زەکیە حەقی کێیە؟
زەکیە حەقی دادوەر و سیاسەتوانێکی کوردی عێراقە، لە 1939 لە کەرکووک لەدایک بووە و وەک یەکەم ژنی دادوەر لە عێراقدا، ناوی لە مێژوودا تۆمار کرد. ئەمە دەستکەوتێکی پێشەنگ لە مێژووی یاساییی عێراقدا بوو کە ئەوی خستە ڕیزی پێشەنگەکانی پێشکەوتنی پیشەییی ژنان لە جیهانی عەرەبدا. لە دەیەی 1950ەکاندا لە دەسەڵاتی دادوەری دامەزرا، کە ئەمە دەستکەوتەکەی بۆ سەردەمەکەی هێشتا سەرسوڕهێنەرتر دەکرد.
دوای ڕووخانی سەدام حسێن لە 2003، وەک یەکێک لە ئەندامە ژنە کەمەکەی، لە ئەنجوومەنی حوکمی عێراق دامەزرا؛ یەکێک لە یەکەم دەستە فەرمانڕەواکانی عێراقی دوای سەدام. بەشدارکردنی ئەو لە ئەنجوومەنەکەدا، هەم دانپێدانان بە ڕێڕەوە دیارەکەی بوو و هەم هەوڵێک بۆ دڵنیابوون لە نوێنەرایەتیی ژنان و کورد لە ڕێکخستنی سیاسیی نوێدا.
ڕەچەڵەکی کوردیی ئەو لە کەرکووک، شارێکی جێناکۆک و تێکەڵ لە ڕووی ئەتنیکییەوە کە هەم هەرێمی کوردستان و هەم حکومەتی فیدراڵیی عێراق بانگەشەی مافی خۆیان بەسەریدا دەکەن، ڕەهەندێکی دیکە بە چیرۆکی ئەو وەک پێشەنگ دەبەخشێت.
خاڵە سەرەکییەکان
• لە 1939 لە کەرکووک لەدایک بووە؛ ژنێکی کوردی عێراق.
• یەکەم ژنی دادوەر لە مێژووی عێراقدا؛ لە دەیەی 1950ەکان دامەزرا.
• ئەندامی ئەنجوومەنی حوکمی عێراق (2003)؛ یەکێک لە یەکەم دەستە فەرمانڕەواکانی دوای سەدام.
• پێشەنگێک بۆ دەستکەوتی پیشەییی ژنان لە مێژووی عێراق و کورددا.
زانیاریی خێرا
ناوەڕۆک
سەرەتای ژیان
لە 1939 لە کەرکووک لەدایک بووە. ڕێڕەوێکی یاساییی گرتەبەر لە کاتێکدا بەشداریی ژنان لە دەسەڵاتی دادوەری لە عێراقدا بە نزیکەیی شتێکی نەبیستراو بوو، و بوو بە یەکەم ژن کە لە مێژووی عێراقدا وەک دادوەر دامەزرێنرێت.
پاشخانی مێژوویی
دەیەی 1950ەکان لە عێراق سەردەمێکی نوێکردنەوە بوو، لە ژێر دەسەڵاتی پاشایەتی و پاشان ئەو کۆمارەی دوای شۆڕشی 1958 هات. لەم سەردەمەدا پێشکەوتنی پیشەییی ژنان بە شێوەگەلێک دەگونجا کە دواتر سنووردار کران. دامەزراندنی زەکیە حەقی وەک دادوەر بەشێک بوو لەم سەردەمەی نوێکردنەوە.
دەستکەوتەکان
یەکەم ژنی دادوەر لە مێژووی عێراقدا
دامەزراندنی زەکیە حەقی وەک یەکەم ژنی دادوەر لە مێژووی عێراقدا، دەستکەوتێکی پێشەنگ لە مێژووی یاساییی عێراق و جیهانی عەرەبدا بوو؛ نیشاندەرێکی ئەوە بوو کە ژنانی کورد دەتوانن بگەنە بەرزترین ئاستەکانی دەستکەوتی پیشەیی. ئەندامێتیی دواتری لە ئەنجوومەنی حوکمی عێراق لە 2003، گرنگیی بەردەوامی بۆ ژیانی گشتیی عێراق پشتڕاست کردەوە.
ڕیزبەندیی کاتی
مشتومڕەکان
ناسنامەی کوردیی ئەو و خەڵکی کەرکووکبوونی، هەروەها ڕۆڵە پێشەنگە دادوەرییەکەی جێگیرن.
میرات
زەکیە حەقی پێشەنگێکی دەستکەوتی پیشەییی ژنان لە عێراقە؛ یەکەم ژنی دادوەر لە مێژووی عێراقدا و ئەندامێکی یەکەم دەستەی فەرمانڕەواییی دوای سەدام. ئەو بەشداریی کۆمەڵگەی کورد لە ژیانی مەدەنیی عێراق، لە پێشەنگترین شێوەیدا، دەنوێنێت.
پەیوەندییەکان
لەیلا زانا؛ پێشەنگێکی دیکەی ژنی کورد لە چوارچێوە دامەزراوەییەکاندا
ڤیان دەخیل؛ کەسایەتییەکی سیاسیی ژنی کورد لە نەوەی دواتر
پرسیارە باوەکان
زەکیە حەقی کێیە؟
زەکیە حەقی، لەدایکبووی 1939، دادوەر و سیاسەتوانێکی کوردی عێراق و خەڵکی کەرکووکە کە یەکەم ژن بوو لە مێژووی عێراقدا دادوەری بکات. هەروەها لە 2003 ئەندامی ئەنجوومەنی حوکمی عێراق بوو.
ئایا زەکیە حەقی کورد بوو؟
بەڵێ. ئەو لە کەرکووک لەدایک بووە و لە سەرچاوە مێژووییەکاندا وەک کورد ناسێنراوە.
سەرچاوەکان
بەشداربووانی Wikipedia. 'Zakia Hakki.' Wikipedia. سەردانکراوە لە 2025.