Destpêk
Şoreşa Rojava ji Komara Mehabadê ve tecrubeya xwe-birêvebirina kurdî ya herî girîng e. Dema şerê navxweyî yê Sûriyeyê di 2011 de dest pê kir û rejîma Esed di 2012 de hêzên xwe ji bakurê rojhilatê Sûriyeyê kişandin, şervanên kurd ên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) û Yekîneyên Parastina Jin (YPJ) valahî tijî kirin û li seranserê sê kantonan rêveberiyeke xweser damezrandin: Kobanê, Efrîn û Cezîre. Ya piştre dehsaleke şer a li dijî DAIŞê, aliyên cîhadî, operasyonên leşkerî yên tirkî û hevalbendiyên ku diguherîn bû; ev yek Hêzên Sûriyeyê yên Demokratîk (SDF) kirin yek ji hêzên şerker ên herî bandorker ên Rojhilata Navîn.
Ev gotar hemû rêya tecrubeya leşkerî ya Kurdan ên Sûriyeyê dişopîne: ji serhildana Qamişlo ya 2004 heta şoreşa Rojava, parastina Kobanê, azadkirina Reqayê, windakirina Efrîn û Minbicê û qeyrana hebûnê ya Rojava di 2025–2026 de.
Naverok
Kok: Serhildana Qamişlo ya 2004 û Şerê Navxweyî yê Sûriyeyê
SDF û Şerê Wêrankirina Xelîfetiya DAIŞê (2015–2019)
Operasyonên Tirkî: Efrîn, Peace Spring û Windakirina Axê
Qeyrana Piştî Esed û Şerê Saxmayînê (2024–2026)
Kok: Serhildana Qamişlo ya 2004 û Şerê Navxweyî yê Sûriyeyê
Kurdên Sûriyeyê bi dehsalan di bin cudakariya pergalî de dijiyan. Bi sed hezaran ji hemwelatîbûnê hatibûn bêparkirin bi serjimêriya 1962 ku belgeyên nasnameyê ji malbatên kurd stend. Di Adara 2004 de, piştî ku pevçûna maçeke futbolê ya di navbera alîgirên kurd û ereb de bû serhildaneke li hemû bajarî, li Qamişlo tevlihevî derket. Hêzên ewlehiyê yên Sûriyeyê herî kêm 30 xwepêşanderên kurd kuştin û bi hezaran kes girtin. Serhildana Qamişlo yekem kombûna siyasî ya mezin a kurdî li Sûriyeyê û pêşnîşana şoreşa ku dê heft sal piştre bê bû.
Dema xwepêşandanên li dijî hikûmetê di 2011 de li seranserê Sûriyeyê belav bûn, herêmên kurdî beşdarî serhildana berfirehtir bûn. Partiya Yekîtiya Demokratîk (PYD) û şaxa wê ya çekdar YPG dest bi rêkxistina hêzên leşkerî kirin. Heta nîveka 2012, dema şerê navxweyî yê Sûriyeyê tûjtir bû û rejîma Esed hêzên xwe ji bo parastina Şam û Helebê kom kirin, şertên şoreşa kurdî amade bûn.
Şoreşa Rojava (2012)
Di 19ê Tîrmeha 2012 de, şervanên YPGê bajarê Kobanê girtin; roja din Amûde û Efrîn li dû wê hatin. Hêzên ewlehiyê yên Sûriyeyê bê berxwedaneke berbiçav vekişiyan. Di nav çend hefteyan de YPGê piraniya herêmên bakurê rojhilatê Sûriyeyê yên bi piraniya kurdî kontrol dikirin. Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê — ku bi gelemperî wek Rojava tê nasîn — hat damezrandin; pergala konfederalîzma demokratîk a bi îlhamê ji felsefeya siyasî ya Abdullah Ocalan pêk anî.
Nêzî yekser Rojava rû bi rûyê tehdîdên leşkerî yên komên cîhadî bû. Di 2013 de YPGê li Ras el-Eynê (Serê Kaniyê) û li seranserê kantona Cezîreyê bi Eniya el-Nusre û aliyên îslamî yên din re şer kir. Van şerên ewil şiyana leşkerî ya YPGê ceribandin û hêzên kurdî wek aliyê sêyem ê cuda yê şerê navxweyî yê Sûriyeyê damezrandin, ku ne bi rejîma Esed ne bi opozîsyonê re hevalbend bûn.
Şerê Kobanê (2014–2015)
Şerê Kobanê şerê ku hem şerê Sûriyeyê hem tevgera kurdî guhart bû. Di Îlona 2014 de DAIŞê bi hezaran şervan, tank, top û çekên giran ên ji artêşa Iraqê hatî girtin êrîşeke pir mezin li bajarê biçûk ê sînorî Kobanê kir. Cîhanê temaşe dikir dema şervanên kurd — di nav de yekîneyên YPJê yên bi temamî jinî — li dijî hêzeke pir mezintir bajar bi blok bi blok diparastin.
Êrîşên hewayî yên koalisyona bi pêşengiya Dewletên Yekbûyî, bi piştgiriya topan a pêşmergeyên Iraqê û operasyonên bejahî yên YPGê re, hêdî hêdî rewş vegerandin. Heta Çileya 2015, piştî çar mehên şer DAIŞ ji Kobanê hatibû derxistin. Tê texmînkirin ku di şer de 1,600 şervanên DAIŞê û zêdetirî 200 parêzvanên kurd hatin kuştin. Kobanê bû semboleke cîhanî ya berxwedana li dijî DAIŞê û YPG/YPJ wek hêza bejahî ya herî bandorker a ku li dijî xelîfetiyê şer dike hatin naskirin.
SDF û Şerê Wêrankirina Xelîfetiya DAIŞê (2015–2019)
Di Cotmeha 2015 de, Hêzên Sûriyeyê yên Demokratîk (SDF) bi fermî wek koalisyoneke pirneteweyî di bin pêşengiya YPGê de hatin damezrandin; şervanên ereb, xiristiyanên suryanî û tirkmen jî dihewandin. Bi Hêzên Taybet ên Dewletên Yekbûyî yên di nav hêzan de wek şêwirmend bicihkirî re, SDFê rêzeke êrîşên mezin dest pê kirin: êrîşa Girê Spî kantonên Kobanê û Cezîreyê bi hev ve girê dan, êrîşa Benda Tişrînê derbasgeheke sereke ya Firatê ewle kir û êrîşa Minbicê di 2016 de bajar ji DAIŞê azad kir.
Navenda kampanya li dijî DAIŞê Şerê Reqayê (Hezîran–Cotmeha 2017) bû, şerê bajarî yê çar mehî ji bo girtina paytexta DAIŞê. SDFê bi piştgiriya hewayî ya koalisyona Dewletên Yekbûyî di şerê hovane yê kolan bi kolan de li bajarî pêş ket. Reqa di Cotmeha 2017 de ket destê wan. SDF paşê ket parêzgeha Dêrazorê, û di Adara 2019 de Şerê Baxûzê mayîna axî ya dawî ya xelîfetiya DAIŞê wêran kir. SDFê di şerê li dijî DAIŞê de zêdetirî 11,000 şervan winda kiribûn.
Operasyonên Tirkî: Efrîn, Peace Spring û Windakirina Axê
Dema SDFê bi DAIŞê re şer dikir, Tirkiyeyê operasyonên leşkerî yên xwe li dijî qada kurdî ya xweser dest pê kirin. Operasyona Olive Branch (Çile–Adara 2018) kantona Efrînê ya li bakurê rojavayê Sûriyeyê girt û zêdetirî 100,000 sivîlên kurd ji cihê xwe kirin. Operasyona Peace Spring (Cotmeha 2019) xeteke axê ya li ber sînor girt, di nav de bajarê bi girîngiya sembolîk Ras el-Eyn (Serê Kaniyê) û Girê Spî.
Ragihandina vekişîna Dewletên Yekbûyî ya berî Operasyona Peace Spring bi berfirehî wek xiyaneta li SDFê hat rexnekirin; SDF hêza bejahî ya sereke ya kampanya li dijî DAIŞê ya bi pêşengiya Dewletên Yekbûyî bû. SDF neçar bû hêzên hikûmeta Sûriyeyê vexwîne bakurê Sûriyeyê da alîkariyê bikin pêşî li pêşketinên din ên tirkî bigirin — lihevhatineke bi êş ku serxwebûna rêveberiya xweser lawaz kir.
Qeyrana Piştî Esed û Şerê Saxmayînê (2024–2026)
Hilweşîna rejîma Esed di dawiya 2024 de qonaxeke nû ya qeyranê ji bo Rojava dest pê kir. Hêzên Artêşa Niştimanî ya Sûriyeyê (SNA) yên bi piştgiriya Tirkiyeyê Operasyona Dawn of Freedom dest pê kirin û di Kanûna 2024 de Til Rifet û Minbic ji kontrola SDFê stendin. SDFê cihên xwe yên dawî li rojavayê Firatê winda kirin û ber bi bera rojhilatî ve vekişiyan. Di Nîsana 2025 de, hêzên kurdî vekişiyan û hêzên hikûmeta Sûriyeyê li herêma Benda Tişrînê wek bendek di navbera hêzên SDF û SNA de bicih bûn.
Hêzên dilsoz ên hikûmeta veguhêz a Sûriyeyê di destpêka 2025 de û heta 2026 êrîş li seranserê bakurê rojhilatê Sûriyeyê dest pê kirin û ax li parêzgehên Reqa û Dêrazorê girtin. SDF di heman demê de rû bi rûyê zexta hêzên bi piştgiriya Tirkiyeyê li bakur û hêzên bi Şamê re girêdayî li başûr û rojhilat e. Nêzî 40,000 endamên malbatên DAIŞê û heta 10,000 şervanên cîhadî hê jî li kamp û girtîgehên di bin kontrola SDFê de tên ragirtin — berpirsiyariyeke ewlehiyê ku SDF nikare dev jê berde lê dema li gelek eniyan şer dike di parastina wê de zehmetiyê dikişîne.
Mîras
Rojava hem destkefta herî mezin hem xala lawaz a herî mezin a tevgera kurdî ya nûjen temsîl dike. SDFê rêkxistina terorîst a herî xeternak a sedsala bîstûyekem têk bir, di nav şerekî navxweyî de rêveberiyeke demokratîk a pirneteweyî ava kir û axa yekem a li Sûriyeyê ji aliyê Kurdan ve hatî birêvebirin çêkir. YPJ — hêza şerker a bi temamî jinî — bû semboleke cîhanî ya hêzdarkirina jinan û berxwedanê.
Lê saxmayîna Rojava her tim bi lihevhatina berjewendiyên amerîkî, tirkî û herêmî ve girêdayî bûye — û ew berjewendî êdî ji hev dûr dikevin. Windakirina Efrîn, Minbic, Til Rifet, Ras el-Eyn û Girê Spî axa di bin kontrola kurdî de bi awayekî berbiçav kêm kiriye. Pirsa ka Rojava dikare wek heyîneke xweser di nav dewleteke nû ya sûriyeyî de sax bimîne — an dê bi operasyonên leşkerî yên tirkî û navendîkirina Şamê bê ji holê rakirin — hê jî mijara diyarker a têkoşîna kurdî ya sedsala bîstûyekem e.
Bûyerên Girîng û Xeta Demê
Adara 2004 — Serhildana Qamişlo: yekem kombûna siyasî ya mezin a kurdî li Sûriyeyê
19ê Tîrmeha 2012 — YPG Kobanê, Amûde û Efrînê digire; şoreşa Rojava dest pê dike
Îlona 2014 – Çileya 2015 — Şerê Kobanê: YPG/YPJ bi piştgiriya hewayî ya koalisyona Dewletên Yekbûyî li ser DAIŞê serdikevin
Cotmeha 2015 — Hêzên Sûriyeyê yên Demokratîk (SDF) bi fermî tên damezrandin
Hezîrana 2016 — SDF Minbic ji DAIŞê digire
Cotmeha 2017 — Şerê Reqayê: SDF piştî çar mehên şerê bajarî paytexta DAIŞê digire
Çile–Adara 2018 — Operasyona Olive Branch: Tirkiye Efrînê ji YPGê digire
Adara 2019 — Şerê Baxûzê: SDF mayîna axî ya dawî ya xelîfetiya DAIŞê wêran dike
Cotmeha 2019 — Operasyona Peace Spring: Tirkiye Ras el-Eyn û Girê Spî digire
Kanûna 2024 — SNA ya bi piştgiriya Tirkiyeyê Minbic û Til Rifet digire; SDF hemû axa li rojavayê Firatê winda dike
2025–2026 — Hêzên bi Şamê re girêdayî dikevin bakurê rojhilatê Sûriyeyê; SDF ji bo saxmayînê li gelek eniyan şer dike
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Rojava çi ye?
Rojava (ku bi kurdî tê wateya «rojava») navê giştî yê Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê ye; ew herêmeke xwe-birêvebirî li bakurê rojhilatê Sûriyeyê ye ku Kurd pêşengiya wê dikin. Di 2012 de di dema şerê navxweyî yê Sûriyeyê de hat damezrandin û li gor pergala konfederalîzma demokratîk bi nûnertiya pirneteweyî tê birêvebirin.
SDF çi ye?
Hêzên Sûriyeyê yên Demokratîk (SDF) koalisyoneke leşkerî ya pirneteweyî ye ku di Cotmeha 2015 de hat damezrandin; YPGya kurdî pêşengiya wê dike lê şervanên ereb, xiristiyanên suryanî û tirkmen jî dihewîne. SDF wek hêza bejahî ya sereke ya kampanya têkbirina DAIŞê ya bi pêşengiya Dewletên Yekbûyî xizmet kir û Minbic, Reqa û Dêrazor azad kirin. Di şerê li dijî DAIŞê de zêdetirî 11,000 şervanên SDFê hatin kuştin.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Wikipedia — Pevçûna Rojava, Yekîneyên Parastina Gel, Êrîşa Minbicê (2024), Operasyona Dawn of Freedom
The Jerusalem Post — Xweseriya Kurdî Li Sûriyeyê Piştî Êrîşa Tirkî Bi Dawî Dibe, 2025
MEMRI — Xiyaneta Li Rojava, 2026
Wikipedia — Şerê Navxweyî yê Sûriyeyê, Dorpêçkirina Kobanê, Şerê Reqayê