Rêbernameyeke bi çavkanî li ser tevgera Ülkücü, têkiliyên MHP, Susurluk, doza Sinan Ateş û tedbîrên Ewropî.

Nîşana MHP bi sê heyvên spî di nav xelekeke sor de
Nîşana sê heyvan a MHP ya Tirkiyeyê ji bo nasandinê tê nîşandan. Divê partî û tevgera berfirehtir a Ülkücü cuda û bi rastî bên ravekirin. Nub Cake / Kurmanbek · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Tevger û îdeolojî

Lêkolîna BfV ya Almanyayê ya 2023an MHP wek rêxistina siyasî ya destpêkê ya tevgerê û Alparslan Türkeş wek damezrîner nas dike. Ew rêxistinên sîwanî ji alîgirên neorganîze cuda dike û neteweperestiya tund, nîjadperestî, antîsemîtîzm û dijminatiya li dijî koman, di nav de Kurd, rave dike. Ev nirxandinên saziyeke diyarkirî ne, ne sûcdariya takekesî ya hemû Tirk an dengderan. [1]

Çatlı û belgeyên Susurlukê

Qezaya Susurlukê ya 1996an bala mirovan kişand ser têkiliyên rayedaran, sûcê organîze û torên rastgiriya tund. Belgeya mafên mirovan Kaya li dijî Tirkiyeyê raporeke parlamentoyê li ser Abdullah Çatlı ku bi berpirsiyarekî payebilind ê polîs û parlamenterekî re digeriya, û îdiayên li ser wî rave dike. Îdiayên pêşkêşkirî an neqilkirî ne bixweber encamên dadgehê ne; konteksta prosedurê girîng e. [2]

Sinan Ateş û doza cezayî

Sinan Ateş, serokê berê yê Ülkü Ocakları û akademîsyen, di 30ê Kanûna 2022an de li Enqereyê hat kuştin. Rapora Anadolu ji dadgehê ya 2ê Cotmeha 2024an pênc cezayên giran ên hepsa heta heyatê, cezayên din, beraet û dosyayên veqetandî tomar dike. [3] Di 12ê Hezîrana 2025an de ajans pejirandina biryarên derbarê 20 bersûcan li dadgeha îstînafê rapor kir. Ev berpirsiyariya dadwerî ya siyasetmedarên nebersûc naselminîne. Ateş li vir berpirsiyarê berê û qurbaniya kuştinê ye. [4]

Fransa û Parlamentoya Ewropayê

Xala 1an a biryarnameya Fransa ya 4ê Mijdara 2020an koma Loups Gris hilweşand: tedbîreke neteweyî ya diyar, ne qedexeya cîhanî ya hemû saziyên têkildar. [5] Benda 16an a biryara parlamentoyê ya 19ê Gulana 2021an behsa nîjadperestî, rastgiriya tund, girêdanên MHP û tehdîdên li dijî Kurd, Ermenî û Yûnaniyan dike û lêkolîna gengaziya lîstekirina terorê dixwaze. Ev bang ne biryara lîstekirinê ya Konseyê ye. [6]

Sererastkirina edîtorî

Di 21ê Cotmeha 2026an de lîsteya bêçavkanî ya deh kesan hat guhertin; ew serokatiya siyasî, sûcên îdiakirî û qurbaniyan tevlihev dikir. Ev nivîs dîroka saziyan, nirxandin, daxuyaniyên siyasî û prosedurên belgekirî cuda dike. Îdiayên nû delîlên taybet, dîrok û rewşa dozê dixwazin.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. BfV, Türkischer Rechtsextremismus: Die Grauen Wölfe in Deutschland (2023), especially chapters 2–3 and 5–6
  2. European human-rights record, Kaya v. Turkey, document 001-46142 (discussion of the Susurluk parliamentary report; distinguish submissions and findings)
  3. Anadolu Agency, Sinan Ateş trial judgment reported from court, 2 October 2024
  4. Anadolu Agency, regional appeal decision in the Sinan Ateş case, 12 June 2025
  5. France, decree of 4 November 2020 dissolving Loups Gris, Article 1 — Légifrance
  6. European Parliament resolution of 19 May 2021 on Turkey, paragraph 16, P9_TA(2021)0243 — Official Journal / EUR-Lex