فهرستِ جامعِ زمانیِ معاهده‌ها، پیمان‌ها، توافق‌ها و قراردادهای مرتبط با کردها و کردستان یا اثرگذار بر آن‌ها
تاریخ | نام | شرح |
672 پیش از میلاد | سوگندهای رسمیِ وفاداری که پادشاهِ آشور بر فرمانروایانِ شهرها و سرانِ ماد تحمیل کرد؛ مرتبط با گروه‌های آغازینِ ماد (نیاکردی) زیرِ نفوذِ آشور. | |
614 پیش از میلاد | پیمانی ضدِ آشوری میانِ هووخشتره، پادشاهِ ماد، و نبوپولاسارِ بابل که به سقوطِ آشور و تقویتِ تسلطِ ماد در سرزمین‌های نیاکانیِ کردها انجامید. | |
585 پیش از میلاد | توافقِ صلح با میانجیگریِ بابل و کیلیکیه پس از «نبردِ کسوف» که رودِ هالیس را مرزِ امپراتوری‌های لیدیه و ماد قرار داد و قلمروهای مادی (نیاکردی) را در آناتولی مشخص کرد. | |
69 پیش از میلاد | معاهدهٔ گوردین و روم | توافقی که در آن زاربینوس، پادشاهِ گوردین (منطقهٔ باستانیِ کردی)، در برابرِ امپراتوریِ ارمنستان از روم یاری خواست و اتحادهایی رومی در سرزمین‌های کوهستانیِ کردها برقرار کرد. |
296 میلادی | معاهدهٔ صلحِ روم و ساسانیان | توافقی میانِ دیوکلتیان و ایرانیان که نفوذِ روم بر گوردین را به رسمیت شناخت و بر مناطقِ مرزیِ کردنشینِ میانِ امپراتوری‌ها اثر گذاشت. |
1000 میلادی | توافقِ بیزانس و مروانیان | پروتکلی که به امیرِ کردِ مروانی از سوی امپراتور باسیلِ دوم لقب‌هایی چون «ماکسیتروس» و «دوکِ شرق» می‌داد و خودگردانی را در نواحیِ کردنشینِ شرقِ آناتولی رسمیت می‌بخشید. |
1192 | معاهدهٔ یافا | آتش‌بسی میانِ صلاح‌الدین (کردتبار) و ریچاردِ شیردل که جنگِ صلیبیِ سوم را پایان داد، دسترسیِ مشترک به اورشلیم را ممکن کرد و قلمروِ ایوبیان (تحتِ رهبریِ کردها) را تثبیت کرد. |
1229 | معاهدهٔ یافا | توافقی که سلطانِ ایوبی، الکامل، بر اساسِ آن اورشلیم را ده سال به فریدریشِ دوم واگذار کرد؛ بازتابِ تداومِ دیپلماسی در قلمروِ ایوبیِ زیرِ نفوذِ کردها. |
1514 | توافقِ چالدران / قراردادِ 1514 | همکاریِ سلطانِ عثمانی، سلیمِ اول، با شاهزادگانِ کرد به واسطهٔ ادریسِ بدلیسی که پس از نبردِ چالدران برای دفاع از مرز در برابرِ صفویان به کردها خودگردانی می‌داد. |
1555 | صلحِ آماسیه | نخستین معاهدهٔ رسمیِ صلحِ عثمانی و صفوی که سرزمین‌های کردنشین را به ناحیهٔ شرقی (صفوی) و غربی (عثمانی) تقسیم کرد و برای تقسیم‌های بعدی سابقه ساخت. |
1639 | معاهدهٔ زهاب (همچنین معروف به توافقِ قصرِ شیرین) | توافقِ مرزی که تقسیمِ کردستان میانِ عثمانی و صفوی را نهایی کرد، پایه‌های مرزهای معاصرِ ترکیه، ایران و عراق را گذاشت و قلمروهای کردنشین را پاره‌پاره کرد. |
1823 | معاهدهٔ نخستِ ارزروم (افزوده‌شده؛ پیمانِ مرزیِ عثمانی و قاجار) | توافقی میانِ امپراتوریِ عثمانی و ایرانِ قاجاری برای حلِ اختلاف‌های مرزی در مناطقِ کردنشین که پیش از معاهدهٔ دوم بود و بر مرزهای نفوذپذیر اثر گذاشت. |
1847 | معاهدهٔ دومِ ارزروم | معاهده‌ای با میانجیگریِ بریتانیا و روسیه که در نواحیِ کردنشینِ میانِ عثمانی و ایران، مرزهای سنتی را با حدودِ مشخص جایگزین کرد. |
1916 | توافقِ سایکس–پیکو (افزوده‌شده؛ پیمانِ محرمانهٔ بریتانیا و فرانسه) | توافقی محرمانه برای تقسیمِ خاورمیانهٔ عثمانی به حوزه‌های نفوذِ بریتانیا و فرانسه که مناطقِ کردنشین را بدونِ مشارکتِ کردها میانِ عراق، سوریه و ترکیهٔ آینده تقسیم کرد. |
1919 | اعلامیهٔ همبستگیِ کردها و ارمنیان (افزوده‌شده؛ توافقِ کنفرانسِ صلحِ پاریس) | اعلامیه‌ای مشترک در کنفرانسِ صلحِ پاریس برای حمایت از دولت‌های مستقلِ کردی و ارمنی به‌عنوانِ حائلی در برابرِ ملی‌گرایانِ ترک. |
1920 | معاهدهٔ سور | معاهدهٔ تصویب‌نشدهٔ پس از جنگِ جهانیِ اول که تشکیلِ دولتی خودگردان یا مستقلِ کردی را در قلمروِ عثمانی، مشروط به تأییدِ جامعهٔ ملل، پیشنهاد می‌کرد. |
1922 | اعلامیهٔ مشترکِ بریتانیا و عراق (افزوده‌شده؛ ابلاغ‌شده به جامعهٔ ملل) | بیانیه‌ای در به‌رسمیت‌شناختنِ حقِ کردها برای تشکیلِ حکومتی در مرزهای عراق که بر الحاقِ موصل به عراق اثر گذاشت. |
1923 | معاهدهٔ لوزان | توافقی که جای سور را گرفت و مرزهای ترکیه را بی‌اشاره به حقوقِ کردها مشخص کرد و به تقسیمِ کردستان میانِ ترکیه، عراق و سوریه انجامید. |
1926 | معاهدهٔ آنکارا (همچنین معروف به معاهدهٔ آنگورا) | حلِ اختلاف‌های استانِ موصل میانِ ترکیه و عراق و ادغامِ مناطقِ کردنشینِ جنوبی در عراقِ تحتِ قیمومتِ بریتانیا. |
1937 | پیمانِ سعدآباد | پیمانِ امنیتیِ منطقه‌ای میانِ ترکیه، ایران، عراق و افغانستان برای حفظِ وضعِ موجود و سرکوبِ جنبش‌های ملی‌گرای کردی. |
1946 | توافقِ قوام–سادچیکوف (افزوده‌شده برای 1946؛ همچنین معروف به توافقِ شوروی و ایران در 4 آوریلِ 1946) | توافقی دوجانبه میانِ احمد قوام، نخست‌وزیرِ ایران، و ایوان سادچیکوف، سفیرِ شوروی، برای خروجِ نیروهای شوروی از شمالِ ایران ظرفِ شش هفته در ازای امتیازهای نفتی (که بعدها تصویب نشد)؛ این توافق امکانِ اشغالِ دوبارهٔ منطقه به دستِ نیروهای ایران را فراهم کرد و به تسلیم و انحلالِ جمهوریِ کوتاه‌عمرِ مهاباد (جمهوریِ کردستان) در 15 دسامبرِ 1946 انجامید. |
1955 | پیمانِ بغداد | توافقِ امنیتِ متقابل که مفادی برای همکاری در مقابله با شورش‌های کردیِ منطقه داشت. |
1970 | توافقِ خودگردانیِ کردها و عراق (همچنین معروف به بیانیهٔ مارس یا توافقِ صلح) | توافقی که به کردها خودگردانیِ محدود می‌داد، کردی را زبانِ رسمی می‌شناخت و قانونِ اساسیِ عراق را برای به‌رسمیت‌شناختنِ کردها به‌عنوانِ یک ملیت اصلاح می‌کرد. |
1975 | توافقِ الجزایر | توافقِ دوجانبهٔ ایران و عراق برای حلِ اختلاف‌های مرزی که بر اساسِ آن ایران در ازای امتیازهایی در شط‌العرب، حمایت از شورشیانِ کردِ عراق را پایان داد. |
1991 | مذاکراتِ خودگردانیِ عراق و کردها (افزوده‌شده؛ گفت‌وگوهای پس از جنگِ خلیجِ فارس) | مذاکراتِ شکست‌خورده میانِ رهبرانِ کرد و صدام حسین با هدفِ گسترشِ خودگردانی در شمالِ عراق. |
1996 | توافقِ برنامهٔ نفت در برابرِ غذا (افزوده‌شده؛ توافقِ سازمانِ ملل و عراق) | توافقِ سازمانِ ملل برای اختصاصِ 13% از درآمدهای نفتیِ عراق به استان‌های شمالیِ تحتِ کنترلِ کردها برای کمک‌های بشردوستانه. |
1998 | توافقِ واشینگتن (افزوده‌شده؛ توافقِ صلحِ کی‌دی‌پی و پی‌یو‌کی) | توافقی با میانجیگریِ آمریکا میانِ حزبِ دموکراتِ کردستان (کی‌دی‌پی) و اتحادیهٔ میهنیِ کردستان (پی‌یو‌کی) برای پایانِ جنگِ داخلی و یکپارچه‌کردنِ دوبارهٔ ادارهٔ کردستانِ عراق. |
2005 | قانونِ اساسیِ عراق (افزوده‌شده؛ منشورِ ملیِ پس از صدام) | قانونِ اساسی‌ای که حکومتِ اقلیمِ کردستان (کی‌آر‌جی) و پارلمانِ کردستان را نهادهایی فدرال می‌شناسد و خودگردانیِ کردها را در عراق رسمیت می‌بخشد. |
2014 | توافقِ نفتی و نظامیِ اربیل و بغداد | توافقی میانِ دولتِ عراق و حکومتِ اقلیمِ کردستان دربارهٔ تقسیمِ درآمدهای نفتی و منابعِ نظامی برای مقابله با تهدیدهای دولتِ اسلامی. |
2016 | یادداشتِ تفاهمِ آمریکا و حکومتِ اقلیمِ کردستان (افزوده‌شده) | توافقی برای افزایشِ کمکِ نظامیِ آمریکا به نیروهای پیشمرگه در کردستانِ عراق. |