Asenat Barzanî di dîroka Cihûyan de wek kesayetiyeke balkêş derdikeve, bi taybetî wek jineke ku di sedsala 17an de astengên zanîna olî şikandin. Ew di sala 1590an de li herêma Kurdî ya nêzî Dihokê ji dayik bû û bû yek ji rabiyên jin ên herî pêşîn ên naskirî û helbestvaneke bi rêz. Çîroka wê dijwarî û serkeftinên jineke ku xwe bi temamî ji bo xwendina Tewratê veqetandibû nîşan dide, di dem û cihê ku rêyên wiha ji bo jinan kêm bûn de.
Paşxaneya malbatê û jiyana destpêkê
Asenat di malbata Barzanî de ji dayik bû; ew malbateke navdar a Cihû li Bakurê Kurdistanê bû. Bapîrê wê, Netanel HaLevi, li Mûsilê rabiyekî bi rêz û rêberekî giyanî bû. Bi pîrozî û hikmeta xwe dihate naskirin û wek Adoni, ku bi Îbranî tê wateya «xudanê min», dihate bangkirin. Ev sernav qedir û rêza wî nîşan dida.
Bavê wê, Şemuel Barzanî, jî rabî û arifek bû ku bi kûrahî xemgînê rewşa giyanî ya civaka Cihû li Kurdistanê bû. Wî kêmbûna zanyarên Tewratê û biryarderên halaxî—yên qanûna Cihûyan şîrove dikin—dît û ji bo çareserkirina wê gavên çalak avêtin. Şemuel li bajarên wek Barzan, Akrê, Amêdî û Mûsilê gelek yeşîva (saziyên perwerdeyê yên Cihû) damezrandin. Armanca van dibistanan ew bû ku xwendekaran wek rabî, stranbêjên olî û serjêkerên koşer perwerde bikin; ev rol ji bo domandina jiyana olî ya Cihûyan girîng bûn.
Dilsoziya Şemuel a ji bo perwerdeyê bi bexşên xêrxwazên Cihû dihate piştgirîkirin. Ev hewldaneke civakî ya ji bo parastin û xurtkirina zanîna Cihûyan li herêmê nîşan dide.
Perwerdeyeke taybet ji bo keçekê
Di demekê de ku jinan kêm caran perwerdeya fermî ya Tewratê werdigirt, Şemuel biryareke awarte da. Ji ber ku kurê wî tune bû, wî hilbijart ku bi xwe Asenatê perwerde bike û wê amade bike da ku wek rêbera giyanî cihê wî bigire. Perwerdeya Asenatê xurt û taybet bû; wê tu pîşe an huner nedixwend, lê xwe bi temamî ji bo xwendina pîroz veqetandibû.
Wê bi wêneyên zindî mezinbûna xwe wiha rave kir:
«Ez qet ji ber deriyê mala xwe derneketim û neçûm derve; ez mîna şazadeyeke Îsraîlê bûm ... Ez li ser çokên zanyaran mezin bûm, bi bavê xwe yê ku bîranîna wî pîroz e ve girêdayî bûm. Ji xwendina pîroz pêve tu kar ji min re nehat hînkirin.»
Ev gotin navenda yekane ya jiyana wê û hawîrdora parêzkar a ku rê da wê xwe bi temamî bide nivîsên olî nîşan dide.
Zewac û domandina xwendinê
Asenat bi pismamê xwe Yaaqov Mizrahî re bi şertê ku neçar nebe karên malê bike zewicî. Bavê wê mêrê wê li ser vê sozê sond da û bi vî awayî piştrast kir ku Asenat dikare bê navber xwendina Tewratê bidomîne.
Mêrê wê bi xwendin û dersdana xwe ve mijûl bû; ji ber vê yekê Asenat rola perwerdekirina xwendekarên wî girt ser xwe. Ew bi wateya herî rast bû hevalkar, piştgiriya mîsyona perwerdeyê ya yeşîvayê dikir û zanîn û têgihiştina xwe lê zêde dikir.
Ev rêkeftin ji bo dem û cihê wê ne asayî bû û rêza malbat û civaka wê ji bo zanyariya wê nîşan dida.
Beşdariyên wê wek rabî û helbestvan
Rola Asenat Barzanî ji mamostetiyê wêdetir bû. Ew wek desthilatdareke rabînî dihate naskirin, biryarên halaxî dida û civaka Cihû di mijarên giyanî de rêberî dikir. Rêberiya wê bi zayenda wê ve sînordar nebû; ev di sedsala 17an de taybetiyeke awarte bû.
Ji bilî xebata xwe ya olî, ew helbestvan bû. Helbesta wê girêdana wê ya kûr bi bawerî û çanda Cihû re îfade dikir û jiyana giyanî ya civaka wê dewlemend dikir.
Mîrata wê ya wek rabî û zanyareke jin îlham daye nifşên paşîn, bi taybetî jinên ku dixwazin bi kûrahî bi zanîna Cihû re mijûl bibin.
Çarçoveya dîrokî ya Cihûyên Kurdistanê
Ji bo têgihiştina jiyana Asenatê hinek zanîn li ser civaka Cihû li Kurdistanê di serdema wê de pêwîst e. Cihûyên vê herêmê di civakên nisbî dûrmayî de dijiyan û pir caran cîranên Misilman û Xiristiyan li dora wan bûn. Malbata Barzanî di parastina kevneşopî û perwerdeya Cihûyan de stûneke navendî bû.
Damezrandina gelek yeşîvayan ji aliyê bavê wê ve bersivek ji bo pêdiviya rêberiyeke olî ya bihêz bû. Van dibistanan di hawîrdoreke dijwar de alîkarî kir ku qanûn û adetên Cihûyan bên parastin.
Rêberiya Asenatê di domandina vê kevneşopiyê de alîkar bû û nîşan da ku jin jî dikarin di zanyariya olî de roleke girîng bilîzin.
Bandora Asenat Barzanî ya îro
Çîroka Asenat Barzanî mînakeke bihêz a dilsoziyê, zanyariyê û şikandina normên civakî ye. Ew pir caran wek yek ji rabiyên jin ên pêşîn di dîroka Cihûyan de tê behskirin; ev sernav ji bo nîqaşên îro yên li ser rola jinan di rêberiya olî de xwedî wateyeke girîng e.
Jiyana wê civakan teşwîq dike ku ji nû ve li rolên zayendî yên kevneşopî binêrin û girîngiya perwerde û dilsoziya giyanî bêyî cudakirina li gor zayendê destnîşan dike.
Helbest û hînkirinên wê hê jî têne xwendin û mînaka wê ji bo kesên ku dixwazin baweriyê bi disîplîna fikrî re bikin yek bûye çavkaniyeke rêberî û îlhamê.
Jiyana Asenat Barzanî nîşan dide ka biryardarî û piştgirî çawa dikarin astengên civakî derbas bikin. Çîroka wê xwendevanan vedixwîne ku li nirxa perwerdeyê, hêza baweriyê û girîngiya naskirina beşdariyên hemû endamên civakê bifikirin. Ji bo her kesê ku eleqeya wî bi dîroka Cihûyan, lêkolînên jinan an zanyariya olî heye, mîrata wê têgihiştin û îlhamên dewlemend pêşkêş dike.