تورگوت ئۆزاڵ کێ بوو؟
تورگوت ئۆزاڵ سیاسەتمەدارێکی تورکیا بە بنەچەی کوردی و تورکی بوو؛ لە مەلاتیا لە 1927 لەدایک بوو و بنەماڵەی باوکی کورد بوون. سەرۆکوەزیران (1983-89) و سەرۆککۆمار (1989-93) بوو. بە ئازادکردنی ئابووری، ئابووریی تورکیای گۆڕی و بوو بە یەکەم سیاسەتمەداری باڵای تورکیا کە بە ئاشکرا دانی بە پرسی کورد و بنەچە کوردییەکەی خۆیدا نا.
لە کاتی دەسەڵاتدارییدا لە نیسانی 1993 مرد، و بەوەش گفتوگۆیەکی سیاسیی کوردی–تورکیی ئەگەردار کە خۆی دەستی پێ کردبوو پچڕا؛ لەدەستدانێک کە دەرئەنجامەکانی کاریگەرییان لەسەر دەیە دڕندانەکەی دوای ئەو دانا.
خاڵە سەرەکییەکان
• لە لای باوکییەوە بنەچەی کوردی بوو؛ بە ئاشکرا دانی بەوەدا نا، کە بۆ سەرۆککۆمارێکی تورکیا بێپێشینە بوو.
• سەرۆکوەزیران لە 1983-89 و سەرۆککۆمار لە 1989-93؛ لە کاتی دەسەڵاتدارییدا مرد.
• چاکسازییە ئابوورییەکانی ئۆزاڵ ئابووریی تورکیایان لە ئابوورییەک کە دەوڵەت زاڵ بوو بەسەریدا گۆڕی بۆ ئابووریی بازاڕ.
• یەکەم سەرکردەی تورکیا کە دەستی بە گفتوگۆی ئاشکرا لەسەر مافەکانی کورد کرد.
• مردنی گفتوگۆیەکی ئەگەرداری کوردی–تورکیی پچڕاند.
زانیارییە خێراکان
پێڕستی ناوەڕۆک
سەرەتای ژیان
لە 1927 لە مەلاتیا لە ڕۆژهەڵاتی تورکیا لەدایک بوو. خوێندنی ئابووری و بەڕێوەبردنی گشتیی بەدوادا چوو. دوای کودەتا سەربازییەکەی 1980 گونجاندنی پێکهاتەیی جێبەجێ کرد، پاشان لە 1983 حیزبی نیشتمانی (ANAP) بەرەو سەرکەوتن لە هەڵبژاردن ڕێبەری کرد.
چوارچێوەی مێژوویی
ئابووریی تورکیا لە سەرەتای دەیەی 1980دا لە قەیراندا بوو. چاکسازییەکانی ئۆزاڵ ــ ئازادکردنی ئابووری، تایبەتکردن و یەکگرتن لەگەڵ ئابووریی جیهانی ــ یەکێک بوون لە کاریگەرترین گۆڕانە ئابوورییەکانی مێژووی تورکیا. دواتر سەرۆکایەتییەکەی بوارێکی کورتخایەنی بۆ پرسی کورد کردەوە کە مردنی دایخست.
دەستکەوتەکان
گۆڕانی ئابووری
چاکسازییەکانی ئۆزاڵ ئابووریی تورکیایان ئازاد کرد و بۆ وەبەرهێنانی بیانییان کردەوە و تورکیایان لە بازرگانیی جیهانیدا یەکخست؛ بەوەش بناغەیان بۆ دەیەکانی دواتری گەشەی ئابووری دانا.
کردنەوەی پرسی کورد
دانپێدانانی ئاشکرای بە بنەچە کوردییەکەی و دەستپێکردنی گفتوگۆی مافەکانی کورد، بۆ سەرۆکی دەوڵەتی تورکیا بێپێشینە بوو. پاکێجێکی سیاسیی کوردی کە کاری لەسەر دەکرد، لە کاتی مردنیدا ناتەواو مایەوە.
ڕیزبەندیی کاتی
مشتومڕەکان
بنەچە کوردییەکەی سەلمێنراوە. چاکسازییە ئابوورییەکانی هەم ستایش دەکرێن و هەم ڕەخنەیان لێ دەگیرێت. مردنی ــ کە بە فەرمی جەڵتەی دڵ ڕاگەیەنراوە ــ بووەتە بابەتی تیۆریی پیلان، بەبێ بەڵگەی یەکلاکەرەوە.
میرات
باڵاترین کورد لە پلەی دەسەڵاتدا لە مێژووی سیاسیی تورکیا. میراتە ئابوورییەکەی ماندگاریی خۆی نیشان دا؛ دەستپێشخەرییە سیاسییە کوردییەکەی پچڕا. یەکێک لە کاریگەرترین سیاسەتمەدارەکانی تورکیا لە سەدەی 20دا.
پەیوەندییەکان
شەرەفەدین ئەلچی ــ سیاسەتمەدارێکی کوردی تورکیا کە ناسنامە کوردییەکەی ڕاگەیاند، لە هەمان سەردەمدا
یاشار کەمال ــ کەسایەتییەکی کەلتووریی کوردی تورکیا و هاوسەردەمی
پرسیارە باوەکان
تورگوت ئۆزاڵ کێ بوو؟
تورگوت ئۆزاڵ (1927-1993) سیاسەتمەدارێکی بە بنەچە کورد بوو کە سەرۆکوەزیران و سەرۆککۆماری تورکیا بوو. ئابوورییەکەی گۆڕی و یەکەم سەرکردەی باڵای تورکیا بوو کە بە ئاشکرا گفتوگۆی لەسەر مافەکانی کورد کرد.
کورد بوو؟
بنەچەیەکی تێکەڵی کوردی و تورکیی هەبوو؛ بنەماڵەی باوکی کورد بوون. بە ئاشکرا دانی بەوەدا نا، کە بۆ سەرۆکی دەوڵەتی تورکیا بێپێشینە بوو.
سەرچاوەکان
بەشداربووانی ویکیپیدیا. 'Turgut Özal.' Wikipedia. سەردانکراوە لە 2025.