Nusxe, hejmarên cuda yên helbestan, Camê Cem, neynik, şerh û xwendina bi meqam dîroka Dîwanê zelal dikin.

Dîwarê kerpîçî yê Medreseya Sor a Cizîrê bi şev, deriyê kemerbilind, otomobîl û kesên li derve
Medreseya Sor; Mehmet Demirci / KediÇobanı, 15 Nîsan 2023. Dîmena nû ya restorekirî ya cihê perwerdeyê yê bi şair ve girêdayî ye, ne rewşa kevn a bêguhertin. Mehmet Demirci / KediÇobanı · Red Madrasa, Cizre, 15 April 2023 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · Size variant; no creative changes.

Berhevokek bi dîroka ragihandinê

Cizîrî, an Mela Ehmedê Cizîrî, helbestvanekî kurd ê Cizîrê bû; jidayikbûn bi gelemperî di nîveka duyem a sedsala şazdehem, mirin dora 1640ê tê danîn. [1] Li vir nusxe, çap, ravekirin û xwendina Dîwanê têne vekolîn. Heman nav dikare rêzbendî û pêvekên cuda vehewîne; diyarkirina nusxeyê beşek ji xwendinê ye.

Lêkolîna nusxeyan a 2023an

Azarkan sî û çar nusxeyên destnivîs û çapkirî tomar dike. Ya herî kevn a lêkolîna wî ya Muhemmed Teyyar Paşayê Amêdî ye: 1231 H, di gotarê de 1815. Nusxeya Îsmaîl 1844, Hartmann/Berlîn 1904 û Stenbol 1919 jî tên tomar kirin. [2] Ev qonaxên ragihandinê ne, ne jiyana şair. Sî û çar nusxe ne sî û çar destxetên nivîskar in; dibe yên kevintir bên dîtin.

Çima hejmara helbestan diguhere?

Azarkan di Herşenî 1922an de 132, di nusxeya 1930î de 122 helbest û destpêk û tertîbên cuda tomar dike. [2] Hejmar pêdiviya bi nasandina çapê heye. Pêvek û şerh divê bên kontrolkirin; hemû tiştên di cildekê de ne bi xweber yên Cizîrî ne.

Teşe û mensûbiyet

Özervarlı zêdetir xezel, herwiha qesîde û teşeyên din û têkiliya Hafizê rave dike. Helbesta erebî ya pêvekirî ya Ehmed Paşayê Bursayê ye. [1] Pêvek û nivîsa şair divê bên cudakirin. Nasîna Feqiyê Teyran jî têkiliya mamoste–şagirt bi teqez îspat nake.

Cemşîd ji navekî şahî wêdetir e

Lêkolîna Şarkiyat a 2025an Cemşîd û Cama wî ji şana dinyayî ber bi wateya manewî û însanê kamil ve dinirxîne. [3] Mîtolojî dibe rêya ramana hêz û dîtinê. Ev şiroveya edebî ye, ne hevdîtina dîrokî bi şahê kevn an şecereya belgekirî.

Cam, neynik û dil

Analîz Cama cîhanbîn û Neynika Îskender bi dilê ku cihê tecelliya îlahî ye ve girê dide. Aşiq û meşûq bi ‘eksê, tijebûna camê jî bi feyzê, ne tenê meya tirî, tên ravekirin. [3] Wergera tenê peyvî dikare vê karê wêneyê winda bike. Xwendina hin beytan ji bo her behsa meyê wateyeke xweber nade.

Şerh û xwendina bi meqam

Azarkan di 2026an de bîst û yek şerh li gor dîrok, nivîskar û ziman dinirxîne. [4] Ev hemû ji bo vê gotarê nû nehatine xwendin. Kurteya Şengül a 2016an xwendina mamoste û feqiyan a bi meqam li hewşan, ligel zanistên dînî yên erebî, rave dike. [5] Şerh û îcra belgeyên cuda ne. Di berawirdkirinê de çap, wergêr û şarih bên nîşandan; adeteke dîrokdar ji bo hemû dibistanên îro nayê giştîkirin.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. M. Sait Özervarlı, Molla Cezerî, TDV İslâm Ansiklopedisi; biography, poetic forms, added Arabic poem and uncertain teacher–pupil claim.
  2. Muhammed Şerif Azarkan, Molla Ahmed-i Cezerî’nin Divan Nüshaları, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 22/86 (2023), pp. 618–629; selected witness descriptions.
  3. Mîtolojî û Tesewif: Çemşîd û Camê Cem di Dîwana Melayê Cizîrî de, Şarkiyat 17/1 (2025), pp. 154–169; selected analysis, pp. 160–165.
  4. Muhammed Şerif Azarkan, study of commentaries on the Divan and poems, Artuklu Kurdology 21 (1 April 2026); published abstract consulted.
  5. Serdar Şengül, Melayê Cizîrî ve Diwan Okuma Geleneği, Folklor/Edebiyat 22/86 (2016), pp. 181–202; published abstract consulted.
  6. Mehmet Demirci / KediÇobanı, restored Red Madrasa, Cizre, 15 April 2023; Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.