خاندان پیشنهادی کایوس باید از داستان مادیگ، یادمان شاهی ساسانی و تفسیر تاریخی بعدی جدا خوانده شود.
گاه‌شماری تأییدنشده
خاندان کایوس گاه با تاریخ ۲۲۶–۳۸۰م در اطراف کرمانشاه معرفی می‌شود. اثبات این توالی به شواهد نام فرمانروایان، جانشینی و قلمرو نیاز دارد. منابع اینجا روایت‌ها و آثار مرتبط ساسانی را بررسی می‌کنند، نه اثبات یک فهرست کامل پادشاهی با این نام.
مادیگ در کارنامه
فصل پنجم نبرد اردشیر با مادیگ را می‌گوید که ترجمه سانجانا در ۱۸۹۶ او را شاه کردها می‌نامد. اردشیر ابتدا شکست می‌خورد، از چوپانان کمک می‌گیرد و سپس با شبیخون بازمی‌گردد. شاه و خانواده‌اش به پارس فرستاده می‌شوند. روایت نام رقیب و نبرد را می‌دهد، نه فهرست شاهان کایوسی یا تاریخ ۲۲۶–۳۸۰. [1]
متن و نام
کارلو جووانی چرتی متن فارسی میانه، تحریر متأخر و مواد کهن‌تر را توضیح می‌دهد. نسخه مستقل شناسایی‌شده در پژوهش او در گجرات سال ۱۳۲۲ رونویسی شده است. تاریخ نسخه، تألیف و زمان داستان متفاوت‌اند. [2] چکیده دی. تی. پاتس نام کرد را در منابع ساسانی و اوایل اسلام با گروه‌های دامدار پیوند می‌دهد؛ کاربرد باید در بافت خودش تفسیر شود. [3]
باستان‌شناسی و نقش
مرادی و کیال آتشکده گچ‌داور و تحکیم قدرت ساسانی را بررسی و داستان مادیگ را عمدتاً افسانه‌آمیز می‌خوانند، هرچند در مسئله باستان‌شناختی منطقه لحاظش می‌کنند. [4] ایرانیکا نقش اواخر سده چهارم طاق‌بستان را با اردشیر دوم، شاپور دوم، ایزدان و یولیانوس رومی می‌سنجد. تفسیرها اختلاف دارند و اثر به تبارنامه شناسایی‌شده کایوسی تبدیل نمی‌شود. [5]
منابع و مطالعه بیشتر
- Karnamag i Ardashir i Babagan, chapter 5, translated by Darab Dastur Peshotan Sanjana, 1896; Avesta Zoroastrian Archives.
- Carlo Giovanni Cereti, Kar-Namag i Ardasir i Pabagan, Encyclopaedia Iranica, 2011, updated 2013: manuscript, redaction and literary character.
- D. T. Potts, Late Antiquity, in Nomadism in Iran, Oxford University Press, 2014: published abstract on early usage of kurd.
- Yousef Moradi and Edward J. Keall, The Sasanian Fire Temple of Gach Dawar in Western Iran: New Evidence, Iran 58/1 (2020), pp. 27–40; online 2019: published passage on Ardashir and Madig.
- Encyclopaedia Iranica, Sasanian Rock Reliefs: discussion of the late-fourth-century investiture/victory scene at Taq-e Bostan.