Dîroka perwerdeya kurdî medrese, siyaseta zimanê dibistanan, zanîngeh û têkoşîna gihîştina xwendinê digire.

Deriyê kampusa kevn a Zanîngeha Silêmaniyê bi nivîsên kurdî û îngilîzî li bin avahiyeke pirqatî
Kampusa kevn a Zanîngeha Silêmaniyê, 19 Nîsana 2019ê; Kushared (Muhammed Serdar). Dîroka saziyê berî 2003an dest pê dike. Kushared (Muhammed Serdar) / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Medrese û guherîna 1924an

Martin van Bruinessen di kurteya beşa xwe ya 2024an de medreseyan bi zimanên xwecihî yên fêrkirin û axaftinê rave dike; nivîsên bingehîn bi erebî bûn. Girtina medreseyan û yekgirtina perwerdeyê li Tirkiyeyê di 1924an de torên zanînê û xwendin-nivîsandina kurdî qut kirin. [1]

Dîroka Iraqê

Kurteya lêkolîna H. Hakim destpêka kurdî di bernameya dibistanê de 1919, beşa kurdî ya Zanîngeha Bexdayê 1959, berfirehbûna 1970an û astengiyên erebîkirina 1974–91ê tomar dike. Piştî 1991ê pêşketin û di 2005an de nasîna destûrî hat. [2] Zanîngeha Silêmaniyê damezrandina 23 Cotmeha 1968an, veguhestina Hewlêrê di 1981an de û vekirina nû li Silêmaniyê di 1992an de tomar dike. [3]

Daxwaza dersên kurdî

Di doza Çölgeçen û yên din de xwendekarên Zanîngeha Stenbolê di Mijdara 2001ê de dersên kurdî yên bijarte xwestin. Sibatê 2002 hatin sekinandin an derxistin. Dadgeha Ewropî ya Mafên Mirovan di 12 Kanûna 2017an de ceza nepîvanbar dît û binpêkirina mafê perwerdeyê dît. Biryar li ser cezayên daxwaznameyan bû. [4]

Ziman û derfet

UNHCR destpêka siyaseta tevlîkirina perwerdeya penaberan di Îlona 2022an de tomar dike. Guherîna ji erebî bo kurdî ji bo zarok, dêûbav û mamosteyan dersên zimanê pêwîst kir; kêmbûna cihê jî asteng bû. [5] Rudaw di 4 Cotmeha 2026an de bi perwerdekarên Kerkûk, Xurmatû û Şingalê re derbarê kêmbûna mamoste, pirtûk û avahiyan û gelek şîftan axivî. [6]

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Martin van Bruinessen, The Abolition of the Caliphate, Secularization and Kurdish Nationalism, 2024, pp. 78–92: author’s abstract at Utrecht University.
  2. H. Hakim, Un aperçu sur l’enseignement du kurde en Irak (1919–2005), Studia Iranica 35/2 (2006), pp. 263–275: published abstract.
  3. University of Sulaimani, History: institutional chronology of foundation, relocation and reopening.
  4. European Court of Human Rights, Çölgeçen and Others v. Turkey, 12 December 2017, especially paragraphs 5–13 and 52–57.
  5. UNHCR Iraq, The Refugee Education Integration Policy: implementation, language support and access challenges.
  6. Rudaw, Demand for Kurdish Education Rises in Disputed Areas Despite Shortages, 4 October 2026: interviews with educators and a family.