Esededdîn Şêrkûh seferên Nûreddîn ên Misrê di 1164, 1167 û 1168–1169an de birêve birin. Apê Selaheddîn berî mirina xwe ya adara 1169an bû wezîrê Fatimiyan.
Malbateke Kurd di xizmeta Zengiyan de
Esededdîn Şêrkûh ibn Şadî birayê Necmeddîn Eyûb û apê Selaheddîn bû. Humphreys malbata wan a Kurd ji herêma Dvînê heta xizmeta Bihrûz li Tikrîtê û paşê Zengiyan dişopîne. Ev dîroka malbatê roja jidayikbûna Şêrkûh bi teqezî nade. [1] Ew bû fermandarekî girîng ê Nûreddîn Mehmûd. Kılıç rola wî di danûstandin û girtina Dimeşqê ya 1154an de destnîşan dike. [2]
1164: vegerandina Şawer û şerê li dijî wî
Wezîrê Misrê yê ji kar hatibû dûrxistin, Şawer, li dijî Dirgam alîkarî ji Nûreddîn xwest. Şêrkûh di 1164an de ew vegerand, lê gava Şawer derketina leşkeran xwest hevpeymanî hilweşiya. Şawer alîkariya Amalrîkê I yê Orşelîmê wergirt. Şêrkûh li Bilbêsê hat dorpêçkirin; peymanekê di dawiyê de derketina hêzên Sûriyê û Frenkan pêk anî. [2] Ev destpêka pêşbaziya dubare ji bo Misrê bû, ne fetha domdar.
1167: el-Babeyn û dorpêça Îskenderiyê
Şêrkûh di 1167an de vegeriya û Selaheddîn di nav efserên wî de bû. Ibn Xelikan şerê el-Babeyn li nêzî Uşmûneyn û parastina Îskenderiyê ji hêla Selaheddîn ve li dijî hêzên Şawer qeyd dike. Şêrkûh li Jorîn Misrê tevgeriya û paşê li Bilbêsê li ser vekişînê danûstand. Selaheddîn bi parêzvanan gihîşt wî û artêş vegeriya Sûriyê. [3] Fermandariya giştî û parastina bajarê dorpêçkirî erkên cuda bûn.
1168–1169: destwerdana sêyem û wezîrtî
Piştî ku Frenkan Bilbês girt û niştecih kuştin, Misrê dîsa alîkariya Şêrkûh xwest. Ibn Xelikan vegera wî di çileya pêşîn a 1168an de datîne. Di pevçûna paşê de Şawer hat kuştin; dîroknivîs kiryarên dijberan wek komployên pêşîlêgirtinê vedibêje û berpirsiyariyê şîrove dike. [3] Kılıç tayîna wî wek wezîrê Xelîfeyê Fatimî el-Adid bi 18ê çileya paşîn a 1169an dide. [2] Xelîfetî heta 1171ê berdewam kir; wezîrbûn ne rakirina wê bû. [4]
Mirina li Qahîreyê û cîgiriya Selaheddîn
Şêrkûh di adara 1169an de li Qahîreyê mir, piştî nêzî du meh wezîrtiyê. Ibn Xelikan rojên cuda û vegotineke nexweşiya kujer ji Bahaeddîn ibn Şeddad vediguhêze; ev ne teşxîseke nûjen a bijîşkî ye. Selaheddîn bû cîgirê wî. Şêrkûh pêşî li Qahîreyê hat veşartin û paşê hat veguhastin Medîneyê. [3] Wî rê ji bo bilindbûna Selaheddîn vekir, lê împaratoriya paşê ya Eyûbiyan birêve nebir.
Şaxa Himsê û saziyên olî
Kurê wî Nasireddîn Mihemed bi el-Melik el-Qahir dihat nasîn. Ibn Xelikan wendabûna Himsê ji destê malbatê piştî mirina Şêrkûh û vegerandina wê ji hêla Selaheddîn ve ji Mihemed re vedibêje. Kurê Mihemed jî Esededdîn Şêrkûh bû û ji nifşê din ê hukumdarên Himsê bû. [3] Kılıç medreseyên Heleb û Dimeşqê, saziyên din ên olî yên Dimeşqê û girîngiya domdar a mala leşkerî Esediyye jî qeyd dike. [2]
Çavkanî û xwendina zêdetir
- R. Stephen Humphreys, “Ayyubids,” Encyclopaedia Iranica III/2 (1987), pp. 164–167: Kurdish family origins and Zengid service.
- Mustafa Kılıç, “Şîrkûh el-Mansûr,” TDV İslâm Ansiklopedisi 39 (2010), pp. 203–204.
- Ibn Khallikan, Biographical Dictionary, translated by Mac Guckin de Slane, vol. I (1843), “Shirkuh ibn Shadi,” pp. 626–629; public-domain primary text.
- William of Tyre selections, Fordham Medieval Sourcebook, “Revolution in Egypt,” with editorial chronology and correction of the account of al-Adid’s death.
- Djehouty, Bab al-Futuh, Cairo, 2 November 2019; own photograph, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.