Kovara dîroka Kurdan
Gotarên di beşa Kesayetiyên Navdar ên Kurd de.
546 gotar bi Kurmancî amade ne.
Imta yekem padîşahê Gutî bû ku nêzî 2180 berî Zayînê li Mezopotamyayê hukum kir. Mîrasa wî wek bavkalekî Kurdan û destpêka xanedana çiyayên Zagrosê nas bikin.
Gotarê bixwîninSoad Hosny: Sînderellaya sînemaya Misrê, keça xetnivîsekî Kurd, stêrka 83 fîlman û kesayeta sembolîk a cîhana Erebî ya ku mirina wê ya bi sir hîn bêçareser e.
Gotarê bixwîninSelahattin Demirtaş: Siyasetmedarê Kurd, parêzer, nivîskar û rêberê HDP yê ku ji girtîgehê ket hilbijartina serokkomariyê. Çîrok, mîras û girtîbûna wî nas bikin.
Gotarê bixwînin
Belgeyekî dîrokî yê zindî û rêza bûyeran a înteraktîf ku jiyan, felsefeya siyasî û girtîbûna bi dehsalan a rêberê Kurd Abdullah Öcalan dişopîne.
Gotarê bixwîninDema ku Împaratoriya Brîtanyayê ji Şerê Cîhanê yê Yekem bi serketin derket û mandata Mezopotamyayê jê re hat dayîn, stratejîstên wê hêvî dikirin ku nifûsa Kurd a Iraqê ya nû bi qebûlkirineke nisbî ya wekî Erebên Bexda û Basrayê çavdêriya wê qebûl bike. Ew şaş bûn. Ji Silêmaniyê, di dilê bilindahiyên Kurdistanê de, Şêx Mehmûd Berzencî li pergala nû ya ku li ser gelê wî dihat ferzkirin nihêrî û wê neqebûlkirî dît.
Gotarê bixwînin
Dîroka dehsalên dawî yên Împaratoriya Osmanî tijî mêrên ku bi dilsozî ji dewletê re xizmet dikirin, lê endamên civakên ku dewletê di heman demê de hewl dida wan ji holê rake bûn. Kâzım İnanç yek ji wan bû: efserêkî Kurd ku jiyana xwe ya pîşeyî ji artêşa Osmanî û paşê ya Tirkiyeyê re terxan kir û di 1938an de, sala mirina Atatürk û yek ji serdemên herî zordar ên kampanyaya Kemalî li dijî nasnameya Kurdî, mir.
Gotarê bixwîninDi dehsalên ber bi dawiyê ve yên Împaratoriya Osmanî de, dema gelê Kurd dest pê dikir hişmendiya siyasî pêş bixe ku di dawiyê de dê bûya tevgera neteweyî, komeke biçûk a mêrên Kurd ên xwendî li bajarên împaratoriyê karê dijwar ê avakirina saziyan girt ser xwe; saziyên ku ev hişmendî dikaribû bi rêya wan were vegotin. Wan kovar damezrandin, komele ava kirin, di parlamentoyê de cih girtin û manîfesto nivîsîn; karê bingehîn ê rêxistina çandî û siyasî dikirin.
Gotarê bixwîninDîroka tevgera neteweyî ya Kurdî pir caran bi rêya demên wê yên herî dramatîk tê vegotin: serhildan, ragihandin, şer û şehadet. Lê di bin van demên mezin ên dramatîk de dîrokeke bêdengtir heye: dîroka jin û mêran ku karê hêdîtir û kêmtir navdar ê avakirina tevna civakî û sazî dikirin; tevna ku bi rêya wê nasnameya Kurdî dihat parastin û veguhastin. Ehmed Osman ji vê kevneşopiyê bû. Ew di 1879 de li herêmên Kurdistanê yên serdema dereng a Osmaniyan ji dayik bû.
Gotarê bixwîninMalbata Baban du sedsalan Silêmanî û axên Kurdistanê yên derdorê wek mîrektiyeke xweser bi rê ve biribû, heta ku Împaratoriya Osmanî di dawiyê de di nîvê sedsala nozdehemîn de serxwebûna wan ji holê rakir. Dema Ebdullah Beg Benarî di 1880 de ji dayik bû, mîrektiya Baban bîranînek bû. Lê ew bîranîneke zindî bû; bîranînek ku hişmendiya siyasî ya Kurdên xwendî li Silêmaniyê çêdikir û taybetiya bajêr wek navendeke jiyana çandî û fikrî ya Kurdî didayê.
Gotarê bixwîninCûreyekî taybet ê helbestvanên Kurd heye ku li deriyê navbera klasîk û nûjen disekine: form û ruhê kevneşopiyeke edebî ya hezar salî ji mîrasê digire û wan ji bo axaftina bi cîhaneke ku ji her nifşeke berê zûtir diguhere, bi kar tîne. Narî (bi nivîsa Nari jî) helbestvanekî wiha bû. Ew di 1874 de li bilindahiyên Kurdistanê ji dayik bû, di dema ku Împaratoriya Osmanî hîn yekparçe bû lê hilweşîna wê bi eşkereyî dihat dîtin. Wî helbesta Kurdî ya Soranî di kevneşopiya lîrîk de nivîsî.
Gotarê bixwîninCûreyekî taybet ê rewşenbîran heye ku di jiyaneke tenê û berhemeke yekane de nakokiyên serdemeke tevahî bi xwe re digire. Mihemed Kurd Elî yek ji wan kesan bû. Ew di 1876 de li Şamê, di malbateke bi eslê Kurd de ji dayik bû — kalikê wî ji Silêmaniyê koç kiribû — û bû yek ji rojnamevan, dîroknas û kesayetiyên çandî yên Ereb ên herî girîng ên sedsala bîstemîn. Wî hêza xwe ya mezin a fikrî ji bo projeya nûkirina çanda Ereb xerc kir.
Gotarê bixwîninMeyan Xatûn yek ji sedsalên herî tevlihev ên dîroka Kurdî derbas kir. Ew di destpêka salên 1870an de di cîhana dawiya Osmaniyan de ji dayik bû û di dawiya salên 1950an de mir, piştî ku şahidiya hilweşîna împaratoriya ku destpêka jiyana wê şêwe kiribû, parçekirina Kurdistanê di nav çar dewletan de, du Şerên Cîhanê û bilindbûna dewlet-neteweya nûjen di hemû dijminatiya wê ya nasnameya Kurdî de kir. Jiyana ji serdema Ebdulhemîdê Duyem heta serdema Nasir û Eisenhower ne jiyana sedsalekê bû, lê ya çendan.
Gotarê bixwînin
Jiyana Kurd Fûad Paşa, mîrzayekî Kurd ê Osmanî ku di împaratoriya malbata wî alîkar bû şêwe bike de roleke bingehîn lîst, keşf bikin. Mîrasa Kurd Fûad Paşa nas bikin.
Gotarê bixwînin
Jiyana Kurd Ehmed Îzzet Paşa, marşalê Kurd ê ku agirbesta Osmanî îmze kir, keşf bikin. Bandora wî li dîrokê nas bikin.
Gotarê bixwîninDi salên ku Împaratoriya Osmanî dimir û Komara Tirkiyeyê ji dayik dibû de, rêberên eşîrî yên Kurd li seranserê rojhilatê Enatoliyê bi hilbijartinekê re rûbirû bûn ku dîrok bi zelaliyeke hov pêşkêş dikir: berxwedan an lihevkirin. Hin rêya serhildana eşkere hilbijartin — Şêx Seîd, Xalid Beg Cibran û rêberên tevgera Azadî yên ku di 1925an de bi jiyana xwe bihayê wê dan. Kesên din di çarçoveya nû de li lihevkirinê geriyan, hewl dan tiştê ku dikarî bê parastin biparêzin. Û hinên din di rêyeke tevlihevtir de rêya xwe dîtin.
Gotarê bixwînin
Mîrasa Îbrahîm Henanû, Şêrê Kurd ê ku serhildana yekem a Sûriyeyê li dijî desthilatiya Fransî bi rê ve bir, keşf bikin. Rola diyarker û bandora Henanû nas bikin.
Gotarê bixwîninJiyana Hacî Nîmetullah, rêberê eşîrî yê Kurd ê ku li dijî du împaratoriyan sekinî, keşf bikin. Nas bikin ka Hacî Nîmetullah çawa ji bo xweseriyê şer kir.
Gotarê bixwînin
Jiyana Feramerz Esedî, helbestvanê Kurd ê ku sedsalek jiya û di tevahiya wê de nivîsand, keşf bikin. Mîras û rêwîtiya wî ya edebî nas bikin.
Gotarê bixwînin
Jiyana Şêx Seîd, şehîdê ku serhildana mezin a yekem a Kurdan li dijî Tirkiyeyê pê xist, keşf bikin. Mîrasa berdewam a Şêx Seîd nas bikin.
Gotarê bixwînin
Mîrasa Leyla Qasim, xwendekara ku ji bo Kurdistanê mir, û bandora wê li dîroka Kurdî nas bikin. Çîroka Leyla Qasim îro keşf bikin.
Gotarê bixwînin Jiyannameya berfireh a Ebdullah Ocalan bixwînin. Li ser jiyana wî ya destpêkê, damezirandina PKKyê, girtina wî ya Kenyayê û geşedana konfederalîzma demokratîk fêr bibin.
Gotarê bixwîninJiyan û mîrasa Hêro Îbrahîm Ehmed — keça Îbrahîm Ehmed ê hevdamezirînerê KDPyê, jina Celal Talebanî, damezirînera Rizgarkirina Zarokan a Kurdistanê û kesayetiya siyasî ya jin a herî navdar a dîroka nûjen a Kurdî.
Gotarê bixwîninJiyana Mesûd Barzanî — yê di komara Kurdî ya tenê di dîrokê de ji dayik bû, ji Enfalê rizgar bû, KDP ji nû ve ava kir, bû Serokê hilbijartî yê yekem ê Herêma Kurdistanê û referandûma serxwebûnê ya 2017an birêve bir ku sedî nod û sê ji dengdêrên Kurd piştgirî lê kirin.
Gotarê bixwîninJiyan û mîrasa Newşîrwan Mistefa — hevdamezirînerê PUKyê, rêveberê Silêmaniyê û siyasetmedarê Kurd ê ji tevgera alîkariya avakirina wê kiribû dûr ket da ku Goran damezirîne û desthilatdariya du partiyan a KDP û PUKyê bişkîne.
Gotarê bixwînin