لیستی گشتگیری ڕیزکراو بە ڕێکەوتی پەیماننامە و پەیمان و ڕێککەوتنەکانی پەیوەندیدار بە کورد و کوردستان یان ئەوانەی کاریگەرییان لەسەریان هەیە
ڕێکەوت | ناو | وەسف |
672 پێش زایین | سوێندە فەرمییەکانی وەفاداری کە پاشای ئاشوور بەسەر فەرمانڕەوایانی شار و سەرۆکەکانی ماددا سەپاندی، بە پەیوەندی بە گرووپە سەرەتاییەکانی مادەوە (کوردیی سەرەتایی) لەژێر کاریگەریی ئاشووردا. | |
614 پێش زایین | پەیمانێکی دژە ئاشووری لە نێوان کیاکساری پاشای ماد و نەبۆپەلاسەری بابلدا، کە بووە هۆی ڕووخانی ئاشوور و بەهێزکردنی کۆنترۆڵی ماد لە ناوچەکانی باوباپیرانی کورددا. | |
585 پێش زایین | ڕێککەوتنی ئاشتی بە ناوبژیوانیی بابل و کیلیکیا دوای «جەنگی خۆرگیران»، کە ڕووباری هالیسی بە سنووری نێوان ئیمپراتۆریەتەکانی لیدیا و ماد دیاری کرد و خاکەکانی ماد (کوردیی سەرەتایی) لە ئەناتۆلیادا دیاری کرد. | |
69 پێش زایین | پەیماننامەی نێوان گۆردیێن و ڕۆما | ڕێککەوتنێک کە تێیدا زەربیێنووسی پاشای گۆردیێن (ناوچەیەکی کۆنی کوردی) داوای یارمەتیی ڕۆمانی کرد دژ بە ئیمپراتۆریەتی ئەرمەنستان و هاوپەیمانیی ڕۆما لە ناوچە گرداوییەکانی کوردستاندا دامەزراند. |
296 زایینی | پەیماننامەی ئاشتیی ڕۆما و ساسانییەکان | ڕێککەوتنێکی نێوان دیۆکلێتیان و فارسەکان کە دانی بە کاریگەریی ڕۆما بەسەر گۆردیێندا نا و کاریگەریی لە ناوچە سنوورییە کوردنشینەکانی نێوان ئیمپراتۆریەتەکان کرد. |
1000 زایینی | ڕێککەوتنی بیزەنتی و مەروانییەکان | پرۆتۆکۆلێک کە ئیمپراتۆر باسیل II نازناوەکانی وەک «ماکسیتڕۆس» و «دووکی ڕۆژهەڵات»ی بە میری کوردی مەروانی بەخشی و خۆبەڕێوەبردنی لە ناوچە کوردییەکانی ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیادا فەرمی کرد. |
1192 | پەیماننامەی یافا | ئاگربەستێک کە کۆتایی بە جەنگی سێیەمی خاچپەرستان هێنا لە نێوان سەلاحەدین (کە ڕەچەڵەکی کوردیی هەبوو) و ڕیچاردی شێردڵدا، ڕێگای پێگەیشتنی هاوبەشی بە قودس دا و خاکەکانی ئەیووبییەکانی (بە سەرکردایەتیی کورد) جێگیر کرد. |
1229 | پەیماننامەی یافا | ڕێککەوتنێک کە سوڵتان ئەلکامیلی ئەیووبی تێیدا قودسی بۆ دە ساڵ بە فریدریک II دا و بەردەوامیی دیپلۆماسیی لە شانشینە ئەیووبییەکانی ژێر کاریگەریی کورددا دەردەخات. |
1514 | ڕێککەوتنی چاڵدێران / ڕێککەوتنی 1514 | هاوبەشیی نێوان سوڵتان سەلیم Iی عوسمانی و میرە کوردەکان لە ڕێگەی ئیدریسی بەدلیسییەوە، کە دوای جەنگی چاڵدێران خۆبەڕێوەبردنی بە کورد بەخشی بۆ بەرگریکردن لە سنوور دژ بە سەفەوییەکان. |
1555 | ئاشتیی ئاماسیە | یەکەم پەیماننامەی فەرمیی ئاشتیی عوسمانی و سەفەوی کە خاکە کوردییەکانی بەسەر ناوچەی ڕۆژهەڵات (سەفەوی) و ڕۆژئاوا (عوسمانی)دا دابەش کرد و پێشینەی بۆ دابەشکردنەکانی داهاتوو دانا. |
1639 | پەیماننامەی زوهاب (هەروەها بە ڕێککەوتنی کۆشکی شیرین ناسراوە) | ڕێککەوتنی سنووری کە دابەشکردنی کوردستانی لە نێوان عوسمانی و سەفەویدا یەکلا کردەوە و بناغەی سنوورە نوێیەکانی تورکیا و ئێران و عێراقی دانا و خاکە کوردییەکانی پەرشوباڵاو کرد. |
1823 | یەکەم پەیماننامەی ئەرزەڕۆم (زیادکراو؛ پەیمانی سنووریی عوسمانی و قاجار) | ڕێککەوتنی نێوان ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و فارسی قاجاری کە ناکۆکییە سنوورییەکانی ناوچە کوردنشینەکانی چارەسەر کرد؛ پێش پەیماننامەی دووەم بوو و کاریگەریی لە سنوورە تێپەڕپێکراوەکان کرد. |
1847 | دووەم پەیماننامەی ئەرزەڕۆم | پەیماننامەیەک بە ناوبژیوانیی بەریتانیا و ڕووسیا کە سنوورە نەریتییەکانی بە سنووری دیاریکراو لە ناوچە کوردییەکانی نێوان عوسمانی و فارسدا گۆڕی. |
1916 | ڕێککەوتنی سایکس–پیکۆ (زیادکراو؛ پەیمانێکی نهێنیی بەریتانی و فەرەنسی) | ڕێککەوتنێکی نهێنی کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی عوسمانیی بەسەر ناوچەکانی کاریگەریی بەریتانیا و فەرەنسا دابەش کرد و ناوچە کوردییەکانی بەسەر عێراق و سووریا و تورکیای داهاتوودا دابەش کرد بەبێ بەشداریی کورد. |
1919 | بەیاننامەی هاوپشتیی کورد و ئەرمەن (زیادکراو؛ ڕێککەوتنی کۆنفرانسی ئاشتیی پاریس) | بەیاننامەیەکی هاوبەش لە کۆنفرانسی ئاشتیی پاریس کە پشتگیریی دەوڵەتی سەربەخۆی کوردی و ئەرمەنی دەکات وەک ناوچەی نێوانگیر دژ بە ناسیۆنالیستە تورکەکان. |
1920 | پەیماننامەی سێڤر | پەیماننامەیەکی پەسەندنەکراوی دوای جەنگی جیهانیی یەکەم کە دەوڵەتێکی کوردیی خۆبەڕێوەبەر یان سەربەخۆ لە خاکە عوسمانییەکاندا پێشنیار دەکات، بە مەرجی ڕەزامەندیی کۆمەڵەی نەتەوەکان. |
1922 | بەیاننامەی هاوبەشی بەریتانیا و عێراق (زیادکراو؛ بۆ کۆمەڵەی نەتەوەکان نێردراوە) | بەیاننامەیەک کە دان بە مافی کورددا دەنێت بۆ پێکهێنانی حکوومەتێک لە ناو سنوورەکانی عێراقدا و کاریگەریی لە خستنە ناو عێراقەوەی موسڵ کرد. |
1923 | پەیماننامەی لۆزان | ڕێککەوتنێک کە جێگای سێڤری گرتەوە و سنوورەکانی تورکیای دیاری کرد بەبێ ئاماژە بە مافەکانی کورد و بووە هۆی دابەشکردنی کوردستان لە نێوان تورکیا و عێراق و سووریادا. |
1926 | پەیماننامەی ئەنقەرە (هەروەها بە پەیماننامەی ئەنگۆرا ناسراوە) | چارەسەرکردنی ناکۆکییەکانی پارێزگای موسڵ لە نێوان تورکیا و عێراقدا، کە ناوچە کوردییەکانی باشووری خستە ناو عێراقەوە لەژێر قەیومەتی بەریتانیدا. |
1937 | پەیماننامەی سەعدئاباد | پەیمانێکی ناوچەیی ئاسایش لە نێوان تورکیا و ئێران و عێراق و ئەفغانستاندا بۆ پاراستنی دۆخی هەنووکەیی و سەرکوتکردنی بزووتنەوە ناسیۆنالیستییە کوردییەکان. |
1946 | ڕێککەوتنی قەوام–سادچیکۆڤ (بۆ 1946 زیادکراو؛ هەروەها بە ڕێککەوتنی سۆڤیەت و ئێران لە 4ی نیسانی 1946 ناسراوە) | ڕێککەوتنێکی دوولایەنە لە نێوان ئەحمەد قەوامی سەرۆکوەزیرانی ئێران و ئیڤان سادچیکۆڤی باڵیۆزی سۆڤیەتدا بۆ کشانەوەی سەربازەکانی سۆڤیەت لە باکووری ئێران لە ماوەی شەش هەفتەدا، لە بەرامبەر ئیمتیازی نەوتدا (کە دواتر پەسەند نەکرا)؛ ئەمە ڕێگای دا هێزەکانی ئێران دووبارە ناوچەکە داگیر بکەنەوە و بووە هۆی تەسلیمبوون و هەڵوەشاندنەوەی کۆماری کورتەمەنی مەهاباد (کۆماری کوردستان) لە 15ی کانوونی یەکەمی 1946دا. |
1955 | پەیمانی بەغدا | ڕێککەوتنی هاوبەشی ئاسایش کە بڕگەکانی هاوکاریکردن دژ بە شۆڕشە کوردییەکانی ناوچەکە لەخۆ دەگرێت. |
1970 | ڕێککەوتنی خۆبەڕێوەبردنی کورد و عێراق (هەروەها بە بەیاننامەی ئادار یان ڕێککەوتنی ئاشتی ناسراوە) | ڕێککەوتنێک کە خۆبەڕێوەبردنی سنوورداری بە کورد بەخشی، دانی بە کوردی وەک زمانێکی فەرمی نا و دەستووری عێراقی گۆڕی بۆ دانپێدانان بە کورد وەک نەتەوەیەک. |
1975 | ڕێککەوتنی ئەلجەزائیر | ڕێککەوتنێکی دوولایەنەی ئێران و عێراق کە ناکۆکییە سنوورییەکانی چارەسەر کرد و ئێران لە بەرامبەر سازش لە شەتولعەرەبدا کۆتایی بە پاڵپشتیی یاخیبووە کوردەکانی عێراق هێنا. |
1991 | دانوستانەکانی خۆبەڕێوەبردنی عێراق و کورد (زیادکراو؛ گفتوگۆکانی دوای جەنگی کەنداو) | دانوستانی شکستخواردوو لە نێوان سەرکردە کوردەکان و سەدام حوسێندا بە ئامانجی فراوانکردنی خۆبەڕێوەبردن لە باکووری عێراقدا. |
1996 | ڕێککەوتنی بەرنامەی نەوت بەرامبەر خواردن (زیادکراو؛ ڕێککەوتنی نەتەوە یەکگرتووەکان و عێراق) | ڕێککەوتنی نەتەوە یەکگرتووەکان کە 13%ی داهاتە نەوتییەکانی عێراقی بۆ پارێزگا باکوورییەکانی ژێر کۆنترۆڵی کورد تەرخان کرد بۆ یارمەتیی مرۆیی. |
1998 | ڕێککەوتنی واشنتۆن (زیادکراو؛ ڕێککەوتنی ئاشتیی KDP و PUK) | ڕێککەوتنێک بە ناوبژیوانیی ئەمریکا لە نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان (KDP) و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (PUK)دا بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی ناوخۆ و دووبارە یەکخستنەوەی کارگێڕیی کوردستانی عێراق. |
2005 | دەستووری عێراق (زیادکراو؛ پەیمانی نەتەوەیی دوای سەدام) | دەستوورێک کە دان بە حکوومەتی هەرێمی کوردستان (KRG) و پەرلەمانی کوردستان وەک پێکهاتەی فیدراڵی دەنێت و خۆبەڕێوەبردنی کورد لە عێراقدا فەرمی دەکات. |
2014 | ڕێککەوتنی نەوتی و سەربازیی هەولێر و بەغدا | ڕێککەوتنی نێوان حکوومەتی عێراق و حکوومەتی هەرێمی کوردستان دەربارەی هاوبەشکردنی داهاتە نەوتییەکان و سەرچاوە سەربازییەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەڕەشەکانی دەوڵەتی ئیسلامی. |
2016 | یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنی ئەمریکا و حکوومەتی هەرێمی کوردستان (زیادکراو) | ڕێککەوتنێک بۆ زیادکردنی یارمەتیی سەربازیی ئەمریکا بۆ هێزەکانی پێشمەرگە لە کوردستانی عێراقدا. |