Deh bajar aliyên cuda yên dîroka bajarî ya Kurdan nîşan didin. Mîrat, bîra siyasî û sazûman bi civakên cihêreng re tên xwendin.

Rûyên bilind ên keleha Hewlêrê li ser girê kesk, erebe û rêwî li jêr
Hewlêr, Sarbast.T.Hameed, 3 Gulan 2018. Wêneya dîrokdar e, ne lêkolîna rewşa niha. © Sarbast.T.Hameed, 2018 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Rêzbendiyê çawa bixwînin

Rêza destpêkê hilbijartina edîtoryal li gor sazûman, mîrat, edebiyat, mûzîk û bîra siyasî ye. Modela puanan, nifûs an rêzbendiya UNESCO nîne. “Bajarên Kurdî” girîngiya dîrokî ye, ne nifûsa tenê kurdî an statûya qanûnî ya yekane. Belge hilbijartinê rave dikin, ne nirxa zêdetir a bajarekî.

10. Qamişlo

Kurteya vekirî ya Tejel posta Fransî bi 1926’an dîrokdar dike; penaberên Ermenî, Suryanî, Cihû û paşê niştecihbûna Kurdên misilman dibêje. [1] Sînor û koç bi hev re ne; yek civak dîrokê tenê rave nake. Ev paytextbûna bê nîqaş naselmîne.

9. Duhok

American University of Kurdistan navenda parêzgehê, bazirganî, Bahdînîaxêv, Asûrî, Keldanî, Ereb û Ermenî û koçberên Mosul û Şingalê rave dike. [2] Mezinbûn, perwerde, kar û koç hev digirin. Ev muhafazakartir an ji hemûyan ewletirbûnê naselmîne.

8. Wan

Dosyeya lîsteya pêşniyarî ya UNESCO Tûşpa, keleh, gir û bajarê kevn; nivîs û gorên Urartû, avahiyên paşê, mizgeft û dêrên Ermenî rave dike. [3] Lîsteya pêşniyarî qeyda Mîrata Cîhanê nîne. Jiyana kurdî ya nûjen li gel dîrokên kevn e, ne yek nasnameya îro ji bo hemû niştecihên kevnar.

7. Mehabad

Talîmata DYA ya 29 Nîsan 1946 serdana Qazî Mihemed nebaş didît, da ku piştgiriya serxwebûna kurdî neyê fêmkirin. [4] Ev endîşeya bandora li Iraq û Tirkiyeyê nîşan dide, ne naskirina dewletê an nêrîna hemû Kurdan.

6. Sine

Ji 2019’an ve bajarê UNESCO yê mûzîkê ye; def, çêkirina amûrê, fêrkirin û festîval tên nasandin. [5] Kargeh, mamoste û guhdar girîngiyê konkret dikin, ne paytexta çandî ya yekane ya Kurdên Îranê.

5. Kirmaşan

Ji 2021’an ve bajarê UNESCO yê gastronomiyê ye: hunera nanê jinan, şorbe, xwarina avî û giyayên herêmî. [6] Kar û veguhastina zanînê li gel abîdeyan in. Cihêrengî nahêle yek reçete an ziman hemû kesan temsîl bike.

4. Kerkûk

Projeya Nahrein a lêkolînerên Zanîngeha Kerkûkê hindikahiyan belge dike; pirtûkçe, hevpeyivîn, pêşangeh û semîner radigihîne. [7] Dîroka Kurd, Ereb, Tirkmen û din bi hev re ne. Parastina mîratê karê konkret e; rêz nakokiya axê çareser nake.

3. Silêmanî

Ji 2019’an ve bajarê UNESCO yê edebiyatê ye: Soranî, werger, weşanxane û Galawezh a pirzimanî ya damezrandî di 1996’an de. [8] Sazûman navûdengê rave dikin, ne azadiya gotinê ya herdem bêsînor. Arşîv, edîtor û xwendevan jî girîng in.

Silêmanî li pişt zevî û darên kesk, çiya û ewrên spî yên mezin li paş
Silêmanî, Diyar Mohammed, 18 Nîsan 2016. Dîmena dîrokdar e, ne lêkolîna pêşkeftina niha. © Diyar Mohammed, 2016 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

2. Amed

UNESCO sûran bi Baxçeyên Hewselê, Dîcle, çavkaniya Anzele û Pira Dehderî ve girê dide. Nivîs serdemên cuda, baxçe xwarin û av nîşan didin. [9] Kar û jîngeh dîroka bajarî ne. Girîngiya kurdî rakirina civakên din naxwaze.

1. Hewlêr

Paytexta herêmî giraniya sazûmanî dide. [2] UNESCO li ser Arbelaya kevn niştecihbûna dubare, kolanên Osmanî û rûyên malên sedsala nozdehan rave dike. [10] Tiştê xuya ne keleheke yekserdema kevnar a destnedayî ye. Rêveberî û arkeolojî sedemên cuda ne.

Pirsên vekirî

Lîste hemû bajaran nagire. Hejmarên bajar û parêzgehê yên bêdîrok nayên tevlihevkirin; sernavê çandî ne belgeya serwerî an ewlehiya rêwîtiyê ye. Çavkanî dîrokên taybet piştgirî dikin; rêz dadweriya edîtoryal e.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Jordi Tejel, Refugees, Borders and Identity Boundaries, Rethinking State and Border Formation in the Middle East (2026), chapter public summary: Qamishli’s 1926 foundation and migration.
  2. American University of Kurdistan, Life in Duhok: governorate capital, Bahdini speakers, communities and displacement; also identifies Erbil as the regional capital.
  3. Türkiye’s submission, Tushpa/Van Fortress, the Mound and the Old City of Van (2016), UNESCO Tentative List: archaeological layers, inscriptions and religious buildings.
  4. US Department of State, FRUS 1946, vol. VII, document 325: Acheson’s instruction concerning a visit to Mahabad, 29 April 1946.
  5. UNESCO Creative Cities Network, Sanandaj: music, daf, instrument making and membership since 2019.
  6. UNESCO Creative Cities Network, Kermanshah: food traditions and membership in gastronomy since 2021.
  7. Nahrein Network, Minorities in Kirkuk: University of Kirkuk research project, community heritage and reported outputs.
  8. UNESCO Creative Cities Network, Slemani: literature, translation, Galawezh and membership since 2019.
  9. UNESCO World Heritage Centre, Diyarbakır Fortress and Hevsel Gardens Cultural Landscape: fortifications, inscriptions and city-garden relationships.
  10. UNESCO World Heritage Centre, Erbil Citadel: Arbela, settlement mound, Ottoman layout and nineteenth-century façades.