Bejan Matur kî ye?
Bejan Matur helbestvaneke Kurd a Tirkiyeyê ye ku di 1968 de li Mereşê (Kahramanmaraş), li Tirkiyeyê, ji dayik bû û yek ji helbestvanên hevdem ên Tirkiyeyê yên herî naskirî li asta navneteweyî ye. Helbesta wê ya bi Tirkî bo zêdetirî deh û du zimanan hatiye wergerandin û ji ber yekgirtina wê ya giraniya ruhî, têkildariya siyasî û bedewiya lîrîk hatiye pesindan.
Ew xwediyê paşxaneyeke Kurdî-Elewî ye — kevneşopiyeke ku nasnameya etnîkî ya Kurdî bi kevneşopiya olî ya Elewî ve digihîne; Elewîtî bi xwe awayekî Îslamê ye ku rehendan ên bi hêz ên tevlihevkirina baweriyan û tesewifê dihewîne. Ev paşxane kaniya xeyal û ruhî ya helbesta wê ye. Helbesta wê ji kevneşopiya tesewifê ya Elewî, bîra çandî ya Kurdî û ezmûna siyasî ya civaka wê bi giraniyeke sûd digire ku dengekî taybet di helbesta hevdem a Tirkî de dide wê.
Wê berhemeke mezin a pexşanê jî nivîsandiye — In the Temple of a Patient God (Di perestgeha Xwedayekî bi sebr de) — ku axaftinên wê bi gerîlayên PKKê re belge dike û deng dide perspektîfa kesên ku di nakokiya Kurdî de rabûne ser çekan. Ev berhem, ku li asta navneteweyî rûmet wergirtiye û li Tirkiyeyê nakok bûye, pabendiya wê ya şahidîkirina hemû tevliheviya ezmûna Kurdî nîşan dide.
Xalên Sereke
• Di 1968 de li Mereşê ji dayik bû; paşxaneya wê Kurdî-Elewî ye.
• Yek ji helbestvanên hevdem ên Tirkiyeyê yên herî naskirî li asta navneteweyî ye — bo 12+ zimanan hatiye wergerandin.
• Helbesta wê ji kevneşopiya tesewifê ya Elewî, bîra çandî ya Kurdî û ezmûna siyasî sûd digire.
• In the Temple of a Patient God jî nivîsand — axaftinên bi gerîlayên PKKê re.
• Yek ji girîngtirîn dengên Kurdî di edebiyata bi zimanê Tirkî de ye.
Agahiyên Kurt
Naverok
Jiyana destpêkê
Di 1968 de li Mereşê ji dayik bû — bajarek li navenda başûrê Tirkiyeyê bi nifûseke berbiçav a Kurdên Elewî. Ev bajar cihê komkujiya Mereşê ya 1978 bû, ku tê de bi dehan Elewî bi tundiya mezhebî hatin kuştin. Ev dîrok beşek ji paşxaneya hestî û siyasî ya helbesta wê ye.
Çarçoveya Dîrokî
Helbestvan û nivîskarên Kurdên Elewî yên bi Tirkî dixebitin cihê xwe yê taybet hene. Karê wan hem ji bîra çandî ya Kurdî hem ji kevneşopiya tesewifê ya Elewî sûd digire; ev kûrahiyeke dide wê ku helbesta bi temamî sekuler an bi temamî neteweperwer her dem nagihîje wê. Bejan Matur kesayeta herî naskirî li asta navneteweyî di vê kevneşopiyê de ye.
Destkeft
Helbesta navneteweyî û Di perestgeha Xwedayekî bi sebr de
Dîwanên helbestê yên Bejan Matur, ku bo zêdetirî deh û du zimanan hatine wergerandin û ji aliyê rexnevanên seranserê Ewropayê û wêdetir ve hatine pesindan, wê kirine yek ji helbestvanên bi Tirkî yên herî berbiçav li asta navneteweyî yên nifşa wê. Helbesta wê ya bi giraniya ruhî û kûrahiya siyasî bi lîrîzmek ku ji sînorên çandî derbas dibe deng dide ezmûna Kurdên Elewî.
In the Temple of a Patient God, berhema wê ya pexşanê ku axaftinên bi gerîlayên PKKê re belge dike, li asta navneteweyî wek berhemeke şahidiyê rûmet wergirt; deng dide perspektîfên ku di gotara sereke de kêm tên bihîstin.
Rêzeya demî
Nîqaş
Nasnameya wê ya Kurdî-Elewî hatiye piştrastkirin. In the Temple of a Patient God li Tirkiyeyê ji ber nêzîkatiya dilovan bo perspektîfên gerîlayên PKKê bû mijareke nakok.
Mîras
Bejan Matur helbestvana Kurd a Tirkiyeyê ya nifşa xwe ya herî naskirî li asta navneteweyî ye — dengekî bi giraniya ruhî û kûrahiya siyasî ku bi karê xwe ezmûna Kurdên Elewî gihandiye xwendevanên cîhanê. Ew yek ji girîngtirîn beşdariyên Kurdî di helbesta hevdem a cîhanê de ye.
Têkilî
Cemal Süreya — helbestvanê modernîst ê Kurd ê Tirkiyeyê ji nifşa berê
Ehmed Arif — helbestvanê çepgir ê Kurd ê Tirkiyeyê ji nifşa berê
Nezend Begîxanî — helbestvan û akademîsyena Kurd, hevdemê wê
Pirsên pir tên pirsîn
Bejan Matur kî ye?
Bejan Matur (jidayikbûyî 1968) helbestvaneke Kurd a Tirkiyeyê ji Mereşê, bi paşxaneyeke Kurdî-Elewî, ye. Ew yek ji helbestvanên hevdem ên Tirkiyeyê yên herî naskirî li asta navneteweyî ye; karê wê bo zêdetirî deh û du zimanan hatiye wergerandin.
Bejan Matur Kurd bû?
Erê. Paşxaneya wê Kurdî-Elewî ye, ji Mereşa Tirkiyeyê, û nasnameya wê ya çandî û olî ya Kurdî di helbesta wê de navendî ye.
Di perestgeha Xwedayekî bi sebr de çi ye?
Berhemeke pexşanê ye ku axaftinên Bejan Matur bi gerîlayên PKKê re belge dike û deng dide perspektîf û ezmûnên wan. Li asta navneteweyî rûmet wergirt û li Tirkiyeyê bû mijareke nakok.
Çavkanî
Beşdarên Wikipedia. 'Bejan Matur.' Wikipedia. Di 2025 de hatiye dîtin.