Sara Omer kî ye?
Sara Omer (bi Kurdî: سارا عومهر) nivîskar, helbestvan û çalakvana mafên mirovan a Kurd a Danîmarkayê ye ku di 21 Tebaxa 1986 de li Silêmaniyê, li Kurdistana Iraqê, ji dayik bûye. Ew yekem romannivîsa jin ji Herêma Kurdistanê ya Iraqê ye ku li asta navneteweyî hatiye naskirin. Romana wê ya yekem Dødevaskeren («Şûştinkara Miriyan», 2017) li Danîmarkayê bû diyardeyeke edebî: zêdetir ji 100,000 nusxe firot û medyaya Danîmarkayê ew wek «MeToo ya jinên misilman» pesindand.
Ew bi Danîmarkî li ser tundiya bi navê namûsê, birîna organên zayendî yên jinan, zewaca bi zorê û destdirêjiya baviksalarî li jinan di civakên muhafezekar ên Kurd û misilman de dinivîse. Xebata wê hin ji xelatên edebî û mafên mirovan ên herî bi rûmet ên Danîmarkayê ji wê re anîne, û gefên mirinê yên giran ku bûne sedem ku ew li Kopenhagê di bin parastina polîs de be.
Xalên Sereke
Di 21 Tebaxa 1986 de li Silêmaniyê, Kurdistana Iraqê, ji dayik bûye; ji 2001 ve hemwelatiya Danîmarkayê ye.
Romana yekem Dødevaskeren (2017) li Danîmarkayê zêdetir ji 100,000 nusxe firot û Xelata Pirtûkê ya Xwîneran a 2018 bi dest xist.
Romana paşîn Skyggedanseren (2019) di 2020 de De Gyldne Laurbær, yek ji xelatên edebî yên herî bi rûmet ên Danîmarkayê, bi dest xist.
Bi Danîmarkî li ser tundiya bi navê namûsê, birîna organên zayendî yên jinan (FGM), zewaca bi zorê û destdirêjiya baviksalarî li jinan dinivîse.
Di bin parastina polîs de dijî; balyoza DIGNITY, Civata Jinên Danîmarkayê, Crossing Borders û GAPFê ye.
Agahiyên Kurt
Navê temam: Sara Omer
Navê bi zimanê xwe: سارا عومهر (Kurdî)
Ji dayikbûn: 21 Tebax 1986
Cihê ji dayikbûnê: Silêmanî, Kurdistana Iraqê
Hemwelatîbûn: Danîmarka (ji 2001 ve)
Reh: Kurdî; di dema Şerê Îran-Iraqê û qirkirina Enfalê de mezin bûye
Pîşe: Romannivîs, helbestvan, stûnnivîs, çalakvana mafên mirovan
Serdem: Îroyîn (2004 – heta niha)
Perwerdehî: Bakaloryosa zanistên siyasî (BSc)
Bi çi tê naskirin: Dødevaskeren (2017); şikandina tabûyên li dor tundiya li dijî jinan
Berhemên sereke: Dødevaskeren (2017), Skyggedanseren (2019)
Weşanxane: Politikens Forlag
Xelatên sereke: Xelata Pirtûkê ya Xwîneran (2018), Xelata Azadiya Axaftinê (2018), Xelata Mafên Mirovan a Enstîtuya Danîmarkayê ya Mafên Mirovan (2019), De Gyldne Laurbær (2020)
Zimanên wergerandinê: Swêdî, Norwêcî, Sirbî, Makedonî, Fransî
Naverok
Jiyana Destpêkê û Kok
Sara Omer di 21 Tebaxa 1986 de li bajarê Silêmaniyê, li Herêma Kurdistanê ya Iraqê, ji dayik bû. Ew di dema Şerê Îran-Iraqê (1980–1988) de mezin bû, ku rasterast ber bi Şerê Kendavê ya 1990–1991 ve dirêj bû. Ew zarokeke biçûk bû ku di herêma derdora Helebceyê de dijîya dema êrişa çekên kîmyewî ya 16 Adara 1988 pêk hat; yek ji hovîtiyên herî xirab ên kampanyaya Enfalê ya Seddam Huseyn li dijî Kurdan. Gelek xizmên wê di qirkirina firehtir a Enfalê ya dawiya salên 1980 de hatin kuştin. Şerên ku zaroktiya wê teşe kirin dê paşê bibûna paşxaneya romanên wê.
Ew di destpêka ciwaniya xwe de ji Kurdistana Iraqê reviya û di 2001 de di panzdeh saliya xwe de gihîşt Danîmarkayê. Wê li wir perwerdehiya xwe ya navîn qedand, berî ku bikeve zanîngehê. Di destpêkê de huqûq dixwend, lê paşê berê xwe da zanistên siyasî û bakaloryosa zanistî qedand.
Çarçoveya Dîrokî
Sara Omer li hevrasteya sê karesatên ku bi hev re hatin mezin bû: Şerê Îran-Iraqê, kampanyayên çekên kîmyewî yên Seddam Huseyn li dijî sivîlên Kurd û çewisandina bi rêkûpêk a Kurdan li seranserê herêma firehtir. Helebce û qirkirina Enfalê bingehê exlaqî yê nivîsên wê pêk tînin.
Ew li Danîmarkayê mezin bû di qonaxekê de ku nîqaşa giştî ya Danîmarkayê bi nîqaşên koçberiyê, Îslamê û azadiya derbirînê serdest bû, bi taybetî piştî nîqaşa karîkatûrên Mihemed a 2005–2006. Romanên wê dê rasterast bikevin nav wan nîqaşan, li cihê ku pirsa kî maf heye pratîkên olî û çandî rexne bike pir hesas e.
Serkeftin û beşdariyên sereke
Berhemên edebî
Romana yekem a Sara Omer Dødevaskeren («Şûştinkara Miriyan») di 30 Mijdara 2017 de ji aliyê Politikens Forlag ve hate weşandin. Ew çîroka Frmêskê vedibêje, navek ku bi Kurdî wateya «ronik» dide: keçeke Kurd ku rêwîtiya wê ji ji dayikbûna wê li Silêmaniyê di 1986 de ber bi nivîna nexweşxaneyekê li Danîmarkayê di 2016 de dirêj dibe. Li wir ew bi xwendekareke ciwan a Kurd a bijîşkiyê re nas dibe ku di navbera bavekî kontrolker û armancên xwe de asê maye. Roman li Danîmarkayê zêdetir ji 100,000 nusxe firot, hejmareke bêhempa ji bo romana yekem li welatekî bi nifûsa ji şeş milyonan kêmtir. Rexnegirên Danîmarkayê ew wek «MeToo ya jinên misilman» binav kirin.
Romana paşîn, Skyggedanseren («Danserê Siyê»), di 26 Mijdara 2019 de derket û çîroka Frmêskê domand. Her du roman ji aliyê Politikens Forlag ve têne weşandin û bi Swêdî, Norwêcî, Sirbî, Makedonî û Fransî hatine wergerandin. Di Kanûna 2020 de kovara Fransî Le Point pirtûka Dødevaskeren wek yek ji sî pirtûkên herî girîng ên wê salê li Fransayê hatine weşandin binav kir.
Berê di kariyera xwe de, Omer gotara «Den konfliktfyldte unge i et samfund, der er ligeglad» bi The Voices re di 2006 de weşand, helbestek di kovara edebî Kritiker de di 2014 de û helbesta «Barndommens tavshed» («Bêdengiya Zaroktiyê») di antolojiya PEN a Danîmarkayê Ord på flugt (2016) de weşand.
Mijar û çalakvanî
Omer bi Danîmarkî li ser mijarên ku dibêje ji bo nivîsandina wan di weşanê de pêdivî bû tabûyan bişikîne dinivîse: tundiya bi navê namûsê, birîna organên zayendî yên jinan, zewaca bi zorê, têkiliyên cinsî di nav xizmên nêzîk de, destdirêjiya cinsî, kontrola civakî û destdirêjiya baviksalarî li jinan di civakên muhafezekar ên Kurd û misilman de. Ji 2004 ve wê herwiha di medyaya Rojhilata Navîn de gotarên rexneyî li ser mafên jinan, zarokan, kesên astengdar û homoseksuelan nivîsandine; gelek salan wê navekî veşartî yê mêrî bi kar dianî da ku ji tolhildanê xwe biparêze.
Xebata wê ya edebî ji çalakvaniya wê nehatiye veqetandin. Ew balyoza DIGNITY (Enstîtuya Danîmarkayê ya Li Dijî Îşkenceyê), Civata Jinên Danîmarkayê, rêxistina ciwanan Crossing Borders û rêxistina Swêdî GAPFê ye ku li dijî tundiya têkildarî namûsê kampanyayan dike. Ew di kampanyayên Amnesty International û Danner, tora penagehên jinan a Danîmarkayê, de xuya bûye.
Piştî weşandina Dødevaskeren, Omer gefên mirinê yên giran wergirtin û niha di bin parastina polîs de dijî. Wê bi vekirî li medyaya Danîmarkayê û ya navneteweyî li ser vê yekê axifîye. Ew xwe wek «misilmaneke agnostîk» binav dike û gotiye ku peyama wê gerdûnî ye: li ser tundiya li dijî jinan li her civakeke ku wê tehemûl dike ye, ne li ser Îslamê wek baweriyekê.
Xelat û naskirin
Xelatên Sara Omer ev in:
Bexşa Rêwîtiyê ya Erik Hoffmeyer (2015)
Ytringsfrihedsprisen — Xelata Azadiya Axaftinê (2018)
Årets Victor — Victorê Salê, ji aliyê Ekstra Bladet ve hatiye dayîn (2018)
Xelata Artbeat (2018)
Læsernes Bogpris — Xelata Pirtûkê ya Xwîneran (2018) ji bo Dødevaskeren
Xelatên Şêwazê yên ELLE: Jina Salê (2019)
Xelata edebî ya Weqfa Martin Andersen Nexø (2019)
Xelata Mafên Mirovan a Enstîtuya Danîmarkayê ya Mafên Mirovan (2019)
De Gyldne Laurbær — Defnêya Zêrîn (2020) ji bo Skyggedanseren
Wê di 2019 de festîvala edebî ya Danîmarkayê Bogforum li Kopenhagê vekir û di 2020 de axaftina vekirinê ya CPH:DOX kir. Ew di Panela Şêwirmendiyê ya Pisporan a Koma Ragihandinê ya Huner û Cîhanîbûnê (Arts & Globalization Communication Group) de cih digire.
Rêza demî û bûyerên girîng
1986 — Di 21 Tebaxê de li Silêmaniyê, Kurdistana Iraqê, ji dayik bû.
1988 — Di dema êrişa çekên kîmyewî ya 16 Adarê de li herêma Helebceyê dijî.
Dawiya salên 1980 — Qirkirina Enfalê; gelek xizmên wê têne kuştin.
Dawiya salên 1990 — Wek penaber ji Kurdistana Iraqê direve.
2001 — Di 15 saliya xwe de digihîje Danîmarkayê; xwendina xwe didomîne û paşê dikeve zanîngehê.
2004 — Dest bi nivîsandina gotarên rexneyî di medyaya Rojhilata Navîn de dike (gelek caran bi navekî veşartî yê mêrî).
2014 — Helbestek di kovara edebî ya Swêdî Kritiker de diweşîne.
2016 — «Barndommens tavshed» beşdarî antolojiya PEN a Danîmarkayê Ord på flugt dike.
2017 — Romana yekem Dødevaskeren ji aliyê Politikens Forlag ve tê weşandin (30 Mijdar).
2018 — Xelata Pirtûkê ya Xwîneran, Xelata Azadiya Axaftinê, Victorê Salê û Xelata Artbeat bi dest dixe.
2019 — Xelata Enstîtuya Danîmarkayê ya Mafên Mirovan, Jina Salê ya Xelatên Şêwazê yên ELLE û xelata Weqfa Martin Andersen Nexø bi dest dixe. Romana paşîn Skyggedanseren tê weşandin (26 Mijdar). Bogforum a Kopenhagê vedike.
2020 — Skyggedanseren De Gyldne Laurbær bi dest dixe. Axaftina vekirinê ya CPH:DOX dike. Le Point Dødevaskeren wek yek ji 30 pirtûkên herî girîng ên salê li Fransayê binav dike.
Nîqaş û têgihîştinên şaş
Xebata Sara Omer ji tevahiya aliyên siyasî û olî bertekên tund derxistine holê. Ew wek dengekî bê tirs li ser mafên jinan hatiye pesindan û ji aliyê hin kesan ve wek Îslamofob hatiye şermezarkirin. Ew her du tundiyan red dike û xwe wek «misilmaneke agnostîk» binav dike ku xebata wê tundiya li dijî jinan li her cihê ku pêk tê dike armanc, ji Îslamê wek baweriyekê zêdetir.
Gefên ku wê wergirtine bûne sedem ku ji demeke kurt piştî weşandina Dødevaskeren ve li Danîmarkayê di bin parastina polîs de bijî. Biryara wê ya wergerandina pirtûkên xwe bi Kurdî û Erebî bi mesrefa xwe, da ku sansûra Rojhilata Navîn derbas bike, dijwariya gihîştina wan xwînerên ku herî rasterast îlham dane xebata wê nîşan dide.
Carinan ew bi şaşî wek Danîmarkî-Norwêcî tê binavkirin. Di rastiyê de ew Kurd a Danîmarkayê ye: romanên wê bi Norwêcî hatine wergerandin, ligel Swêdî, Sirbî, Makedonî û Fransî, lê hemwelatîbûna wê Danîmarkî ye û ji 2001 ve li Danîmarkayê dijî.
Mîras û Bandora Çandî
Sara Omer yekem romannivîsa jin ji Herêma Kurdistanê ya Iraqê ye ku li asta navneteweyî hatiye naskirin. Romanên wê dengê jineke Kurd anîne navenda çanda edebî ya Skandînavyayê û ji gelek jinan re, bi taybetî jinên misilman û Kurd li welatên Nordîk, peyv û îfadeyên ezmûnên ku berê di nav gel de nedihatin gotin dane. Omer bi xwe şirove kiriye ku pirtûkên wê çawa «tevgereke pir bêdeng di nav jinan de, bi taybetî jinên bi rehên misilman li Skandînavyayê, dane destpêkirin».
Xebata wê beşek ji kevneşopiyeke firehtir a edebiyata Kurd li sirgûniya Ewropayê ye, ligel nivîskarên wek Mehmed Uzun li Swêdê û Bextiyar Elî li Almanyayê. Lê ew bi tevahî bi Danîmarkî nivîsandinê, gihîştina romana xwe ya yekem bi asta pirtûkên herî zêde têne firotin û rasterastiya gotina wê ya li ser tundiya li ser bingehê zayendê taybet e.
Kes, Cih û Mijarên Têkildar
Mehmed Uzun — romannivîsê Kurd ê li sirgûniya Swêdê jiya
Bextiyar Elî — romannivîsê sereke yê Kurd ku bi Soranî dinivîse
Êrişa kîmyewî ya Helebceyê — hovîtiya 1988 a herêma zaroktiya wê
Kampanyaya Enfalê — qirkirina Seddam Huseyn li dijî Kurdan
Silêmanî — cihê ji dayikbûna wê
Politikens Forlag — weşanxaneya wê ya Danîmarkî
Kurd li Danîmarkayê — civaka diyasporayê ku ew tê de mezin bû
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Sara Omer kî ye?
Sara Omer (di 21 Tebaxa 1986 de ji dayik bûye) nivîskar, helbestvan û çalakvana mafên mirovan a Kurd a Danîmarkayê ye. Romana wê ya yekem Dødevaskeren («Şûştinkara Miriyan», 2017) bû yek ji romanên Danîmarkî yên herî zêde hatine xwendin di salên nêzîk de û hin ji xelatên edebî û mafên mirovan ên herî bi rûmet ên Danîmarkayê ji wê re anîn.
Sara Omer herî zêde bi çi tê naskirin?
Ew herî zêde bi Dødevaskeren (2017) û romana wê ya paşîn Skyggedanseren (2019) tê naskirin. Ev roman tabûyên edebiyata Danîmarkî li dor tundiya bi navê namûsê, birîna organên zayendî yên jinan û destdirêjiyên li jinan di civakên muhafezekar ên Kurd û misilman de şikandin.
Sara Omer Kurd e?
Erê. Sara Omer li Herêma Kurdistanê ya Iraqê ji dayik bû û xwe wek Kurd nas dike. Ew ji 2001 ve hemwelatiya Danîmarkayê ye û romanên wê bi eşkere rehên xwe ji nasnameya Kurdî, erdnîgarî û dîrokê digirin.
Sara Omer bi kîjan zimanî dinivîse?
Ew romanên xwe bi Danîmarkî dinivîse. Ew pirtûkên xwe bi Kurdî û Erebî bi mesrefa xwe diwergerîne da ku bê sansûr ji xwînerên Rojhilata Navîn re bi dest bikevin.
Çima Sara Omer di bin parastina polîs de dijî?
Ji weşandina Dødevaskeren di 2017 de ve wê gefên mirinê yên giran wergirtine. Ev bertekên li hember wêneya vekirî ya wê ya tundiya bi navê namûsê, birîna organên zayendî yên jinan û destdirêjiyên ku ew bi şiroveyên paşverû yên olî ve girê dide ne.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Civîna Bilind a Demokrasiyê ya Kopenhagê — Profîla axaftvan Sara Omer (2021)
Enstîtuya Danîmarkayê ya Mafên Mirovan — Sara Omer bi Xelata Mafên Mirovan tê rêzgirtin