Şah Huseyîn ji hukumdarên dawî yên Hezarespi li Loristana Mezin bû. Kuştina wî di nav malbatê de û destwerdana Tîmûrî du bûyerên cuda yên 1424an bûn, ne veguhastineke aştiyane.

Zeviyên kesk ên çandî, dar û kanalên avê li deşta Susanê nêzî Îzehê, di nav çiyayên kevirî de
Deşta Susanê nêzî Îzehê, Ehsanraki,23ê Gulana 2010an. Wêneya nû herêma fireh a navenda Hezarespiyan nîşan dide, ne portre an qesreke şahî ya mayî. Ehsanraki · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons.

Xanedan û navê atabeg

C. Edmund Bosworth Hezarespiyan xanedaneke bi eslê Kurd li başûrrojava Zagrosê, bi taybetî Loristan û derdora Farsê, nas dike. Atabeg li vir navê hukumdariyê bû; malbat bi rastî perwerdekarên mîrzayên ciwan nebûn. [2] Şah Huseyîn beşê vê xanedana herêmî ye. Esl û unwan ne delîla yekbûna nasname û saziyên hemû civakên bin hukumê ne.

Peyrewtiya piştî Ebû Seîd

Bertold Spuler hukuma Ebû Seîd heta nêzî hicrî 820/1417, paşê kurê wî Şah Huseyîn bi cih dike. Dîrok nêzîk e, ne roja ketina text a serbixwe tomarkirî. Malbat berê jî destwerdana Tîmûrî dîtibû: Spuler dûrxistina zorê ya Pîr Ehmed bo Semerqendê di 1395–96an û guhertinên paşîn tomar dike. [1] Ev çarçove girêdayîbûn û mirasa nakok ronî dike, bêafirandina zaroktî, perwerde an bacên salane yên Şah Huseyîn.

Kuştin û destwerdan di heman salê de

Li gor Spuler, Şah Huseyîn di hicrî 827/1424an de ji aliyê xizmê xwe Xiyaseddîn, neviyê Hûşeng, ve hat kuştin. Şahrux di heman salê de Xiyaseddîn derxist û hukuma atabegên Loristana Mezin qedand. [1] Girtina desthilatê ya navmalbatî û destwerdana derveyî li pey hev in. Şah Huseyîn hukumdarê dawî nebû û rolek aştiyane nedabû Xiyaseddîn. Piştî mirina wî heft salên din jî nebûne heta dawiyê.

Îzec û Îzeh di çarçoveyê de

Kaveh Ehsani Îzeca navîn û Malê Emîr bi Îzeha nûjen li bakurrojhilatê Xûzistanê ve girê dide. Ew bajar di geliyekî Zagrosê rojhilatê Karûnê de bi cih dike û rêya kevirxistî ya atabegan ji bo karwanan vedibêje. [3] Rêyên çiyayan niştecih, bazar û cîranên bihêz girê didan. Ev mîrateke xanedanê ye, ne delîla ku Şah Huseyîn bi taybetî ew çêkir. Wêne erdnîgariya firehtir nîşan dide.

Delîl çi nade?

Bosworth kêmbûna çavkaniyan û nebûna dîrokeke bi taybetî ji bo vê xanedanê destnîşan dike. Kronolojî ji behsên belav di dîrokên farsî yên giştî de tê çêkirin. [2] Profîl dikare cihê malbatî û krîza mirasa kuştinê diyar bike. Navê hukumdarekî bi xwe serkeftina şer, reform, pejirandina gel an xweseriya bêqut îspat nake. Ev sînor dîrokê ji biyografiyeke xeyalî cuda diparêze.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Bertold Spuler, “Atābakān-e Lorestān”, Encyclopaedia Iranica II/8 (1987), pp. 896–898: late Hazaraspid succession and the events of 1424.
  2. C. Edmund Bosworth, “Hazāraspids”, Encyclopaedia Iranica XII/1 (2003), p. 93: origins, title and limitations of the sources.
  3. Kaveh Ehsani, “Iḏeh”, Encyclopaedia Iranica (2008; updated 2011): historical place names, the Zagros setting and the atabegs’ road.