ڤیان دەخیل کێیە؟
ڤیان دەخیل سیاسەتمەدارێکی کوردی ئێزدی و ئەندامی پەرلەمانی عێراقە کە لە 1971 لەدایک بوو. لە ئابی 2014 لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ناسرا، کاتێک بەهێزترین وتاری مێژووی پەرلەمانی عێراقی پێشکەش کرد کە زۆرترین جار بینرا؛ لە هۆڵی پەرلەماندا کەوتە گریان و بەپاراوانە داوای لە جیهان دەکرد گەلی ئێزدی لەو جینۆسایدەی داعش ڕزگار بکات کە لە چیای شنگالدا ڕووی دەدا.
وتارەکەی، کە بە عەرەبی و بە نائومێدی و خەمێکی دیارەوە پێشکەش کرا، لە سەرانسەری جیهان بڵاو کرایەوە و ڕۆڵێکی گرنگ لە ڕاکێشانی سەرنجی نێودەوڵەتی بۆ جینۆسایدی ئێزدییەکاندا گێڕا. بەشداریی لە دەستێوەردانی سەربازیی دواتری ئەمریکادا کرد کە یارمەتیی شکاندنی گەمارۆی چیای شنگالی دا و ڕێگەی بە دەیان هەزار ئێزدی دا هەڵبێن.
ئەندامی پارتی دیموکراتی کوردستان (KDP)ە و یەکێک بووە لە دیارترین بەرگریکارانی کۆمەڵگەی ئێزدی؛ کەمینەیەکی ئایینیی ئێزدیی کوردی نزیکەی نیو ملیۆن کەس، کە لە 2014 لەلایەن داعشەوە تووشی جینۆساید و بە کۆیلەکردن و وێرانکردنی کولتووریی سیستماتیک بوون.
خاڵە سەرەکییەکان
• لە 1971 لەدایک بوو؛ ئەندامی کوردی ئێزدیی پەرلەمانی عێراق.
• وتارەکەی لە 2014 کە لە کاتی جینۆسایدی ئێزدییەکان لەلایەن داعشەوە بەپاراوانە داوای یارمەتیی دەکرد، ئەو ساتە بوو لە مێژووی پەرلەمانی عێراق کە زۆرترین جار بینرا.
• وتارەکەی بەشداریی لە وەڵامە نێودەوڵەتییەکەدا کرد کە گەمارۆی چیای شنگالی شکاند.
• یەکێک بووە لە دیارترین بەرگریکارانی کۆمەڵگەی ئێزدی.
• لە کەوتنەخوارەوەی هەلیکۆپتەرێک ڕزگاری بوو، لە کاتێکدا هەوڵی دەدا بگاتە ئێزدییە گەمارۆدراوەکانی چیای شنگال.
زانیاریی خێرا
ناوەڕۆک
سەرەتای ژیان
ڤیان دەخیل لە 1971 لە کۆمەڵگەی ئێزدیی کورد لەدایک بوو؛ یەکێک لە کۆنترین کەمینە ئایینییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کە باوەڕەکانی ڕەهەندگەلێک لە چەندین نەریت تێکەڵ دەکەن و لە درێژاییی مێژوودا جاروبار تووشی چەوساندنەوە بوون. ڕێڕەوێکی سیاسیی بەدوادا چوو و وەک نوێنەری کۆمەڵگەی ئێزدی بۆ پەرلەمانی عێراق هەڵبژێردرا.
پاشخانی مێژوویی
لە ئابی 2014، داعش هێرشێکی جینۆسایدیی بۆ سەر کۆمەڵگەی ئێزدی لە ناوچەی شنگالی باکووری ڕۆژاوای عێراق دەست پێ کرد؛ پیاوانی کۆمەڵکوژ کرد، ژن و کچانی بە کۆیلە کرد و دەیان هەزاری ناچار کرد بۆ لووتکەی بێڕووەکی چیای شنگال هەڵبێن، کە لەوێ ڕووبەڕووی برسێتی و کەمیی ئاوی جەستە بوونەوە. وتارە پەرلەمانییەکەی ڤیان دەخیل لە ڕۆژە سەرەتاییەکانی ئەم کارەساتەدا پێشکەش کرا.
دەستکەوتەکان
وتارە پەرلەمانییەکەی 2014
وتارەکەی ڤیان دەخیل لە هۆڵی پەرلەمانی عێراق لە ئابی 2014، کە تێیدا لە کاتی وەسفکردنی کۆمەڵکوژی و بە کۆیلەکردنی گەلەکەی و داوای بەپاراوانە بۆ دەستێوەردانی نێودەوڵەتی کەوتە گریان، لە سەرانسەری جیهان بڵاو کرایەوە و بوو بە یەکێک لە بەهێزترین وتارە سیاسییەکانی سەدەی 21.
وتارەکەی بەشداریی ڕاستەوخۆی لە بڕیاری ئەمریکا بۆ دەستێوەردانی سەربازیدا کرد، واتە دابەزاندنی کەرەستە لە هەواوە بۆ ئێزدییە گەمارۆدراوەکانی چیای شنگال و ئەنجامدانی هێرشی ئاسمانی دژ بە داعش؛ هەروەها یارمەتیی ڕزگارکردنی ژیانی دەیان هەزار کەسی دا.
دواتر لە کەوتنەخوارەوەی هەلیکۆپتەرێک ڕزگاری بوو، لە کاتێکدا هەوڵی دەدا بگاتە کۆمەڵگە گەمارۆدراوەکەی چیای شنگال؛ ئەمە ڕەهەندێکی فیداکاریی کەسیی بە بەرگریکارییەکەی زیاد کرد.
ڕیزبەندیی کاتی
مشتومڕەکان
وەڵامی نێودەوڵەتی بە جینۆسایدی ئێزدییەکان و ئەوەی ئایا بەس بوو، بە بەرفراوانی باس کراوە. ڕۆڵی ڤیان دەخیل لە ڕاکێشانی سەرنج بۆ جینۆسایدەکە لەلایەن هەمووانەوە دانپێدانراوە.
میرات
ڤیان دەخیل دەنگی گەلی ئێزدییە لە چارەنووسسازترین ساتی مێژووی نوێیاندا؛ ئەو سیاسەتمەدارەی فرمێسکەکانی لە هۆڵی پەرلەماندا یارمەتیی هاندانی جیهانی دا بۆ کردەوە، لە کاتێکدا داعش دژ بە کۆمەڵگەکەی جینۆسایدی ئەنجام دەدا. وتارەکەی یەکێکە لە بەهێزترین کردەوە سیاسییەکانی سەدەی 21.
پەیوەندییەکان
مەسعود بارزانی؛ سەرکردەی KDP، حیزبە سیاسییەکەی دەخیل
سوڵتان سەهاک؛ دامەزرێنەری یارسان، نەریتێکی کۆن کە کۆمەڵگە ئێزدییەکەی دەخیل لەگەڵیدا هاوتەریبە
خاتونا فەخرا؛ ژنە کەسایەتییەکی پیرۆزی ئێزدی لە سەدەکانی ناوەڕاست
پرسیارە باوەکان
ڤیان دەخیل کێیە؟
ڤیان دەخیل (لەدایکبووی 1971) ئەندامێکی کوردی ئێزدیی پەرلەمانی عێراقە کە لە ئابی 2014 لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ناسرا، کاتێک وتارە پڕ لە فرمێسکەکەی کە لە کاتی جینۆسایدی ئێزدییەکان لەلایەن داعشەوە بەپاراوانە داوای یارمەتیی دەکرد، سەرنجی جیهانی ڕاکێشا و بەشداریی لە دەستێوەردانی نێودەوڵەتیدا کرد.
ئایا ڤیان دەخیل کورد بوو؟
بەڵێ. سەر بە کۆمەڵگەی کوردی ئێزدییە؛ کەمینەیەکی ئایینیی کورد لە ناوچەی شنگالی باکووری ڕۆژاوای عێراق.
کاریگەریی وتارەکەی 2014 چی بوو؟
وتارەکەی، کە لە سەرانسەری جیهان بڵاو کرایەوە، بەشداریی ڕاستەوخۆی لە بڕیاری ئەمریکا بۆ دابینکردنی یارمەتیی سەربازی بۆ ئێزدییە گەمارۆدراوەکانی چیای شنگالدا کرد و یارمەتیی ڕزگارکردنی ژیانی دەیان هەزار کەسی لە جینۆسایدی داعش دا.
سەرچاوەکان
بەشداربووانی Wikipedia. 'Vian Dakhil.' Wikipedia. سەردانکراوە 2025.