مقدمه
کاکایی‌ها جامعهٔ عراقیِ پیروِ آیین یارسان، اهل حق، هستند؛ یکی از کهن‌ترین و پنهان‌کارترین سنت‌های دینیِ جهانِ کردی. این جامعه در عراق کاکایی خوانده می‌شود، همان آیینی که در ایران یارسان یا اهل حق نام دارد، و سده‌ها در سکوت و پنهانی از باورهایش پاسداری کرده است؛ سکوتی برخاسته از آزارِ درازمدت و غریزهٔ بقا، درعین‌حال که یکی از کهن‌ترین آیین‌های منطقه را زنده نگاه داشته است.
کاکایی‌ها، متمرکز در منطقه‌های کرکوک، دشتِ نینوا، دیاله و سرزمین‌های کردنشینِ شمالِ عراق، مردمی کُرد هستند که خودِ نامشان از برادری و همبستگی در قلبِ اخلاقشان سخن می‌گوید. در آموزه‌ها و سنتِ مقدسِ آیینِ گسترده‌ترِ یارسان، تعالیمِ سلطان اسحاق و شعرِ مقدسِ کلام سرانجام، شریک‌اند، اما هویت و تاریخِ متمایزِ خود را در جهانِ عراقی و کردی دارند.
شناختِ کاکایی‌ها شناختِ هم پایداریِ آیینی کهن و هم بهای حفظِ آن زیرِ آزار است. داستانِ آنان داستانِ دلبستگیِ دینیِ زنده‌نگاه‌داشته‌شده در پنهانی، جامعه‌ای به‌هم‌بسته با برادری و ایمان و مردمی است که برای باورها و هویتِ کردی‌شان سخت رنج برده‌اند، اما پایدارند. آنان از گنجینه‌های زندهٔ میراثِ دینیِ جهانِ کردی و یکی از جوامعِ کم‌صدای اما چشمگیرِ آن‌اند.
فهرست مطالب
کاکایی‌ها چه کسانی‌اند؟
کاکایی‌ها پیروانِ آیین یارسان هستند که در عراق، عمدتاً در منطقه‌های کردنشین و سرزمین‌های موردِ مناقشهٔ شمالِ عراق، زندگی می‌کنند. به همان سنتِ دینی‌ای تعلق دارند که در ایران یارسان یا اهل حق شناخته می‌شود و سلطان اسحاق صورتِ کلاسیکِ آن را بنیاد نهاد و در آموزه‌ها، شعرِ مقدس و شیوهٔ زندگیِ آن شریک‌اند. این جامعه در عراق کاکایی شناخته می‌شود و اکثریتِ بسیار بزرگشان کُرد هستند و شمارشان به صدها هزار تن می‌رسد. آیینِ کهنِ خود را در سده‌های زندگی در مقامِ اقلیتی کوچک و اغلب آزار‌دیده حفظ کرده‌اند، برای بقا باورهایشان را با احتیاط پوشیده نگاه داشته‌اند و همچنان یکی از متمایزترین جوامعِ دینیِ عراق و جهانِ کردی‌اند.
معنای نام
نامِ کاکایی برگرفته از واژهٔ کردیِ کاکا، به معنای برادرِ بزرگ‌تر، دانسته می‌شود و اخلاقِ ژرفِ برادری، همبستگی و یاریِ متقابلِ شاخصِ جامعه را بازتاب می‌دهد. بنا بر یک برداشت، نام از سرِ احترام به جامعه داده شد و پیوندِ برادریِ متحدکنندهٔ اعضایش را بیان می‌کند؛ بنا بر برداشتی دیگر، بازتابِ تعلیمِ خودِ آیین است که برادری میانِ همهٔ انسان‌ها را موعظه می‌کند. خودِ نامِ جامعه ازاین‌رو ارزشِ محوری‌اش را حمل می‌کند؛ تعهدِ عشقِ برادرانه، پشتیبانیِ متقابل و وظیفهٔ جوانمردانه در میانِ اهل حق.
جامعه در سرزمین‌هایی که حضور دارد با چندین نام شناخته می‌شود که بازتابِ گسترشش در ورایِ مرزهاست. در عراق کاکایی‌اند؛ در ایران همان آیین یارسان یا اهل حق خوانده می‌شود؛ و سنت با قرابت و اندیشه‌های مشترک به جوامعِ مرتبط در سراسرِ منطقه پیوند دارد. خودِ نامِ یارسان به معنای دوستان یا عاشقانِ امر الهی، یارانِ سلطان، دانسته می‌شود و نام‌های گوناگونِ جامعه همگی به همان آیینِ کهن اشاره می‌کنند، مردمی واحد از سنتی واحد که در سرزمین‌های گوناگونِ پراکندگی‌شان با نام‌های متفاوت شناخته می‌شوند.
نکته‌های کلیدی
کاکایی‌ها جامعهٔ عراقیِ آیین یارسان، اهل حق، هستند.
نامشان از کاکایِ کردی، برادرِ بزرگ‌تر، می‌آید و برادری را بازتاب می‌دهد.
در آموزه‌ها و شعرِ مقدسِ سنتِ گسترده‌ترِ یارسان شریک‌اند.
عمدتاً در کرکوک، نینوا، دیاله و شمالِ عراق زندگی می‌کنند.
در سده‌های آزار، آیینِ خود را پنهانی نگاه داشته‌اند.
اکثریتِ بسیار بزرگشان کُرد هستند و شمارشان به صدها هزار تن می‌رسد.
اطلاعات کوتاه
نام: کاکایی (از کاکایِ کردی، برادرِ بزرگ‌تر)
آیین: یارسان (اهل حق)
منطقه: کرکوک، نینوا، دیاله، شمالِ عراق
قومیت: اکثریتِ بسیار بزرگ، کرد
شمار: برآوردِ 200,000 تا 500,000 تن در عراق
بنیان‌گذارِ آیین: سلطان اسحاق (سدهٔ 14 میلادی)
متنِ مقدس: کلام سرانجام
چهار رکن: پاکی، صداقت، فروتنی و رواداری
نیایش: دعای شخصی و مراقبه در سپیده‌دم و غروب
سرشت: پنهان‌کار، به‌هم‌بسته با برادری، دیرزمان آزار‌دیده
باورهای اهل حق
کاکایی‌ها در باورهای آیینِ گسترده‌ترِ یارسان، سنتی ژرفاً عرفانی و باطنی، شریک‌اند. در قلبِ آیینشان آموزهٔ تجلیِ الهی جای دارد، این باور که ذاتِ الهی در گذرِ روزگاران در صورتِ انسانی پدیدار شده و آخرین تجلیِ بزرگ، سلطان اسحاق، اصلاح‌گرِ آیین در سدهٔ چهاردهم میلادی، است. همچنین به تناسخِ روان، سفرِ روان در زندگی‌های بسیار به سویِ کمال، باور دارند. تعالیمِ مقدسشان در شعرِ قدسیِ کلام سرانجام حفظ شده است که دستورِ اخلاقی و آیین‌هایشان را بیان می‌کند.
اخلاقِ کاکایی اغلب در چهار رکن خلاصه می‌شود؛ پاکی، صداقت، فروتنی و رواداری، فضیلت‌های بنیادی که مؤمنان باید بر پایه‌شان زندگی کنند و پاکی در مقامِ پاکیزگیِ هم تن و هم روان فهمیده می‌شود. نیایششان بر دعای شخصی و مراقبه، به‌ویژه در سپیده‌دم و غروب، متمرکز است، به‌جای صورت‌های جماعتیِ دیگر ادیان، و جامعه روزه می‌گیرد و انضباطِ اخلاقیِ سخت‌گیرانه‌ای را حفظ می‌کند. مانندِ سنتِ گسترده‌تر، موسیقیِ مقدسِ تنبور و مراسمِ جمعیِ جم در زندگیِ دینیِ جامعه جایگاهی گرامی دارند. آیینشان آیینِ دلبستگیِ درونی، انضباطِ اخلاقی و برادری‌ای است که نامِ جامعه را می‌دهد.
آیینی نگاه‌داشته در سکوت
یکی از چشمگیرترین ویژگی‌های کاکایی‌ها پنهان‌کاری‌ای است که مدت‌ها با آن از آیینِ خود پاسداری کرده‌اند. در گذرِ سده‌ها، با زندگی در مقامِ اقلیتی کوچک میانِ جمعیت‌های بزرگ‌تر و گاه خصمانه و رویارویی با آزارِ تکرارشونده، کاکایی‌ها آموختند باورهایشان را با احتیاط پوشیده نگاه دارند، تعالیمِ ژرف‌تر را تنها در درونِ جامعه شریک شوند و از بیرونیان پنهان کنند. این پنهان‌کاری از شرمِ آیینشان برنیامد، بلکه از غریزهٔ بقا، سکوتی محافظ که سنتی کهن و آسیب‌پذیر را از کسانی که شاید به آن آسیب می‌زدند در امان می‌داشت.
این احتیاط اثرهایی ماندگار داشته است. به حفظِ آیین در روزگارهای خطر کمک کرده و به جامعه امکان داده جایی پایدار بماند که ابرازِ علنی‌تر شاید نابودی می‌آورد؛ اما همچنین به این معنا بوده که کاکایی‌ها و باورهایشان، حتی در سرزمین‌های خودشان، کمتر شناخته و اغلب بد فهمیده می‌شوند. بسیاری از روایت‌های مقدسشان در درونِ جامعه نگاه داشته و با مراقبت منتقل شده و ژرفای کاملِ سنتشان به‌آسانی برای بیرونیان دسترس‌پذیر نیست. سکوتِ کاکایی‌ها ازاین‌رو کلیدی برای شناختشان است؛ آیینی زنده‌نگاه‌داشته‌شده در آرامش، پاسداری‌شده در گذرِ نسل‌ها، که تازه اکنون، در روزگاری روادارتر و با کارِ خودِ جامعه، روندِ شناختِ علنی‌تر و به‌رسمیت‌شناسیِ آن آغاز شده است.
کاکایی‌ها کجا زندگی می‌کنند؟
کاکایی‌های عراق در شمالِ کشور، در منطقه‌های کردنشین و سرزمین‌های موردِ مناقشه در امتدادِ مرزهای تاریخیِ کردستان، متمرکزند. سرزمین‌های مرکزی‌شان منطقهٔ کرکوک را در بر می‌گیرد که شهرستانِ داقوق در آن مرکزی مهم است و نیز دشتِ نینوا در نزدیکیِ موصل، استانِ دیاله و پیرامونِ خانقین و حلبچه، با جوامعی در اربیل و سلیمانیه. در آن سویِ مرز، همین آیین با شمارِ بسیار در منطقه‌های کردنشینِ غربِ ایران، به‌ویژه پیرامونِ کرمانشاه، یافت می‌شود و ازاین‌رو جامعه در دو سویِ مرزِ میانِ دو سرزمین جای دارد.
این جغرافیا کاکایی‌ها را در برخی از پُرمناقشه‌ترین و آشفته‌ترین سرزمین‌های منطقه جای داده است، سرزمین‌هایی محلِ جنگ و زیرِ کارزارهای آوارگی و دست‌کاریِ جمعیتی. روستاهای کاکاییِ بسیاری در سدهٔ گذشته ویران یا خالی شده‌اند، مردمشان از سرزمین‌های نیاکانی رانده شده و جامعه با این آشوب‌ها پراکنده شده است. بااین‌حال کاکایی‌ها به سرزمین‌های مرکزی‌شان پای‌بند مانده‌اند و پس از دگرگونی‌های دهه‌های اخیر کوشیده‌اند در روستاهای تاریخیِ خود دوباره استقرار یابند و حضورشان را در سرزمین‌هایی که سده‌ها در آن‌ها زیسته‌اند حفظ کنند؛ حتی در میانِ دشواریِ بزرگ، جایگاهِ خود را در جهانِ کردی استوار نگاه داشته‌اند.
آزار و پایداری
تاریخِ کاکایی‌ها با آزارِ دردناک مشخص شده است، بهای آیینِ متمایز و هویتِ کردی‌شان. در مقامِ اقلیتی دینی که باورهایش بیرون از سنت‌های غالب جای داشت، با بدگمانی و خصومت و گاه خشونتِ آشکار و فشار برای همگون‌شدن روبه‌رو شدند. در روزگارِ حکومتِ بعث، سیاست‌های عربی‌سازیِ متوجهِ کردها به‌سنگینی بر کاکایی‌ها فرود آمد؛ بسیاری از سرزمین‌هایشان رانده و آواره شدند، روستاهایشان ویران شد و برخی تبعید و از تابعیت محروم شدند و همراه با مردمِ گسترده‌ترِ کرد، کارزارهای علیهِ آنان را تاب آوردند.
در روزگارِ خودمان، ظهورِ دولتِ به‌اصطلاح اسلامی هراسِ تازه آورد. مانندِ ایزدیان و دیگر اقلیت‌های منطقه، کاکایی‌ها کافر خوانده و هدفِ پیکارجویان شدند، روستاهایشان در منطقه‌های نینوا و سنجار موردِ حمله قرار گرفت، زیارتگاه‌هایشان ویران شد و مردمشان ناچار به گریز یا تغییرِ دین شدند. کاکایی‌ها در سراسرِ این رنج‌ها پایدار مانده‌اند و با بهایی هولناک به آیین و هویتِ خود وفادار بوده‌اند. بقای آنان، مانندِ دیگر اقلیت‌های کهنِ جهانِ کردی، گواهِ نیروی دلبستگیِ دینی و پیوندهای جامعه‌شان است. گرامیداشتِ کاکایی‌ها گرامیداشتِ مردمی است که آیینِ کهنِ خود را در سده‌های آزار زنده نگاه داشته‌اند و هنوز پایدارند.
نمادپردازی و معنا
کاکایی‌ها پایداریِ آیین‌های کهنِ جهانِ کردی و بهای حفظِ آن‌ها را مجسم می‌کنند. در مقامِ جامعهٔ عراقیِ سنتِ یارسان، یکی از کهن‌ترین و متمایزترین میراث‌های دینیِ منطقه را با آموزه‌های عرفانی، شعرِ مقدس و اخلاقِ برادریِ آن به پیش می‌برند. در خودِ نامشان، نامِ برادرِ بزرگ‌تر، آرمانِ همبستگی و عشقِ متقابل را حمل می‌کنند که جامعه را به هم بسته و به بقایش کمک کرده است.
داستانشان معنایی ژرف‌تر دربارهٔ ایمان و بقا دارد. پنهان‌کاریِ کاکایی‌ها، حفظِ آرامِ سنتی آسیب‌پذیر در روزگارهای خطر، از تاب‌آوریِ باور زیرِ آزار و از اندازهٔ تلاشِ جامعه‌ای برای زنده‌نگاه‌داشتنِ آیینش سخن می‌گوید. پایداری‌شان در آوارگی، خشونت و فشارِ همگون‌شدن، گواهی نیرومند بر قدرتِ دلبستگیِ دینی و پیوندهای جامعه است. جهانِ کردی در کاکایی‌ها یکی از جوامعِ کم‌صدای اما قهرمانانهٔ خود را دارد، مردمی که در سکوت و با بهای بزرگ از آیینی کهن پاسداری کرده‌اند و بقایشان بافتِ دینیِ منطقه را غنی می‌کند. تأمل در آنان تأمل در هم زیباییِ سنتشان و هم شجاعتِ حفظِ آن است.
کاکایی‌ها و کردها
کاکایی‌ها به‌روشنی بخشی از جهانِ کردی‌اند، جامعه‌ای با اکثریتِ بسیار بزرگِ کرد که آیینش یکی از ادیانِ بومیِ سرزمین‌های کردنشین است. زبان، سرزمین‌های مرکزی و هویتشان کردی است و در تاریخ و رنج‌های گسترده‌ترِ مردمِ کرد، از جمله کارزارهای آوارگی و خشونت علیهِ کردها، شریک بوده‌اند. آیینِ یارسان که به آن باور دارند، مانندِ آیینِ ایزدیان، یکی از سنت‌های دینیِ متمایزی است که در میانِ کردها پدید آمده‌اند.
کاکایی‌ها در مقامِ اقلیتی دینیِ کرد، بخشی از تنوعِ غنیِ جهانِ کردی‌اند که در کنارِ اکثریتِ مسلمان، چندین آیین، از جمله ایزدیان، یارسان و دیگران، را در بر می‌گیرد. این تنوعِ دینی یکی از ویژگی‌های متمایزِ میراثِ کردی است و کاکایی‌ها از نمودهای زندهٔ آن‌اند، جامعه‌ای که هم‌زمان کرد و حاملِ آیینی کهن و ویژه است. گرامیداشتِ کاکایی‌ها گرامیداشتِ غنای دینیِ جهانِ کردی و پایداریِ اقلیت‌های کهنِ آن و شناختِ این جامعهٔ آرام و مؤمن در مقامِ یکی از بخش‌های عزیزِ میراثِ کردی و گسترده‌ترِ انسانی است.
بحث‌ها و برداشت‌های نادرست
آیا کاکایی‌ها دینی جدا از یارسان‌اند؟ خیر؛ کاکایی‌ها دینِ جداگانه‌ای نیستند، بلکه جامعهٔ عراقیِ همان آیین یارسان هستند که در ایران یارسان یا اهل حق خوانده می‌شود. در بنیان‌گذارِ واحد، سلطان اسحاق، شعرِ مقدسِ واحد، کلام سرانجام، و آموزه‌های بنیادیِ واحد شریک‌اند. نام‌های متفاوت بازتابِ سرزمین‌های گوناگونی است که یک جامعه در آن‌ها زندگی می‌کند، نه ادیانِ متفاوت. بهتر است کاکایی‌ها را شاخهٔ عراقیِ سنتِ گسترده‌ترِ یارسان بدانیم، با هویت و تاریخِ محلیِ ویژهٔ خود در درونِ آن آیینِ واحد.
آیا کاکایی‌ها، آن‌گونه که برخی می‌خوانندشان، «علی‌پرست» هستند؟ خیر؛ این برچسبی است که جامعه رد می‌کند. مانندِ یارسانِ گسترده‌تر، کاکایی‌ها گاه تحقیرآمیز با نام‌هایی خوانده می‌شوند که القا می‌کند علی، چهرهٔ گرامیِ اسلامِ آغازین، را می‌پرستند، اما مؤمنان این توصیف را قاطعانه انکار می‌کنند. آیینشان سنتِ متمایزِ خود با آموزه‌های ژرفِ ویژه دربارهٔ امر الهی است و باید در چارچوبِ خودش فهمیده شود، نه از طریقِ برچسب‌های تحمیل‌شدهٔ بیرونیان. چنین نام‌هایی بازتابِ بدفهمی و دیدگاهِ اکثریتِ پیرامون است، نه شناختِ کاکایی‌ها از خودشان.
چرا دربارهٔ کاکایی‌ها این‌قدر کم می‌دانیم؟ پنهان‌کاریِ جامعه، برخاسته از سده‌های آزار، به این معنا بوده که باورها و شیوه‌هایشان حتی در سرزمین‌های خودشان کمتر شناخته و اغلب بد فهمیده می‌شوند. بسیاری از روایت‌های مقدسشان با مراقبت در درونِ جامعه پاسداری و تعالیمِ ژرف‌تر تنها در میانِ مؤمنان شریک شده است. افزون بر این، هیچ ترجمهٔ کامل و معتبرِ شعرِ مقدسشان برای بیرونیان در دسترس نیست و مطالعهٔ پژوهشیِ سنت هنوز محدود است. این ترکیبِ پنهان‌کاریِ محافظ و مطالعهٔ محدود، کاکایی‌ها را در میانِ کمترفهمیده‌شده‌ترین جوامعِ دینیِ منطقه نگاه داشته، حتی آن هنگام که در روزگاری روادارتر، شناساندنِ بیشترِ خود و آیینشان را آغاز کرده‌اند و در مقامِ یکی از آیین‌های اقلیتِ کهنِ جهانِ کردی، با ایزدیان قرابت دارند.
موضوعات مرتبط
آیین یارسان: آیینِ گسترده‌تری که کاکایی‌ها جامعهٔ عراقیِ آن‌اند
سلطان اسحاق: بنیان‌گذارِ آیین یارسان
کلام سرانجام: شعرِ مقدسِ سنت
تناسخ و تجلیِ الهی: آموزه‌های بنیادیِ آیین
تنبور: سازِ زهیِ مقدسِ سنتِ یارسان
مراسمِ جم: مراسمِ جمعیِ محوریِ آیین
نورعلی الهی: استاد و موسیقی‌دانِ نام‌آورِ یارسانی
ایزدی‌گری: آیینِ اقلیتِ کهن و هم‌خانوادهٔ جهانِ کردی
پرسش‌های متداول
کاکایی‌ها چه کسانی‌اند؟
کاکایی‌ها جامعهٔ عراقیِ آیین یارسان، اهل حق، هستند، همان سنتی که در ایران یارسان یا اهل حق شناخته می‌شود. آن‌ها جامعه‌ای با اکثریتِ بسیار بزرگِ کُرد هستند که عمدتاً در شمالِ عراق، در منطقه‌های کرکوک، نینوا و دیاله، زندگی می‌کنند و در آموزه‌ها و سنتِ مقدسِ آیینِ گسترده‌ترِ یارسان شریک‌اند. آیینِ کهن و پنهانیِ خود را در سده‌های زندگی در مقامِ اقلیتی آزار‌دیده حفظ کرده‌اند و شمارشان به صدها هزار تن می‌رسد.
نامِ کاکایی چه معنایی دارد؟
نامِ کاکایی برگرفته از واژهٔ کردیِ کاکا، به معنای برادرِ بزرگ‌تر، دانسته می‌شود و اخلاقِ برادری، همبستگی و یاریِ متقابل در قلبِ جامعه را بازتاب می‌دهد. بنا بر یک برداشت، نام از سرِ احترام داده شد؛ بنا بر برداشتی دیگر، بازتابِ تعلیمِ خودِ آیین دربارهٔ برادریِ میانِ همهٔ انسان‌هاست. نام ازاین‌رو ارزشِ محوریِ جامعه، عشقِ برادرانه و پشتیبانیِ متقابل، را بیان می‌کند.
کاکایی‌ها به چه باور دارند؟
کاکایی‌ها در باورهای آیینِ گسترده‌ترِ یارسان شریک‌اند؛ آموزهٔ تجلیِ الهی، اینکه ذاتِ الهی در گذرِ روزگاران در صورتِ انسانی پدیدار شده و آخرین‌بار در سلطان اسحاق؛ و باور به تناسخِ روان در زندگی‌های بسیار به سویِ کمال. تعالیمشان در شعرِ مقدسِ کلام سرانجام حفظ شده است. اخلاقشان در چهار رکن، پاکی، صداقت، فروتنی و رواداری، خلاصه می‌شود و نیایششان بر دعای شخصی و مراقبه در سپیده‌دم و غروب متمرکز است.
کاکایی‌ها کجا زندگی می‌کنند؟
کاکایی‌های عراق عمدتاً در شمالِ کشور، در منطقه‌های کردنشین و سرزمین‌های موردِ مناقشه، زندگی می‌کنند. سرزمین‌های مرکزی‌شان منطقهٔ کرکوک، به‌ویژه شهرستانِ داقوق، و نیز دشتِ نینوا، دیاله و پیرامونِ خانقین و حلبچه، با جوامعی در اربیل و سلیمانیه، را در بر می‌گیرد. همین آیین با شمارِ بسیار در آن سویِ مرز، در منطقه‌های کردنشینِ غربِ ایران، به‌ویژه پیرامونِ کرمانشاه، یافت می‌شود.
چرا کاکایی‌ها آیینِ خود را پنهان نگاه می‌دارند؟
کاکایی‌ها به سببِ سده‌های آزار، مدت‌ها باورهایشان را با احتیاط پوشیده نگاه داشته‌اند. با زندگی در مقامِ اقلیتی کوچک میانِ جمعیت‌های بزرگ‌تر و گاه خصمانه، آموختند از آیینشان پاسداری کنند و تعالیمِ ژرف‌ترش را تنها در درونِ جامعه شریک شوند؛ سکوتی محافظ برخاسته از غریزهٔ بقا. این پنهان‌کاری به حفظِ آیین در روزگارهای خطر کمک کرد، هرچند همچنین به این معنا بوده که کاکایی‌ها و باورهایشان کمتر شناخته و اغلب بد فهمیده می‌شوند.
آیا کاکایی‌ها آزار دیده‌اند؟
بله، به‌سختی. کاکایی‌ها در مقامِ اقلیتی دینی و مردمی کرد، با بدگمانی، خشونت و فشار برای همگون‌شدن روبه‌رو بوده‌اند. زیرِ سیاست‌های عربی‌سازیِ حکومتِ بعث، بسیاری آواره شدند، روستاهایشان ویران شد و برخی تبعید و از تابعیت محروم شدند. با ظهورِ دولتِ به‌اصطلاح اسلامی، کاکایی‌ها مانندِ ایزدیان کافر خوانده و هدف قرار گرفتند، روستاهایشان موردِ حمله قرار گرفت و زیارتگاه‌هایشان ویران شد. در سراسرِ این‌ها پایدار مانده‌اند و با بهایی بزرگ به آیین و هویتِ خود وفادار بوده‌اند.
منابع و مطالعهٔ بیشتر
کاکایی‌ها در عراق ـ گروهِ حقوقِ اقلیت‌ها
نگاه‌داشته در سکوت، زنده‌نگاه‌داشته: داستانِ ناگفتهٔ آیینِ کاکاییِ عراق ـ شفق نیوز
کاکایی‌گری در عراق: تاریخِ دراز و آزارِ ادامه‌دار ـ فنک
آیین یارسان (اهل حق، کاکایی) ـ دانشنامهٔ علوی
آیین یارسان و کاکایی‌ها ـ تیانمو
پیکارِ اقلیت‌های قومی و دینی در عراق ـ نشریهٔ پیشرفتِ گروه‌های کم‌نماینده و اقلیت‌ها