Ennazî malbateke hukumdar a Kurd bûn ku hêza wan li derdora Hulwanê di dawiya sedsala dehem de pêş ket. Çend şaxên malbatê û hevpeymaniyên guherbar dîroka wan diyar dikirin.

Nîşa kevirî ya kevandar a Taq-e Gara bi para jorîn a diranî li kêleka zinar û pişt bendeke metal
Taq-e Gara li nêzî Serpêl Zehaw, Ali Heidari, 11 Cotmeha 2016. Wêneya erdnîgariya herêmî ye; avahî li vir wek Ennazî nayê naskirin. © Ali Heidari / علی حیدری · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons.

Hulwan û nav

Hulwan li nêzî derbasgeha Paytak li ser rêya Bexda–Xorasanê bû. Yazıcı Serpêl Zehaw li nêzî wêranên wê bi cih dike; bajarê îroyîn bi her parçeya bajarê navîn nayê yekgirtin. Bax, fêkî, sûr, mizgeft û kinîşt di danasînên dîrokî de hene. Xanedan Kurd bû û bi Şazencan re girêdayî bû. Ennaz û Eyyar kevneşopiyên navan ên cuda ne; ew bi tena xwe neseba eşîreke modern napeyitînin. [1] [2] [3]

Damezrîner û şaxên hevdem

Ebû’l-Feth Mihemed ji nêzî 990–991 de desthilatdar bû û di 1010–1011 de mir. Girêdana wî ya muhtemel bi rêveberiya Buveyhî û têkçûna li hember Hesenweyhiyan di 1006 de sînorên serxwebûnê nîşan didin. Kurê wî Ebû’l-Şewk Hulwan, birayên wî Muhelhil û Surxab Şehrezor û Bendencîn birêve dibirin. Ev şaxên hevdem bûn. Piştî mirina Bedr di 1014 de şer dom kir; Özaydın kuştina Tahir di 1015–1016 de bi cih dike. Daqûq di 1030 û Kirmaşan di 1038–1039 de hatin girtin. [1] [2] [5]

Şerê malbatê û Selçûqî

Di 1040 de kurê Ebû’l-Şewk, Ebû’l-Feth, ket destê mamê xwe Muhelhil; ew neviyê damezrînerê hemnav bû. Pêşketina Îbrahîm Yinal di 1045–1046 de Ebû’l-Şewk neçar kir ber bi Sîrwanê ve vekişe; di Nîsana 1046 de li wir mir. Se’dî paşê li dijî mamê xwe tevlî Yinal bû. Özaydın qeyd dike ku di Tebaxa 1046 de li Hulwanê xutbe bi navê Yinal hat xwendin. Tughril di 1050 de desthilata Muhelhil li çend cihan pejirand. Bindestî û şerê malbatê hemû şax yekser ji holê ranebirin. [1] [2] [3]

Dawî û veguhastina çavkaniyan

Nêzî 990/991–1117 dîroka gelemperî ye; agahiyên paşîn Surxab ibn Ennaz li Luristana sedsala diwanzdehem tînin. Ev nesebeke tam an damezrandina Hezarespiyan napeyitînin. Surxab ibn Bedr di 1107 de mir; Ebû Mensûr paşê tê bibîranîn. Bidlîsî Şerefname di dawiya sedsala şanzdehem de bi farisî nivîsî, sedsalan piştî damezrîneran. Projeya Akademiya Awûstûryayê girîngiya guhertoyên destnivîsan rave dike. Girîngiya siyasî rêzbendiyên bêbelge yên temenê xanedanan naxwaze. [1] [2] [4]

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Kamal Mazhar Ahmad, “ʿAnnazids”, Encyclopaedia Iranica II/1 (1985), pp. 97–98, updated 2013; compared here with Özaydın where the online chronology is inconsistent.
  2. Abdülkerim Özaydın, “Annâzîler”, TDV İslâm Ansiklopedisi 3 (1991), pp. 215–216; family branches, campaign chronology and later notices.
  3. Tahsin Yazıcı, “Hulvân”, TDV İslâm Ansiklopedisi 18 (1998), pp. 61–62; medieval geography, urban life and changing rule.
  4. Austrian Academy of Sciences, Institute for Social Anthropology, Sharaf-nāma manuscript and critical-edition project; Persian language, composition in 1596–1599 and manuscript transmission.
  5. Parviz Azkai, “Hamadān vi. History, Islamic Period”, Encyclopaedia Iranica XI/6 (2003), pp. 608–612, updated 2018; regional Buyid chronology and Badr ibn Hasanwayh’s death in 1014.
  6. Ali Heidari, Taq-e Gara near Sarpol-e Zahab, 11 October 2016, Wikimedia Commons; CC BY-SA 4.0.