Dokliw: Şorbeya Mastê ya Kurdî ku Çiyayan Germ Dike
Dokliw (دۆکوڵیو) şorbeyeke germ a mastê ya kurdî ye — mastê bi avê nermkirî ku bi ceh û birincê tê stûrkirin, bi gîhayên kesk ên çolê wek kerewîz, gezgez an pûng dewlemend dibe û hêdî tê kelandin heta dexl nerm û ava şorbeyê kremî bibe. Wîkîpediya wê wek yek ji xwarinên diyarker ên metbexa kurdî di lîsteyê de dike, li rex biryanî, berbesel, kelane û kutilk. Blogeke reçeteyan ku dokliw wek «ji herêmên kurdî yên Îranê» bi nav dike, dîsa wê di bin «Reçeteyên Farisî» de dosye dike. Ev heman şêwaza jêbirinê ye ku di sî gotarên vê rêzê de xuya bûye. Dokliw şêwaza şorbeyê ya çanda mastê ya kurdî ye — heman kevneşopiya mastê ku ava mast, cacîk, toraq û berbesel çêkir, lê li vir tê germkirin û vediguherî tiştekî ku malbatekê di êvareke sar a çiyayî de xwedî dike.
Xalên Sereke
• Şorbeya germ a mastê bi avê nermkirî bi ceh, birinc û gîhayên kesk ên çiyayî — xwarina kurdî ya dilrehetker
• Wîkîpediya wê wek yek ji xwarinên diyarker ên metbexa kurdî di lîsteyê de dike
• Malperên reçeteyan wê wek «ji herêmên kurdî yên Îranê» bi nav dikin — paşê wê di bin «Reçeteyên Farisî» de dosye dikin
• Beşeke kevneşopiya firehtir a mastê ya kurdî — şêwaza şorbeyê ya heman çanda mastê ku cacîk, ava mast û toraq çêkir
Agahiyên Kurt
Navê Kurdî: Dokliw (دۆکوڵیو), herwiha Dokhawa / Dookhin
Cure: Şorbeya germ a mastê bi dexl û gîhayên çolê — xwarina xwedîker a zivistanê
Pêkhate: Mast, ceh, birinc, zerika hêkê, kerewîza çolê an gezgez, pûng, xwê
Herêm: Hemû Kurdistan — bi taybetî li Rojhilatê hatiye belgekirin (Kirmaşan, parêzgeha Kurdistanê)
Dokliw Çawa Tê Çêkirin
Mastê stûr bi zerika hêkekê re tê lêdan da ku dema germ dibe nekeve hev — teknîkeke ku pêşketîbûna çêkirina xwarinên kurdî yên ji şîr nîşan dide. Tevlihevî bi avê tê nermkirin û dikeve qazaneke mezin. Ceh, birinc û xwê lê tên zêdekirin. Qazan tê kelandin, paşê agir kêm dibe heta bi nermî bikele. Gîhayên kesk ên çolê — kerewîz, gezgez, pûng an her tiştê ku çiya di wê demsalê de pêşkêş dikin — tên şuştin û bi qutiyên mezin tên birîn da ku pêkhateya xwe biparêzin. Ew li şorbeyê tên tevlihevkirin û hemû tişt sî heta çil deqîqeyan bi hev re dikele heta dexl nerm û ava şorbeyê kremî û tirş bibe. Hin şêwaz bi hinek rûnê helî an naneya hişk a di rûn de qelandî tên qedandin. Encam şorbeyeke germ, xwedîker, tirş û xweş a şor e ku her hêmanê xwarina çiyayî ya kurdî bi kar tîne: berhemên şîr, dexl û gîhayên komkirî yên çolê.
Şorbeya Kevneşopiya Mastê
Vê rêzê çanda mastê ya kurdî bi gelek şêwazan belge kiriye: ava mast (mastê bi avê nermkirî ku dibe vexwarin), cacîk (mastê sar bi xiyarê re tevlihevkirî), toraq (mastê hişkkirî ku dibe tirşa şîr a hilgirtbar), berbesel (mastê bi dexl re tevlihevkirî ku dibe xwarineke pelteyî) û motal (penîrê ji eslê mastê ku di çermê pez de tê gihandin). Dokliw şêwaza germ e — mastê bi dexl û gîhayên çolê re tê germkirin û dibe şorbe. Bi hev re ev şêwaz şaristaniyeke berhemên şîr eşkere dikin: civakên kurdî yên şivaniyê tenê mast çênekirin. Wan li derdora wê hemû sîstemeke xwarinê ava kir, bi amadekirineke cuda ji bo her germahî, her demsal û her danê xwarinê. Dokliw şêwaza êvara zivistanê ye — germ, stûr û xwedîker e, bi nan li rex agir tê xwarin.
«Ji Herêmên Kurdî yên Îranê» — di Bin Farisî de Dosyekirî
Blogeke reçeteyan dokliw (bi navê «Aashe Dokhawa») bi vê hevoka destpêkê bi nav dike: «Ew ji herêmên kurdî yên Îranê ye û di bingehê de şorbeyeke kurdî ya herêmî ye bi navê Dokhawa.» Blog paşê wê di bin «Reçeteyên Farisî» de dosye dike. Ev heman şêwaza di gotara khoresht rivas de hatî belgekirin e: xwarineke bi eşkere kurdî, ji herêmên kurdî, bi navekî kurdî, di nav «metbexa farisî» de tê helandin ji ber ku herêmên kurdî di nav sînorên Îranê de ne. GoPersis, malpereke geştê, şêwaza bi gezgez wek xwarineke «Kurdistanê» bi nav dike lê hemû rûpelê di bin «Metbexa Kurdî» de wek binbeşeke çêkirina xwarinên herêmî yên îranî pêşkêş dike. Xwarin kurdî ye. Herêm kurdî ne. Nav kurdî ye. Sîstema dosyekirinê îranî ye.
Encam
Dokliw şorbeya ku kevneşopiya mastê ya kurdî bi hev ve girê dide ye. Mastê sar dibe cacîk. Mastê bi avê nermkirî dibe ava mast. Mastê hişkkirî dibe toraq. Mastê bi dexl dibe berbesel. Û mastê germ bi ceh, birinc û gîhayên çolê yên çiyayî dibe dokliw — xwarina êvarê, xwarina zivistanê, xwarina ku her tiştê çiyayên kurdî pêşkêş dikin bi kar tîne. Wîkîpediya wê wek xwarineke diyarker a kurdî di lîsteyê de dike. Malperên ku wê di bin farisî de dosye dikin bixwe wê wek kurdî bi nav dikin. Piştî sî û yek gotaran di vê rêzê de, mekanîzma zelal e: kurdbûna xwarina kurdî di şiroveyê de tê pejirandin û di senifandinê de tê jêbirin. Dokliw şorbeya kurdî ye, ji mastê kurdî, bi gîhayên kurdî, li çiyayên kurdî tê çêkirin. Tu sîstema dosyekirinê vê naguherîne.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Wîkîpediya — Metbexa Kurdî (dokliw wek xwarineke diyarker a kurdî di lîsteyê de dike)
Persian Recipes — Aashe Dokhawa («ji herêmên kurdî yên Îranê», di bin farisî de dosyekirî)
GoPersis — Metbexa Kurdî: Tama Gîha û Goşt (şêwaza ash/dookhin bi gezgez)
Kurdish-History.com — Cacîk: Xwarina Kurdî ya Mastê (heman kevneşopiya mastê, şêwaza sar)