Seyran: Seyrana çiyayî ya Kurdî
Seyran peyva Kurdî ya seyrana derveyî bajêr e, û navê yek ji kevneşopiyên herî hezkirî yên jiyana Kurdî ye: malbat, qazan, nan û ketil li nav her wesayîta berdest tên barkirin, mirov ber bi giran ve diçe û ji bo rojeke xwarin, axaftin, muzîk û bêhnvedanê örtûyekê li ser giyayê kesk vedike. Dema bihar tê — û berî her tiştî li Newrozê, Sersala Kurdî — quntarên çiyayan bi malbatan tijî dibin ku xwarinên gelemperî li ser giran vedikin; agir tên vêxistin, şîşên kebabê tên biraştin, qazanek şorbe dikele û zarok di nav gulên xwezayî de direvin. Ev gotara sedemîn a rêzê ye — qonaxeke girîng — û seyran cihê guncaw ê pîrozkirina wê ye, ji ber ku seyrana Kurdî cihê ku hema hemû tiştên vê rêzê gotine li ser örtûyekê dicivin e. Dolma û kebab, piyaleya sar a mastawê û nan, giyayên kesk ên biharê yên hatine berhevkirin û hingiva xwezayî, û di dawiyê de çaya dûmanî ya li ser agir hatiye kelandin: seyran tevahiya maseya Kurdî dicivîne û dibe çiyayê. Seyran tenê taybetî Kurdan nîne. Lê seyrana Kurdî, ku li heman çiyayên herdem penageha vî gelî bûne tê kirin, wateyek heye ku seyraneke asayî wê nade. Piştî nod û neh xwarin, vexwarin, nan û pêkhateyan, guncaw xuya dike ku ev beş bi dîmena wan hemûyan ve girêdayî biqede, ne bi rêçeteyeke din — malbatek li ser quntarekê, xwarin vekirî, ketil li ser agir û çiya li her alî bilind dibin.
Xalên sereke
• Seyran seyrana derveyî bajêr a Kurdî ye — kevneşopiyeke hezkirî ya xwarin û şahiyê li çiyayan
• Li biharê û Newrozê digihîje lûtkeyê, dema malbat bi xwarinên gelemperî derdikevin ser quntaran
• Seyran tevahiya maseya Kurdî dicivîne: dolma, kebab, mastaw, nan, giyayên kesk, şîrînî û çay
• Li çiyayên penageha dîrokî ya Kurdan tê kirin; seyran xwezayê dike pîrozbahî
Agahiyên kurt
Navê Kurdî: Seyran (seyran / derketina derveyî bajêr)
Kengî: Berî her tiştî bihar û Newroz; di mehên germ de rojên înê û betlaneyan
Li ku: Li çiya, rex çeman û quntarên kesk ên hemû parçeyên Kurdistanê
Li ser örtûyê: Dolma, goştê biraştî, mastaw, nan, giyayên kesk, fêkî, şîrînî — û çaya li ser agir
Li ser örtûyê çi heye
Sofreya seyranê portreyek ji tevahiya çanda xwarinê ye. Li navenda wê, hema herdem, dolma heye — yaprax, pelên tiriyê û sebzeyên tijkirî ku xwarina cejnî ya her civîna Kurdî ne û xwarina kevneşopî ya birina seyranê ne; roja berê tên çêkirin û sar an germ li ser giyayê kesk tên xwarin. Li dora wê goştê biraştî heye: şîşên berx û mirîşkê, û kezeba biraştî ya hezkirî, ku li ser agirê wê cihê vêxistî tên pijandin û dûman li ser quntarê belav dibe. Her dem nan heye, û her dem tiştekî sar û tirş ê vexwarinê heye — kûzek mastaw an ayran ku ji destekê bo destê din diçe. Li biharê örtû çiyayê bixwe hilgiriye: giyayên kesk û giyayên xwezayî ku di rêya jor de hatine berhevkirin, behîvên teze, fêkî. Ji bo dawiyê şîrîniyên gulav û hingiv lê hatine kirin hene, û paşê — dawîkirina rastîn a her roja Kurdî li derve — çay, ku bi sebir di qazaneke reşbûyî ya li ser komirên sor hatiye danîn de tê kelandin, şîrîn û dûmanî di nav piyaleyên piçûk de tê rijandin, dema nîvro dirêj dibe. Di wê de tu lez nîne. Xwarin pir e û tê parvekirin; di navbera stranan, xewên kurt û axaftinan de xwarin bi saetan berdewam dike, û hemû armanc ew e ku mirov bi hev re, bê xem, li bin ezmanê vekirî be.
Çiya wek maseya Kurdî
Gotineke kevn û tal a Kurdî heye ku Kurdan ji çiyayan pê ve tu heval nînin. Ev rêz careke din û careke din aliyê dijwartir ê wê rastiyê nîşan daye: çiyayên mînkirî û bombebarkirî, kovana û bexçeyên fêkiyan wêrankirî, xwarinên ber bi windabûnê ve birî, navên standî. Seyran heman gotin e ku ji aliyê din ve tê dîtin. Heke çiya hevalê yekane ne, ew herwiha cihê ku Kurd her dem tê de herî azad bûne ne — da ku bi zimanê xwe biaxivin, stranên xwe bibêjin, agirên xwe vêxînin û bê destûra kesî xwarina xwe bixwin. Ji ber vê yekê seyran ji kêfa xwe wêdetir girîng e, û ji ber vê yekê li Newrozê digihîje lûtkeyê; Newroz cejna agir û nûbûnê ye ku bixwe kiryareke serhildana neteweyî ye. Derketina giran bi malbatê re û vekirina örtûyeke bi dolma û goştê biraştî giran, bi ketileke çayê re, wateya ji bo rojekê xwedîderketina li welêt heye: ne welatê nexşe û sînoran ku Kurd jê hatine mehrûmkirin, lê welatê kevintir ê giyayê kesk, kevir û ava herikbar. Di nav sed gotaran de vê rêzê gotiye ku xwarina Kurdî ji çiyayên Kurdistanê nayê veqetandin. Seyran ew arguman e ku bûye kêf — gelekî tevahî, li nîvroya biharê, li ser axa ku ew ava kiriye ji bo xwarinê rûdine.
Pirsên pir caran têne kirin
Seyran çi ye?
Seyran seyran an derketineke derveyî bajêr a Kurdî ye — rojek li çiyayan, li rex çemekî an li ser quntarekî kesk, ku mirov bi malbat û hevalan re dixwe, diaxive, stran dibêje û bêhna xwe vedide. Ew beşeke hêja ya jiyana Kurdî ye, bi taybetî li biharê û Newrozê, dema malbat xwarinên gelemperî bi xwe re dibin, agir vêdixin û tevahiya rojê bi hev re li derve derbas dikin.
Li seyraneke Kurdî çi xwarin tê xwarin?
Dolma (yaprax) xwarina kevneşopî ya seyranê ye; berê tê çêkirin û hilgirtina wê hêsan e. Li kêleka wê şîşên berx, mirîşk û kezebê yên li ser agir tên pijandin, gelek nan û vexwarineke sar a mastê wek mastaw an ayran hene. Li biharê giyayên kesk ên berhevkirî, behîvên teze û fêkî hene, herwiha şîrînî, û herdem ji bo qedandina rojê çaya li ser komirên sor tê kelandin.
Çima seyran di çanda Kurdî de ewqas girîng e?
Çiya her dem penageha Kurdan û beşeke bingehîn a nasnameya wan bûne. Seyran wê xwezayê dike cihê kêf û azadiyê — rojek ji bo wek malbat civînê, bi Kurdî axaftinê, stran gotinê û li ser axê eşkere xwarina kevneşopî xwarinê. Bi taybetî li Newrozê, seyran dibe kiryareke aram a girêdayîn û berxwedanê, û mirovan dîsa hem bi welatê wan hem jî bi hev ve girê dide.
Encam
Seyran gotara sedemîn a vê rêzê ye, û bi dijwarî cihê çêtir ji vê ji bo rawestanekê tê dîtin. Piştî sed gotaran, xeta hevpar eşkere bûye: xwarina Kurdî xwarina gelekî çiyayî ye — li hember zivistanên dijwar hatiye parastin, ji zozanên bilind hatiye berhevkirin, li hember jêbirinê hatiye parastin û ji aliyê kesên neçar mayine biçin ve hatiye birin sirgûnê. Seyran cihê ku hemû vedigere malê ye. Li ser quntarekî biharê, dolma û kebab, mastaw û nan, giyayên kesk ên xwezayî û hingiv û çaya dûmanî bi hev re tên danîn, û malbatek hêdî hêdî li ser axa ku her yek ji wan taman daye wan dixwe. Dibe ku Kurd ji çiyayan pê ve tu heval tune bin — lê roja seyranê, çiya ne penageha dawî ya neçariyê ne. Ew salona ziyafetê ne. Piştî sed gotaran, rasttirîn tiştê ku ev rêz dikare bibêje ev e: gelekî ku ji ewqas tiştan hatiye mehrûmkirin, dîsa her bihar örtûya xwe li ser axa bilind vedike û şahiyê bi xwarinê dike.
Çavkanî û xwendina zêdetir
Tasting Table — Xwarinên Newrozê: seyranên Kurdî li çiyayan, şîşên biraştî, yaprakh û mastaw
Best of Vegan — Newroz: Sersala Kurdî, kevneşopiya seyranê û efsaneya Kawayê
Kurdish-History.com — Çay: çaya dûmanî ya li ser agir tê kelandin û her seyrana Kurdî pê diqede
Kurdish-History.com — Mastaw: vexwarina mastê ya sar ku li ser örtûyê ji destekê bo destê din diçe