئیسلامیدا پێک هێنا. سەردەمی دەسەڵاتدارییەکەی بە داگیرکردنی سەربازی و پێشکەوتنی کولتووری ناسراوە. ئەم وتارە ژیانی ئەلموزەففەر عومەر دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە و بە وردی باس لە بەشدارییەکان، ئاستەنگەکان و ئەو میراتە بەردەوامە دەکات کە بەجێی هێشتووە.
سەرەتای ژیان و پاشخان
ئەلموزەففەر عومەر لە خێزانێکی بەهێزدا لەدایک بوو. ئەو کوڕی نوورەدین شاهەنشا بوو و بەمەش برازای سەلاحەدینی بەناوبانگ بوو. ئەم پەیوەندییە بە بنەماڵەی ئەیووبییەوە پێگەیەکی باشی لە ناو خێزانێکدا پێ بەخشی کە بە هێزی سەربازی و پابەندی بە حوکمڕانیی ئیسلامی ناسراو بوو. عومەر لە ناو گرژییەکانی شەڕە خاچپەرستییەکاندا گەورە بوو و ململانێ و ئامانجخوازی دەوریان دابوو؛ ئەمەش زەمینەی بۆ ڕێڕەوی سەربازیی خۆی ئامادە کرد.
لەو سەردەمەدا، خاچپەرستەکان هەوڵیان دەدا خاکەکانیان فراوان بکەن، لە کاتێکدا هێزە موسڵمانەکان بێوچان بۆ گەڕاندنەوەی خاکە لەدەستچووەکان کاریان دەکرد. بۆ نموونە، لە شەڕی حاتیم لە ساڵی 1176دا سەلاحەدین خاچپەرستەکانی تێک شکاند؛ ئەم شەڕەش کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر تێڕوانینی عومەر بۆ سەرکردایەتی و ستراتیژیا دانا.
میری حەما
لە ساڵی 1175دا، ئەلموزەففەر عومەر ڕۆڵێکی سەرەکیی لە گرتنی حەما هەبوو؛ شارێک کە لە ژێر دەسەڵاتی ئەودا گرنگییەکی زۆری پەیدا کرد. لە ساڵی 1179دا، سەلاحەدین ئەوی بە میری حەما دانا و ئەمەش بۆ عومەر و شارەکە هەردووکیان خاڵێکی وەرچەرخانی گرنگ بوو.
لە ژێر سەرکردایەتیی ئەودا، حەما گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆوە بینی. بۆ پاراستنی شارەکە دیواری بەهێزی دروست کرد و کۆشک، بازاڕی پڕجووڵە و دامەزراوەی پەروەردەیی پەرە پێ دا. بۆ نموونە، چەند مەدرەسەیەکی دامەزراند کە بۆ پێشخستنی پەروەردەی ئیسلامی گرنگ بوون. یەکێک لە دەستکەوتە بەرچاوەکانی پشتگیریی زانایانی سۆفی بوو؛ بەمەش کۆمەڵگەیەکی زیندووی فکریی پێک هێنا کە سەردانکەرانی لە شوێنە دوورەکانەوە ڕادەکێشا.
هەڵمەتە سەربازییەکان و ئاستەنگەکان
لەگەڵ سەرکەوتنەکانیدا، ئەلموزەففەر عومەر ڕووبەڕووی ئاستەنگی گەورە بووەوە. لە ساڵی 1181دا، کاتێک لە مەنبج جێگیر بوو، ڕووبەڕووی هێزە زەنگییەکان بە سەرکردایەتیی عیزەدین مەسعوود بووەوە کە بەرەو حەلەب پێشڕەوییان دەکرد. بەداخەوە، ئەم هەوڵە سەربازییە بە پاشەکشە کۆتایی هات. بەڵام ئەم شکستە ئیرادەی ئەوی لاواز نەکرد.
لە ساڵی 1183دا، سەلاحەدین عومەری بە جێگری خۆی لە میسر دانا. ئەم پێگەیە بەرپرسیارێتیی زۆری لەگەڵدا بوو، بەتایبەتی کە هەڵمەتەکانی سەلاحەدین دژی خاچپەرستەکان توندتر دەبوون. بەڕێوەبردنی پارێزگای فەییووم بە عومەر سپێردرا و لەوێ دوو مەدرەسەی سوننی دامەزراند: یەکێکیان بۆ زانایانی شافیعی و ئەوی دیکە بۆ فێرکارییەکانی مەزهەبی مالیکی. ئەم پابەندییە بە پەروەردە بووە هۆی زیادبوونی خوێندەواری و چالاکیی زانستی لە ناوچەکەدا.
جێگری سەلاحەدین لە میسر
سەردەمی عومەر لە میسر تێکەڵەیەک بوو لە دەستکەوت و ئاستەنگ. وەک جێگری سەلاحەدین، چاودێریی ناوچەیەکی دەکرد کە بەشداریی لە شەڕە گرنگەکان دژی خاچپەرستەکاندا هەبوو. سەرنجی هەر لەسەر پەروەردە مایەوە؛ دامەزراندنی مەدرەسەی مەنازیل ئەلعیز لە قاهیرە نموونەیەکی ئەمە بوو، کە زانایانی خاوەن پاشخانی جیاوازی ڕادەکێشا.
مەدرەسەکە لە شوێنی نیشتەجێبوونێکی پێشووی فاتمییەکان دروست کرا و بوو بە ناوەندێکی سەرەکیی فێربوون. ئەم دامەزراوەیە بە تەنها دۆخی پەروەردەی لە میسر بەهێزتر کرد. بەڵام لە ساڵی 1185دا، سەلاحەدین کوڕەکەی، ئەلعەزیز عوسمان، بۆ بەڕێوەبردنی میسر دانا و ئەمەش بەرپرسیارێتییەکانی عومەری گۆڕی. سەرەڕای ئەمە، میراتی عومەر لە پەروەردەی میسردا بەردەوام بوو.
میراتی ئەلموزەففەر تەقییەدین عومەر
دەسەڵاتداریی ئەلموزەففەر عومەر لە ساڵی 1191دا کۆتایی هات، بەڵام کاریگەرییەکەی تا ماوەیەکی زۆر دوای ئەوە بەردەوام بوو. پڕۆژەکانی پەرەپێدانی شار، پابەندیی بە پەروەردە و دەستپێشخەرییە سەربازییەکانی شوێنەوارێکی بەردەوامیان لە حەما و لە ئاستی فراوانتری بنەماڵەی ئەیووبیدا بەجێ هێشت.
لە ژێر بەڕێوەبردنی ئەودا، حەما لە ڕووی ئابوورییەوە گەشەی کرد و پێوەری بۆ سەرکردەکانی داهاتوو دانا. ئەو مەدرەسانەی دامەزراندبوونی بوون بە ناوەندی گرنگی پەروەردەی ئیسلامی و بەیەکەوەهاتنی کولتوور و بیرکردنەوەیان لە ناوچەکەدا پێش خست. پشتگیریی ئەو لە تەسەوف و لێکۆڵینەوەی ئایینی ڕۆحی پرسیارکردن، پابەندی و پێکەوەبوونی کۆمەڵگەی هان دا؛ ڕۆحێک کە دەنگدانەوەی لە سەرانسەری جیهانی ئیسلامیدا هەبوو.
هەروەها، سەرەڕای ڕووبەڕووبوونەوەی ناکامییە سەربازییەکان، بڕیارە ستراتیژییەکانی ئەلموزەففەر عومەر ئاڵۆزییەکانی سەرکردایەتییان دەردەخست. ئەو ئاستەنگانەی ڕووبەڕوویان بووەوە هاوشێوەی ئەو ململانێیانە بوون کە زۆر سەرکردەی موسڵمان لە سەردەمی شەڕە خاچپەرستییەکاندا تێیاندا بوون؛ ئەمەش خۆڕاگری و پابەندیی ئەوی بە خۆشگوزەرانیی خەڵکەکەی پیشان دەدا.
تێڕامان لە میراتی ئەلموزەففەر تەقییەدین عومەر
ڕێڕەوی ژیانی ئەلموزەففەر تەقییەدین عومەر پیشان دەدات کە چۆن سەرکردایەتی، کولتوور و ستراتیژیای سەربازی بە یەکەوە دەبەسترێنەوە. بەشدارییەکانی لە حەما و میسر، بەتایبەتی لە پەروەردە و پەرەپێدانی شارەکاندا، کاریگەرییەکی درێژخایەنیان هەبووە.
کاتێک ژیانی ئەو بەبیر دەهێنینەوە، گرنگیی ئەو سەرکردانە دەبینین کە بەها بە پەروەردە و کۆمەڵگە دەدەن. چیرۆکی ئەلموزەففەر عومەر بۆ نەوەکانی داهاتوو سەرچاوەی ئیلهامە و جەخت لە کاریگەریی بەردەوامی سەرکردە دووربینەکان لە مێژوودا دەکاتەوە.
سەرچاوەکان
Al-Muzaffar Taqi al-Din Umar - Historical Overview
The Ayyubid Dynasty and Its Influence
Cultural Contributions of Al-Muzaffar Umar
Military Campaigns in the Crusades
The Role of Education in Medieval Islamic Society
https://www.geni.com/people/Al-Muzaffar-Umar-Emir-of-Hama/6000000032037038902