شیرین کەینانا: شیرینیِ کردیِ «مادرشوهرِ شیرین»
شیرین کەینانا («مادرشوهرِ شیرین») دسری کردی از نوارهای خمیرِ سرخ‌شده است که با گردوی خردشده لایه‌لایه و به شربتِ شکر و هل آغشته می‌شوند. نامش گویای ماجراست: این شیرینی را برای تحت‌تأثیرقراردادنِ دیگران درست می‌کنند. در سنتِ کردی، رابطهٔ عروس و مادرشوهر از مهم‌ترین رابطه‌های زندگیِ خانوادگی است و خوراک زبانی است برای بیانِ احترام، مهارت و خوشامدگویی. شیرین کەینانا شیرینی‌ای است که عروس ممکن است درست کند، یا خانواده برای دیدارِ مادرشوهر آماده سازد؛ زیرا شیرینی، غنا و زیبایی‌اش چیزهایی می‌گویند که گاه واژه‌ها از بیانشان ناتوان‌اند. از معدود خوراک‌های کردی است که نامش، به‌جای مادهٔ اولیه یا روشِ پخت، رابطه‌ای اجتماعی را در خود جای می‌دهد. خودِ شیرینی ساده است: خمیرِ سرخ‌شده، گردو و شربت؛ اما نامش بارِ فرهنگِ خانوادگیِ کردی را به دوش می‌کشد.
نکته‌های کلیدی
• نوارهای خمیرِ سرخ‌شده که با گردوی خردشده لایه‌لایه و به شربتِ شکر و هل آغشته می‌شوند
• نامش به‌معنای «مادرشوهرِ شیرین» است؛ شیرینی‌ای که رابطه‌ای خانوادگی در فرهنگِ کردی را در نامِ خود جای داده است
• برای تحت‌تأثیرقراردادنِ دیگران تهیه می‌شود و با ازدواج، مهمان‌نوازی و رابطهٔ عروس و مادرشوهر در فرهنگِ کردی پیوند دارد
• در کنارِ زلوبیا، برساق و کورت تاتلیسی، بخشی از سنتِ گسترده‌ترِ شیرینی‌های سرخ‌شدهٔ کردی است
اطلاعاتِ کوتاه
نامِ کردی: شیرین کەینانا — «مادرشوهرِ شیرین»
نوع: نوارهای خمیرِ سرخ‌شده با گردو در شربتِ هل؛ شیرینیِ تاریخیِ کردی
مواد: خمیرِ شیرینی، روغنِ سرخ‌کردن، گردوی خردشده، شکر، آب، هل و آب‌لیمو
مناسبت: دیدارهای خانوادگی، جشنِ ازدواج و مهمان‌نوازی؛ برای تحت‌تأثیرقراردادنِ دیگران
شیرین کەینانا چگونه تهیه می‌شود؟
از آرد، اندکی روغن و آب، خمیری ساده آماده می‌کنند. آن را نازک باز می‌کنند و به شکلِ نوار یا مستطیل می‌بُرند. نوارها را در روغنِ داغ سرخ می‌کنند تا طلایی و ترد شوند، سپس روغنِ اضافی‌شان را می‌گیرند. شربت را جداگانه آماده می‌کنند: شکر را همراهِ دانه‌های هلِ کوبیده و کمی آب‌لیمو در آب حل می‌کنند و می‌جوشانند تا به غلظتِ شربتی سبک برسد. گردو را درشت خرد می‌کنند. نوارهای خمیرِ سرخ‌شده را در ظرف لایه‌لایه می‌چینند: یک لایه خمیر، کمی گردو و اندکی شربت؛ سپس لایه‌ای دیگر از خمیر، گردو و شربتِ بیشتر. دسرِ آماده، لایه‌هایی ترد، شیرین و گردویی است که با گاززدن خُرد می‌شوند. هل به شربت عطر می‌دهد، گردو آن را غنی می‌کند و خمیرِ سرخ‌شده تردی‌اش را فراهم می‌آورد. در دمای اتاق و اغلب همراهِ چای سرو می‌شود.
خوراک؛ زبانِ خانواده
نامِ خوراک‌های کردی معمولاً موادِ اولیه (نانێ تەنوورێ: نانِ تنوری)، روشِ تهیه (بربسل: غله‌ای که با لبنیات هم زده می‌شود) یا طعم (ترشک: ترش) را توصیف می‌کند. شیرین کەینانا متفاوت است؛ رابطه‌ای را وصف می‌کند. مادرشوهر (کەینانا) از پرنفوذترین چهره‌ها در ساختارِ خانوادهٔ کردی است و نظرش دربارهٔ آشپزیِ عروسِ تازه می‌تواند سال‌های نخستِ زندگیِ زناشویی را شکل دهد. شیرینی‌ای به نامِ او صرفاً دستورِ پخت نیست؛ ابرازِ توجهی اجتماعی است. می‌گوید: این را برای تو درست کردم؛ پُربار و شیرینش کردم. این مجموعه خوراکِ کردی را در قالبِ بقا (توراک، نانێ تیری و قەلی)، مقاومت (کورت تاتلیسی و قهوهٔ کەزوان) و جشن (بریانی و کلیچه) مستند کرده است. شیرین کەینانا بُعدی تازه می‌افزاید: خوراکِ کردی در نقشِ دیپلماسی درونِ خانواده.
نتیجه‌گیری
شیرین کەینانا شیرین‌ترین نامِ این مجموعه است؛ نه شیرین‌ترین خوراک، زیرا پەلوول و گوزبز غنی‌ترند، بریانی باشکوه‌تر است و حلوا تشریفاتی‌تر. اما شیرین کەینانا چیزی دارد که هیچ‌یک از آن‌ها ندارند: رابطه‌ای انسانی که در نامش جا گرفته است. این شیرینی وجود دارد چون خانواده‌های کرد می‌دانند خوراک فقط تغذیه، جشن یا بقا نیست؛ راهی است برای سخن‌گفتن با کسانی که بیش از همه اهمیت دارند. پس از چهل‌وهشت مقاله در این مجموعه، شیرین کەینانا یادآوری می‌کند خوراکِ کردی فقط دربارهٔ کوه‌ها، تاریخ و محوشدن نیست؛ دربارهٔ عروسی در آشپزخانه نیز هست که برای زنی که تأییدش را می‌خواهد شیرینی درست می‌کند. این انسانی‌ترین چهرهٔ خوراکِ کردی است.
منابع و مطالعهٔ بیشتر
تاریخ کرد — زلوبیا: شیرینیِ سرخ‌شدهٔ کردی (همان سنتِ خمیرِ سرخ‌شده)
تاریخ کرد — کلیچه: شیرینیِ خرما و گردوی کردی (همان سنتِ شیرینی‌های جشن)
تاریخ کرد — حلوا: آردِ تفت‌داده و شیرینِ کردی (شیرینیِ دیگرِ مهمان‌نوازی)