Kulere û Kulerenaske: Her Du Nanên Kurdî yên Sêlan
Kulere (کولێرە) nanekî stûr û gilover a kurdî ya sêlê ye, li ser plakaya germ a hesinî tê pehtin û bi rûn, penîrê bi gîha û çaya şîrîn ji bo taştê tê xwarin. Kulerenaske (ناسکە کولێرە) hevtaya wê ya pir nazik e — krepeke kurdî ku wek kaxezê nazik li ser heman sêlê tê vekirin. Navê kulerenaske bi peyv bi peyv tê wateya «kulereya nazik» — zimanê kurdî her du nanên di sîstemeke yek a binavkirinê de dihewîne ku nîşan dide nanê sêlê çiqas di jiyana rojane ya kurdî de navendî ye. Kurdistan24 her duyan di nav nanên diyarker ên kurdî de di lîsteyê de dike. Nanpêjekî Hewlêrê kulere bi vê gotinê bi nav kir: «Ewqas bi tam e ku tu destên xwe jî pê re dixwî.» Bi hev re kulere û kulerenaske dilê rojane û sade yê çanda nanê kurdî nîşan didin — ji tenûra bi heybet û nanê kevnar a parastinê wêdetir, nanê aram a sêlê ye ku li her maseya taştê ya kurdî xuya dike.
Xalên Sereke
• Kulere: nanê stûr û gilover a sêlê ku ji bo taştê bi rûn, penîrê bi gîha, hêk û çayê tê xwarin
• Kulerenaske: krepa pir nazik a kurdî — şêwaza wek kaxezê nazik, li ser heman sêlê tê vekirin
• Navê kulerenaske bi peyv bi peyv tê wateya «kulereya nazik» — zimanê kurdî her du nanên di sîstemeke yek a binavkirinê de dihewîne
• Wîkîpediya wê wek xwarineke diyarker a kurdî di lîsteyê de dike — nanê taştê ya rojane ya malên kurdî
Agahiyên Kurt
Navên Kurdî: Kulere (کولێرە, stûr) û Kulerenaske (ناسکە کولێرە, nazik)
Cure: Nanên rast ên li sêlê tên pehtin — şêwazên stûr û pir nazik ji heman kevneşopiyê
Bi Çi Tê Xwarin: Rûn, penîrê bi gîha (jîjî), hêk, hingiv û çaya reş a şîrîn
Herêm: Hemû Başûr (Hewlêr, Silêmanî, Dihok) û li seranserê Kurdistanê
Du Nan, Yek Sêl
Hem kulere hem jî kulerenaske ji heman hevîrê hêsan tên çêkirin: arvan, av, xwê û carinan hevîrtirş. Li ser heman amûrê tên pehtin — sêleke rast a hesinî (sac) ku li ser agir tê germkirin. Cudahî di awayê karê bi hevîr re ye. Ji bo kulere hevîr wek dîskeke stûr û gilover tê şekildan û hêdî tê pehtin heta li her du aliyan zêrîn bibe. Ew heybet heye — tu dikarî perçeyan jê biqetînî û penîr pê hilgire an li hêkan bipiçî. Ji bo kulerenaske heman hevîr bi tîrokê (teirok) wek kaxezê nazik tê vekirin û paşê li ser sêla germ bi lez tê pehtin. Ew qirçî, sivik û ronahîderbasder derdikeve — krepeke kurdî. Dema sar dibe dikare av lê bê reşandin û di qumaşê de bê pêçandin da ku nerm bibe, paşê bê ji nû ve germkirin tê xwarin. Blognivîseke kurd li Amerîkayê çêkirina vê nanê bi diya xwe re belge kir, bi amûrên ku bavê wê bi destan çêkiribûn: tîrok, missteqe (amûra wergerandinê) û sêl bixwe — hemû ji Kurdistanê hatibûn anîn.
Nanê Sibehên Kurdî
Kulere nanê taştê ye. Li Hewlêrê nanpêjekî ciwan bi navê Ayed Ahmed ji Kurdistan24 re got: «Mirov kulera bi penîr daxwaz dikin û li vir bi çaya şîrîn dixwin.» Nanpêjgeha tenê dikan nîne — cihê lihevcivîna sibehê ye. Kulere nanê vê civînê ye: germ, stûr, bi destan tê qetandin û bi penîrê ku dibe ku jajî (penîrê çiyayî yê bi gîha) an örgü peyniri (penîrê honandî) be tê parvekirin. Kulerenaske ji ber ku naziktir û hişktir e baştir tê parastin û baştir tê hilgirtin — nanê ku tu dibî zeviyê ye, nanê ku tu li ser hev rêz dikî û dipiçî ye, nanê ku dimîne ye. Bi hev re ew her du şêwazên xwarina nanê kurdî nîşan didin: bi hev re û germ (kulere), li hember hilgirtbar û mayî (kulerenaske).
Encam
Vê rêzê niha şeş nanên kurdî belge kiriye: nanê tenûrê (tenûr), nanê tîrî (parastin), kelane (gîhayên biharê), bersaq (şîrîniya qelandî), teşrîb (di ava goşt de şilandî) û niha kulere û kulerenaske (nanên sêlê, stûr û nazik). Bi hev re ew şaristaniyeke nanê eşkere dikin — çandeke ku nanekî cuda ji bo her armanc, her demsal û her bûyerê heye. Kulere û kulerenaske ji hemûyan rojanetir in: nanê ku tu her sibehê dixwî, nanê ku zarokên te mezin dibin û bi destên xwe diqetînin, nanê ku nanpêjekî Hewlêrê dibêje tu destên xwe jî pê re dixwî. Ew bi heybet, bi nakokî an bi barê siyasî nîne. Tenê taştêya kurdî ye, li sêleke kurdî, bi amûrên kurdî, di mitbexeke kurdî de hatiye çêkirin. Ev bes e.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Kurdistan24 — Nan, Stûneke Bi Tam a Çanda Kurdî (kulere tê şirovekirin, nanpêjgeha Hewlêrê, 2021)
Rojgul — Nanê Rast a Kurdî (nanpêjiya dîasporayê bi amûrên kurdî yên bi destan çêkirî, 2011)
Wîkîpediya — Metbexa Kurdî (kulerenaske wek xwarineke diyarker a kurdî di lîsteyê de dike)
Kurdish-History.com — Nanê Tenûrê: Nanê Kurdî ya Tenûrê (hevtaya tenûrê ya sêlê)