Çiraq Elî Xan Zengene ji bo Emîr Kebîr û dewleta Qacarî xebitî. Vegotina wî ya Îsfahanê pevçûnên bajêr û destwerdana fermî qeyd dike.

Portreya boyaxkirî ya sedsala nozdehan a Çiraq Elî Xan Zengene bi kumê reş ê bilind, kincê sor û ceketê tarî, dareke tenik di dest de
Çiraq Elî Xan Zengene, wêneya Qacarî ya sedsala nozdehan, hunermend nenas, di qada giştî de. Nivîsa îngilîzî wî wek cîgirê parêzgarê Îsfahanê nas dike. [4] Painting: unknown artist, Cheragh-Ali Khan Zanganeh,19th century · Public domain.

Karbidestê Zengene

Çiraq Elî Xan, bi navê Seraj-al-Molk, ji Zengene bû û di destpêka serdema Nasiruddîn Şah de xebitî. MacEoin destpêka kariyera wî wek munşî li Azerbaycanê, heyeta 1843 ê ya Erzurumê û hatina Tehranê bi Emîr Kebîr re qeyd dike. [1] Agahiya jidayikbûnê nezelal e; mirin piştî 1864–1865 ê tê danîn bê saleke teqez. [1]

Danûstandina dijwar

Di 1848 ê de hakemê nakokiyeke Îsfahanê bû. Sala din li Meşhedê bi Mihemed Hesen Xan Salar re danûstand. Pêşniyara çûna demkî ya Mekkeyê hat redkirin û ji girseya tehdîdkar reviya. Di dawîya dorpêçê de Salar û xizmên wî ji sînorê perestgehê derxistin. [1] Hewldana pêşîn û encama paşîn cuda ne.

Îsfahan di nivîsa wî de

Vaqayeʿ-e Esfahan bi xizmeta şah dest pê dike û nakokiya Mîrza Ebdul Huseyn û Mîrza Ebdul Wehab vedibêje. Di rûpelên destpêkê de ji Kaşanê derbas dibe û digihîje bajarekî bi dengê guleyan. Li Mizgefta Îniyê belavkirina serb û barûtê dibîne; bazar ji tirsê girtî ne. Wî vekirina dikanan wek karekî lezgîn pêşkêş dike. [2] Ev hesabê karbidesteke ku kirinên xwe şirove dike ye.

Ji bîranînê ber bi kronîkê

Jaśkowski di kurteya konferansa 2023 ê de nivîsên wî bi Nasekh al-Tavarikh a Sepehr re dide berhev. Dibêje kronîk heman bûyer bi kurtkirin û zimanekî kêmtir hestyar dişopîne. Mijar berdêr, ceza û zordestiya li dijî Babiyan jî bûn. [3] Rêkxistina dewletê dikaribû zordarî jî be. Ev kurteya lêkolînê ye, ne çapa rexneyî ya temam.

Portre û sînorên agahiyê

Portre kincên fermî û bi nivîsa îngilîzî posta wî nîşan dide. [4] Vegotina farisî hesabê beşdarekî li ser biryar û tehdîdan diparêze. [2] Bi hev re xizmeta Kurdî di dewleta Qacarî de zelaltir dikin. [3] Ji wan teqawidbûn an mirineke bêdeng nayê çêkirin.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Denis M. MacEoin, Čerāḡ-ʿAlī Khan Serāj-al-Molk Zangana, Encyclopaedia IranicaV/3 (1991), pp.263–264; initial indexed first-page passage consulted for early career and Mashhad mission.
  2. Cheragh-Ali Khan Zanganeh, Vaqayeʿ-e Esfahan, Vahid supplement, autumn 1346 Š./1967; title page and original pp.1–4, digitized primary narrative.
  3. Stanisław Adam Jaśkowski, Notes of Cheragh Ali Khan Zanganeh and Sepehr’s Nasekh al-Tavarikh: Sources and Historiography in the Qajar Period, ECIS 10 (2023), abstract p.79.
  4. Anonymous artist, Cheragh-Ali Khan Zanganeh, Qajar Iran,19 th century; painted portrait and identifying inscription, Wikimedia Commons, public domain.