Îdiayên Komployê li ser Ataturk: Çavkanî Çi Nîşan Didin?

Çavkaniyên lêkolînkirî pacteke veşartî ya Brîtanî–Siyonîst bi Ataturk re naselmînin. Reform û zordariya li ser Kurdan delîlên diyar dixwazin.

Portreya reşûspî ya Mustafa Kemal bi ceket, êlek û kravata tarî, porê paşvedayî û simbêl — Mustafa Kemal, portreya di katalogê de 1923; wênevan nenas, domêna giştî, Commons. Portre rêçela olî an hevalbendiya veşartî naselmîne. Unidentified photographer · Wikimedia Commons · Public domain. Reproduction reused unchanged.

Rastkirin û bersiv

Rastkirina edîtorî, 31 Cotmeha 2026an: ev nivîs li şûna pêşandana bêçavkanî ya komployê tê. Çavkaniyên li jêr pacteke veşartî ya Brîtanî–Siyonîst ku kariyera Ataturk bi rê ve biribe naselmînin. Cihê jidayikbûnê, dibistan û encamên paşê ne delîla ferman û pereyan in. Ev nirxandin ne pejirandina hikûmeta wî ye.

Îdiaya Donmeyê

Di kurteya vekirî ya lêkolîna xwe ya 2013an de Marc David Baer vegotinên komployê yên li ser Donmeyan, dûndên peyrewên Sabbatai Zevi yên derbasî Îslamê bûne, ji piştî şoreşa 1908an heta îdiayên li ser Ataturk piştî 1923an dişopîne. Ew gumanê dijîcihûyan ku nasnameya cihû xizmeta biyaniyan tîne diyar dike. [1] Ev dîroka vegotinê ye, ne delîla rêçelê. Cihûtî, Donmetî, Siyonîzm û xizmeta îstîxbarata Brîtanî îdiayên cuda ne.

Selanîk û dibistan

Jînenîgariya fermî ya Wezareta Çandê jidayikbûna 1881an li Selanîkê, dêûbav Ali Rıza û Zübeyde û Dibistana Şemsi Efendi qeyd dike. [2] Ev hesabeke bîranînê ya dewletê ye, ne lêpirsîneke serbixwe ya hemû rêçelan. Dibistançûn olê an mîsyoneke veşartî naselmîne.

Pevçûn û danûstandin

Dîroka fermî ya Brîtanî ya Curzon tehdîda leşkerî ya Lloyd George di krîza Çanakê ya 1922an û paşê Mudanya û Lozanê vedibêje. [3] Ev pevçûn û danûstandin e, ne belgeya rêveberiya veşartî. Danûstandin bi dijmin re xizmeta wî naselmîne; dosya, nivîskar, wergir û dîrok divê bên diyarkirin.

Reform û sedem

Kronolojiya Wezaretê rakirina sultanatiyê 1 Mijdar 1922, komar 29 Cotmeh 1923, xilafet 3 Adar 1924 û alfabeya nû 1 Mijdar 1928 dide. [2] Guhertin rast bûn û armanc û rêbazên wan dikarin bên rexnekirin. Hebûna wan sponsorê veşartî an afirandina veşartî ya gel naselmîne.

Siyaseta dewletê û Kurd

Madeya 88 a Destûra 1924an hemwelatiyê bê cudahiya ol û nijadê bi navê Tirk pênase dikir. [4] Ev wekheviya pratîkê naselmîne û ziman û nasnameya Kurdî ji holê ranake. Kieser plankirina pêşîn, kuştina sivîlan û sirgûna Dêrsimê 1937–1938 û berpirsiyariya Ataturk vedikole. [5] Girêdana vê bi rêçela cihûyî ya îdiakirî saziyên berpirsiyar û qurbaniyan tarî dike.

Felestîn û kronolojî

Nameya Balfour a 2 Mijdar 1917 piştgiriya mala neteweyî ya cihûyan li Felestînê û parastina mafên sivîl û olî yên civakên necihû dihewîne. [6] Ev berî Komara Tirkiyeyê ye. Ataturk 1938 mir. [2] Îsraîl 14 Gulan 1948 serxwebûn ragihand; Tirkiyeyê 28 Adar 1949 ew nas kir. [7] [8] Ev biryara hikûmeta paşê ye, ne kirina kesekî mirî. Li peyhevhatina bûyeran bi tena xwe delîla planeke yekane nîne.