Destpêk
Koşka Xusrew Abad yek ji bîrdariyên mezin ên dîrokî yên herêma Kurdî ye — koşkeke bi heybet a serdema Qacaran li Sineyê, paytexta parêzgeha Kurdistanê ya Îranê, ku wek kursiya xanedana Erdelan hatiye avakirin, mîrên Kurd ên bi sedsalan serweriya vê axê dikirin. Di destpêka sedsala nozdehemîn de di nav baxçe û hewzan de hat bilindkirin, bi revakên stûndar ên xweşik û salonên bi nazikî xemilandî; dilê serweriya mîrên Kurd li Rojhilat bû. Îro wek muzeyê hêja tê dîtin; Xusrew Abad bermahiyeke kêmpeyda û bi heybet a serdema mîrektiyên Kurdî û xezîneya Sineyê ye.
Koşka mîrên ku serweriya Kurdistanê dikirin, di nav baxçeyên Sineyê de ye; Xusrew Abad zêrîna mîrasa Kurdî ye. Ev danasîn li koşk, avakerên wê û çîroka wê dinêre.
Xalên sereke
• Xusrew Abad xaniyekî mezin û koşkeke serdema Qacaran li Sineyê, li Rojhilat e.
• Wek kursiya xanedana Erdelan, serwerên Kurdistanê, hat avakirin.
• Di destpêka sedsala 19emîn de, nêzî 1808, hat qedandin.
• Bi helbestvan û dîroknasa Kurd Mestûre Erdelan ve tê girêdan.
• Niha muzeyek û cihekî sereke yê mîrasa bajêr e.
Agahiyên kurt
Nav: Koşka Xusrew Abad
Cure: Xaniyê mezin / koşka dîrokî (muze)
Welat / herêm: Îran (Rojhilat)
Bajar: Sanandaj (Sine), parêzgeha Kurdistanê
Avakirin: Nêzî 1808 (serdema Qacaran)
Kê ava kiriye: Xanedana serwer a Erdelan
Girêdayî: Helbestvan Mestûre Erdelan
Niha: Muze û cihê mîrasê
Naverok
Xusrew Abad li ku ye?
Xusrew Abad li bajarê Sanandajê — Sine — radiweste, paytexta parêzgeha Kurdistanê ya Îranê û navendeke navdar a çanda Kurdî li Rojhilat, di geliyeke bi bereket di nav çiyayên Zagrosê de. Koşk li taxa bi navê wê ye, ne dûr ji mîrasa din a bajêr, wek Mizgefta Dar ul-Îhsan, li herêmeke ber bi bajarokên Kurdî yên wek Merîwanê û bilindahiyên Hewramanê ve dirêj dibe. Carekê di nav baxçeyên vekirî de bû, niha bajarê nûjen dor li wê girtiye.
Xanedana Erdelan
Xusrew Abad kursiya Erdelanan bû, yek ji xanedanên Kurdî yên herî bi hêz û domdar, ku bi gelek sedsalan mîrektiyeke berfireh li herêmê rêve dibirin, pir caran bi xweseriyeke mezin di bin serweriya guherbar a împaratoriyên Farsî de. Ji paytexta xwe li Sineyê serwerên Erdelan serweriya axên Kurdî yên herêmê dikirin, û koşk bi fermana Amanollah Xan Erdelan li dora 1808 wek navenda serweriya wan hat avakirin — cihê hukûmet, merasîm û cejnan. Serweriya dirêj a xanedanê Xusrew Abad dike bîrdariya yek ji malên mezin ên dîroka Kurdî.
Koşk û baxçeyên wê
Koşk bi şêwaza klasîk a niştecîha esilzade ya Farsî-Kurdî ya serdema xwe hat avakirin, bi avahiyeke hundirîn û derveyî di nav baxçeyeke mezin a rêkûpêk de — çahar bagh, an baxê çarbeşî — ku rê û coyên avê, bi hewz û kaniyên avê, ew parçe dikirin. Avahî ji kerpîç û kevir in, bi gêçkariya nazik, neynik û pencereyên zarîf ên bi xişandinê vedibin xemilandî ne; stûnên zirav revakên wan digirin. Herçiqas baxçeyên ku carekê dor li wê digirtin bi piranî cihê xwe dane bajarê nûjen, koşk bixwe zarafet û rûmeta dîwana Erdelan diparêze.
Mestûre û dîwana helbestvanan
Dîwana Erdelan ne tenê bi hêza xwe, lê bi çanda xwe jî navdar bû, û Xusrew Abad bi bîra Mestûre Erdelan ve girêdayî ye, yek ji kesayetên herî navdar ên wêjeya Kurdî. Helbestvan û dîroknaseke — ku pir caran jê re yekem dîroknasa jin a serdema wê li herêmê tê gotin — beşeke mala Erdelan bû, û helbest û kronîkên wê di mîrasa wêjeyî ya Kurdî de hêja ne. Peykerê wê îro nêzî koşkê radiweste. Girêdana Xusrew Abad bi kesayeteke wiha navdariya berdewam a Sineyê wek dilê helbest, muzîk û xwendina Kurdî nîşan dide.
Xusrew Abad îro
Îro Xusrew Abad hatiye nûjenkirin û wek muzeyê xizmet dike, mêvanên ku tên heyranî li mîmariya wê, salonên xemilandî û bermahiyên serdema Erdelan bikin û li konser û merasîmên di salon û axa wê de tên kirin temaşe bikin pêşwazî dike. Di nav girîngtirîn bîrdariyên parêzgeha Kurdistanê de tê naskirin û wek bîrxistineke serbilind a serdema serweriya mîrên Kurd radiweste. Koşka mayî ya xanedana ku serweriya van axan dikir e; Xusrew Abad wek yek ji xezîneyên mezin ên mîrasa Sineyê û Rojhilat dimîne.
Xeta demê
Bi sedsalan — Xanedana Erdelan ji Sineyê serweriya mîrektiyeke Kurdî dike.
Nêzî 1808 — Amanollah Xan Erdelan koşka Xusrew Abad ava dike.
Sedsala 19emîn — Koşk wek kursiya serwerî û merasîmên Erdelan xizmet dike.
Serdema nûjen — Koşk tê nûjenkirin û vediguhêre muzeyê.
Îro — Xusrew Abad cihekî navdar ê mîrasa Sineyê ye.
Pirsên pir caran têne kirin
Koşka Xusrew Abad çi ye?
Koşkeke serdema Qacaran li Sineyê ye, li dora 1808 wek kursiya xanedana Erdelan ku serweriya axên Kurdî yên herêmê dikir hatiye avakirin, niha wek muzeyê hatiye nûjenkirin.
Xusrew Abad li ku ye?
Li Sineyê, paytexta parêzgeha Kurdistanê ya Îranê, li herêma Kurdî ya Rojhilat li rojavayê Îranê radiweste.
Erdelan kî bûn?
Erdelan yek ji xanedanên Kurdî yên herî bi hêz û dirêjdem bûn, bi sedsalan ji Sineyê serweriya mîrektiyeke berfireh bi xweseriyeke girîng dikirin.
Mestûre Erdelan kî bû?
Mestûre Erdelan helbestvan û dîroknaseke navdar a Kurd a mala Erdelan bû, pir caran jê re yekem dîroknasa jin a serdema wê li herêmê tê gotin; peykerê wê nêzî koşkê radiweste.
Kes, cih û mijarên têkildar
Xanedana Erdelan · Mestûre Erdelan · Rojhilata Kurdî · Sine · Mizgefta Dar ul-Îhsan · Merîwan.