ژانویهٔ 2026 برای مردم کرد در سرزمین‌های تقسیم‌شده‌شان دوره‌ای سرنوشت‌ساز و پرآشوب بود. این ماه در مناطق سوریه، ایران، عراق و ترکیه، که اغلب به‌ترتیب روژاوا، روژهلات، باشور و باکور خوانده می‌شوند، شاهد درگیری‌های شدید، تغییرات دیپلماتیک و مطالبهٔ پایدار حقوق و خودمختاری بود. در سوریه، نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری کردها با حملهٔ گستردهٔ دولت انتقالی جدید روبه‌رو شدند که به ازدست‌رفتن قلمرو و توافق ادغام اجباری انجامید و نقشهٔ سیاسی را دگرگون کرد. در ایران، اعتراض‌های سراسری در مناطق کردنشین شدت گرفت و با سرکوب خشونت‌آمیزی روبه‌رو شد که جان صدها نفر را گرفت.
در همین حال، در اقلیم کردستانِ عراق، مانورهای سیاسی در بغداد با چالش‌های حکمرانی محلی درهم آمیخت و ترکیبی از ثبات و عدم‌قطعیت پدید آورد. کردهای ترکیه همچنان با سرکوب دست‌وپنجه نرم می‌کردند و جامعهٔ کردهای دور از وطن در سراسر جهان صدای همبستگی را رساتر می‌کرد. این نوشته با اتکا به گزارش‌های اخیر، این رویدادها را بررسی می‌کند تا نمایی جامع از مردمی ارائه دهد که آرزوی تعیین سرنوشتشان در برابر فشارهای ژئوپلیتیکی تضعیف نشده است.
کردها، با جمعیتی حدود 40 میلیون نفر و بدون دولت مستقل از زمان ترسیم دوبارهٔ مرزهای خاورمیانه پس از جنگ جهانی اول، مدت‌هاست در آتش متقابل قدرت‌های منطقه‌ای گرفتارند. ژانویهٔ 2026 نمونه‌ای از این وضعیت بود؛ سقوط حکومت اسد در اواخر 2025 واکنشی زنجیره‌ای در سوریه برانگیخت، جایی که کردها در شمال شرق اداره‌ای نیمه‌خودمختار ایجاد کرده بودند. دولت جدید به ریاست احمد الشرع، که پیش‌تر با نام ابومحمد الجولانی، رهبر جهادی، شناخته می‌شد، در پی تمرکز کنترل بود و تسلط نیروهای دموکراتیک سوریه بر مناطق نفت‌خیز را تهدید می‌دید.
این وضعیت به درگیری‌هایی انجامید که هزاران نفر را آواره کرد و زنگ خطر پاک‌سازی قومی احتمالی را به صدا درآورد. در عرصهٔ بین‌المللی، ایالات متحده از حمایت از نیروهای دموکراتیک سوریه، متحدان کلیدی در شکست داعش، به تأیید توافق دمشق چرخید و آن را «نقطهٔ عطفی تاریخی» برای وحدت سوریه خواند. فرانسه و دیگر بازیگران میانجی‌گری کردند و رهبران کرد مانند مسعود بارزانی در عراق خواستار تضمین‌های قانون اساسی شدند.
در ایران، اعتراض‌هایی که در اواخر 2025 بر سر مشکلات اقتصادی و سیاست‌های حکومت آغاز شده بود شدت گرفت و استان‌های کردنشین به کانون‌های اعتراض بدل شدند. گروه‌های حقوق بشری تنها در ژانویه مرگ بیش از 250 کرد را ثبت کردند و خشونت نامتناسب علیه اقلیت‌ها را برجسته ساختند. پیشرفت‌های اقتصادی در کردستان عراق، مانند افزایش ذخایر آب و توافق‌های نفتی، تا حدی تصویری متفاوت ارائه می‌داد، اما بن‌بست‌های سیاسی داخلی ادامه داشت. در مجموع، ژانویه مبارزهٔ پایدار کردها را آشکار کرد: اتحادهایی که به خیانت انجامید، مقاومت تاب‌آور و تلاش برای به‌رسمیت‌شناخته‌شدن در منطقه‌ای بی‌ثبات.
بحران در روژاوا: کردهای سوریه در برابر حمله و ادغام اجباری
چشمگیرترین تحولات ژانویهٔ 2026 در شمال شرق سوریه رخ داد؛ جایی که ادارهٔ خودمختار شمال و شرق سوریه به رهبری کردها، که معمولاً روژاوا خوانده می‌شود، با پیشروی نظامی سریع دولت مرکزی دمشق روبه‌رو شد. در 13 ژانویه، دولت انتقالی سوریه حمله‌ای به نیروهای دموکراتیک سوریه آغاز کرد که ابتدا شرق استان حلب، پیرامون دیر حافر و مسکنه، را هدف گرفت. تا 17 ژانویه، حمله به استان‌های رقه، دیرالزور و حسکه گسترش یافت و نیروهای دموکراتیک سوریه کنترل مناطق کلیدی، از جمله سد فرات و میدان‌های نفتی مانند ثوره، را از دست دادند. رسانه‌های دولتی، با وجود درخواست ایالات متحده برای خویشتن‌داری، از ورود نیروهای سوری به طبقه و دیگر مکان‌های راهبردی خبر دادند.
نیروهای دموکراتیک سوریه، نیرویی چندقومیتی با غلبهٔ شبه‌نظامیان کردِ یگان‌های مدافع خلق و یگان‌های مدافع زنان، از زمان شکست داعش در 2019 حدود یک‌سوم سوریه را کنترل می‌کردند. بااین‌حال، دوران پس از اسد چالش‌های تازه‌ای آورد. رئیس‌جمهور احمد الشرع که در پی تحکیم قدرت بود، به‌طور یک‌جانبه آتش‌بسی 14 ماده‌ای را در 18 ژانویه اعلام کرد که با میانجی‌گری تام باراک، فرستادهٔ ایالات متحده، مذاکره شده بود. توافق از نیروهای دموکراتیک سوریه می‌خواست در ارتش سوریه ادغام شوند و استان‌های رقه و دیرالزور، اردوگاه‌های محل نگهداری بازداشت‌شدگان داعش، گذرگاه‌های مرزی و میدان‌های نفتی را تحویل دهند. نیروهای دموکراتیک سوریه عقب‌نشینی را «اجباری» توصیف کردند، در حالی که گزارش‌هایی از محاصرهٔ شهرهایی مانند کوبانی منتشر می‌شد؛ جایی که گلوله‌باران و محاصره 400,000 نفر را از برق، آب یا غذا محروم کرده بود. تا 25 ژانویه، ورود کاروان‌های کمک بشردوستانه آغاز شد، اما کمبودها ادامه یافت و کردهای آواره با بحران درمانی روبه‌رو شدند.
تایمز آو اسرائیل (timesofisrael.com)
نیروهای دولت سوریه پس از کردها وارد شهرهای شمال می‌شوند ...
ورود نیروهای دولت سوریه به مناطق تحت کنترل کردها در ژانویهٔ 2026.
تا 30 ژانویه، توافقی جامع، آتش‌بس را به ترک مخاصمهٔ دائمی بدل کرد. این توافق ادغام مرحله‌ای را تشریح می‌کرد: جنگجویان نیروهای دموکراتیک سوریه به ارتش سوریه می‌پیوستند، نهادهای خودمختار با دستگاه‌های دولتی ادغام می‌شدند و نیروهای امنیتی در حسکه و قامشلی مستقر می‌شدند. توافق، خودمختاری روژاوا را به‌شدت کاهش داد و حاکمیت یکپارچهٔ دمشق را جایگزین آن کرد، هرچند شامل تعهداتی دربارهٔ حقوق مدنی و آموزشی کردها بود. فرمان 16 ژانویهٔ الشرع، کردها را به‌عنوان مردمی متمایز به رسمیت شناخت، به افراد بی‌تابعیت شهروندی داد، کردی را زبان ملی دانست و نوروز را تعطیل اعلام کرد. تدابیر بعدی شامل برنامه‌های درسی کردی در مدارس بود.
واکنش کردها متفاوت، اما عمدتاً محتاطانه بود. مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، بر انعطاف‌پذیری برای حفظ هویت تأکید کرد، در حالی که بسیاری توافق را خیانت، به‌ویژه از سوی ایالات متحده، می‌دانستند. واشنگتن از آن به‌عنوان پیشرفت استقبال کرد و از پایان حمایت نظامی مستقیم از نیروهای دموکراتیک سوریه و چرخش به تعامل با دمشق خبر داد. لیندزی گراهام، سناتور آمریکایی، رهاکردن کردها را «مایهٔ ننگ» خواند که بازتاب اختلافات داخلی بود. فرانسه میانجی‌گری کرد و بر حمایت از حقوق کردها تأکید دوباره گذاشت.
رهاکردن نیروهای دموکراتیک سوریه از سوی آمریکا بر کردها در سراسر منطقه تأثیر گذاشته است | کردها ...
تظاهرات هواداران کردها در اربیل در حمایت از کردهای سوریه در 21 ژانویهٔ 2026.
این حمله بیش از 15,000 نفر را آواره کرد و بحرانی انسانی با نگرانی از نسل‌کشی برانگیخت. درگیری‌ها همچنین خطر احیای داعش را در پی داشت، زیرا زندان‌های تحت مدیریت نیروهای دموکراتیک سوریه که هزاران جهادی را در خود داشتند، زیر فشار قرار گرفتند. تحلیلگران به ابهام‌های توافق و امکان لغو آن اشاره کردند که کردها را در برابر دو راه قرار می‌داد: سازگاری عمل‌گرایانه یا مقاومت مسلحانه. رئیس اقلیم کردستان عراق، مسعود بارزانی، نقش میانجی ایفا کرد، از جنگ قومی جلوگیری کرد و برای تضمین‌های قانون اساسی کوشید.
سایهٔ ترکیه سنگین بود؛ آنکارا از نیروهای نیابتی حمایت می‌کرد و نیروهای دموکراتیک سوریه را وابسته به حزب کارگران کردستان می‌دانست. گزارش‌هایی از مشارکت ترکیه در حمله منتشر شد که با موضع ضدکردی اردوغان هم‌راستا بود. اعتراض‌های کردهای دور از وطن در کانادا و اروپا، درخواست‌ها برای دفاع از روژاوا را رساتر کرد.
این بحران شکنندگی دستاوردهای کردها در سوریه را برجسته کرد. تجربهٔ روژاوا، از شکست داعش تا ساخت الگوی کنفدرالیسم دموکراتیک با تأکید بر برابری جنسیتی و بوم‌شناسی، با تهدیدهای موجودیتی روبه‌رو شد. توافق ادغام ممکن است در کوتاه‌مدت منطقه را باثبات کند، اما به بهای خودمختاری و با احتمال دامن‌زدن به ناآرامی‌های آینده.
کردها در برابر حملهٔ دولت سوریه به روژاوا مقاومت می‌کنند
معترضان مسلح کرد در روژاوا در حال مقاومت در برابر پیشروی دولت.
خیزش در روژهلات: کردهای ایران زیر سنگین‌ترین فشار سرکوب حکومت
در کردستان شرقی (روژهلات)، ژانویهٔ 2026 شاهد اوج‌گیری اعتراض‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران در ادامهٔ اعتصاب‌های بازرگانان در اواخر 2025 بود. استان‌های کردنشین مانند کرمانشاه، کردستان و ایلام به کانون اعتراض بدل شدند و تظاهرات سراسری جهت‌گیری ضدحکومتی یافت. نهادهای ناظر حقوق بشر از کشته‌شدن دست‌کم 257 کرد، شامل 20 فرد زیر سن قانونی و 19 زن، خبر دادند که بیشترین شمار در کرمانشاه (145) بود. سازمان هه‌نگاو، مستقر در اسلو، شدت سرکوب را ثبت کرد و به گسترش کاربرد نیروی نظامی از مناطق کردنشین اشاره داشت.
اعتراض‌ها با نارضایتی‌های اقتصادی آغاز شد، اما به مطالبهٔ تغییر حکومت تحول یافت. در 8 ژانویه، هفت حزب سیاسی کرد در اعتراض به سرکوب، خواستار اعتصاب سراسری شدند. در ایلام، نزدیک عراق، خیزش‌های چشمگیری رخ داد: ملکشاهی به دست معترضانی افتاد که پاسگاه‌ها و سلاح‌های گرم را تصرف کردند و در آبدانان، بنا بر گزارش‌ها، نیروهای امنیتی از حکومت جدا شدند. نیروهای حکومت با گلولهٔ جنگی، گاز اشک‌آور و بازداشت پاسخ دادند و ویدئوها معترضان را در حال رقص اعتراضی در میان آشوب نشان می‌داد.
«دارند ما را می‌کشند»: مقام‌ها علیه معترضان در ... از زور استفاده می‌کنند
معترضان در کردستان ایران در برابر نیروهای امنیتی در ژانویهٔ 2026.
کردها، که حدود 10% جمعیت ایران را تشکیل می‌دهند، مدت‌ها با تبعیض، از جمله سرکوب زبان و به‌حاشیه‌رانی اقتصادی، روبه‌رو بوده‌اند. اعتراض‌ها این مسائل را همراه با درخواست فدرالیسم یا استقلال برجسته کرد. پاسخ حکومت خطر بیگانگی بیشتر را در پی داشت، زیرا کردها در میانهٔ گسترش عملیات نظامی از بدترین وضعیت بیم داشتند. توجه بین‌المللی افزایش یافت و گزارش‌هایی از گفت‌وگوهای آمریکا و ایران که ممکن بود بر پویایی‌ها تأثیر بگذارد منتشر شد، هرچند پیام‌های دولت ترامپ یکدست نبود.
تا پایان ماه، شمار کشته‌شدگان همچنان افزایش می‌یافت و نقش روژهلات را به‌عنوان پیشگام اعتراض برجسته می‌کرد. همبستگی دیگر کردها اتحاد سراسری کردها را نشان داد و اقدام‌های جامعهٔ دور از وطن، فریادهای «ژن، ژیان، ئازادی» (زن، زندگی، آزادی) را بازتاب داد.
فرانس بیست‌وچهار (france24.com)
سرکوب ایران با ابزار نظامی از مناطق کردنشین گسترش می‌یابد ـ و ...
تظاهرات شبانه در مناطق کردنشین ایران با آتش‌هایی به نشانهٔ مقاومت.
ثبات و چالش‌ها در باشور: چشم‌انداز دگرگون‌شوندهٔ کردستان عراق
در مقابل بی‌ثباتی دیگر مناطق، اقلیم کردستان عراق (باشور) در ژانویهٔ 2026 بر تحکیم سیاسی و احیای اقتصادی تمرکز کرد. تشکیل دولت در بغداد، که کردها در آن نقشی تعیین‌کننده داشتند، ویژگی اصلی ماه بود. چارچوب هماهنگی شیعی، نوری المالکی را نامزد نخست‌وزیری کرد و کردها را به تعیین موضع برای کسب ریاست‌جمهوری و نفوذ واداشت. روند متوقف‌شدهٔ تشکیل کابینهٔ دولت اقلیم کردستان در اربیل با این گفت‌وگوهای فدرال درهم‌تنیده بود.
رئیس اقلیم، مسعود بارزانی، بر تضمین‌های قانون اساسی برای کردهای سوریه تأکید کرد و مسرور بارزانی، نخست‌وزیر، در داووس و در دبی با مقام‌های امارات متحدهٔ عربی دربارهٔ ثبات منطقه‌ای گفت‌وگو کرد. در حوزهٔ اقتصاد، ذخایر آب بر اثر سرریز سدها از یک میلیارد مترمکعب گذشت و خودکفایی کشاورزی را تقویت کرد. در میانهٔ تأخیرهای بودجه‌ای، تمدید توافق‌های نفتی و گسترش پوشش برق 24 ساعته تا حدی گشایش ایجاد کرد.
ابتکارهای بهداشتی شامل دورهٔ 11 کنفرانس سلامت بین‌النهرین و کاهش نرخ سرطان بود. بااین‌حال، هشدار دربارهٔ آلودگی رود دجله نگرانی‌های زیست‌محیطی برانگیخت. روابط با آلمان از طریق هیئت‌های تجاری تقویت شد.
ثبات نسبی باشور آن را در جایگاه میانجی در امور سوریه قرار داد و دیپلماسی بارزانی مسئلهٔ کردها را در سطح جهانی ارتقا داد.
ارگ اربیل ـ ویکی‌پدیا
نمای هوایی ارگ اربیل، نماد میراث کهن کردستان عراق در میانهٔ تحولات نوین.
باکور و فراتر از آن: کردهای ترکیه و بسیج جامعهٔ دور از وطن
در کردستان ترکیه (باکور)، ژانویه شاهد تداوم تنش‌ها با حزب کارگران کردستان و سرکوب دولتی بود. گزارش‌ها عقب‌نشینی‌های حزب کارگران کردستان و تحریم باشگاه‌ها به دلیل «تبلیغات در حمایت از کردها» را برجسته می‌کردند. راهپیمایی‌های همبستگی با وجود ممنوعیت‌ها از روژاوا حمایت کردند.
در سراسر جهان، کردها گرد هم آمدند: در کانادا علیه حمله‌های سوریه و در اروپا علیه سیاست‌های ترکیه. دادخواست‌ها از اسرائیل می‌خواستند از غیرنظامیان روژاوا محافظت کند. این اقدام‌ها هویت فراملی کردها را برجسته کرد.
نتیجه‌گیری: افق‌های آرمان‌های کردها
ژانویهٔ 2026 وضعیت تاب‌آور اما شکنندهٔ کردها را در خود جای داد. از ادغام روژاوا تا خیزش‌های روژهلات و دیپلماسی باشور، این ماه خیانت‌ها و امیدها را آشکار کرد. با ادامهٔ دگرگونی‌های ژئوپلیتیکی، تلاش کردها برای حقوق خود نیازمند توجه پایدار بین‌المللی است. اتحاد فراتر از مرزها شاید نیرومندترین سرمایهٔ آنان برای ساختن آینده‌ای آزادتر باشد.