Îzz ed-Dîn Usame wek kesayetiyeke girîng di Împaratoriya Eyyûbî ya sedsala 12an de derdikeve pêş. Usame, wek xwarziyê Selahedîn ê navdar, xwedî cihekî taybet bû ku jê dikaribû bandorê li tevgerên siyasî û leşkerî yên serdemê bike. Ev nivîs jiyana wî, beşdariya wî di Împaratoriya Eyyûbî de û mîrasa mayînde ya ku wî li pey xwe hişt, lêkolîn dike.
Jiyana destpêkê û paşxane
Îzz ed-Dîn Usame di demeke aloz de hat dinyayê. Xanedana Eyyûbî, ku Selahedîn ava kiribû, ketibû nav têkoşîneke berdewam a dijî Xaçparêzan, ku dixwestin Axa Pîroz ji nû ve bi dest bixin. Mezinbûna Usame di nav vê pevçûnê de ji zarokatiyê de ew bi hûrgiliyên rêvebirin û taktîkên leşkerî re nas kir. Di 15 saliya xwe de wî berê dest bi têgihîştina tevliheviyên rêberiyê kiribû.
Têkiliya wî bi Selahedîn re derfetên taybet vekirin. Ji ber ku ew xwarziyê sultan bû, jê dihat hêvîkirin ku hem rûmeta malbatê biparêze hem jî beşdariyeke girîng di doza Eyyûbiyan de bike. Ev erk ew teşwîq kir ku beşdarî stratejiyên leşkerî û siyasî bibe ku di dawiyê de wê bandorê li pêvajoya împaratoriya wî bikin.
Mîrê Eclûn û Kewkebê
Di 1183an de Selahedîn erka bingehîn a avakirina Kela Rebedê li Eclûnê, li bakurê Urdunê, da Îzz ed-Dîn. Ev ji tesîseke leşkerî tenê zêdetir bû; ew bû keleheke stratejîk ku ji bo parastina axa Eyyûbiyan û tehdîdkirina hêzên Xaçparêz ên bicihbûyî li Kerekê, ku tenê 25 mîl li başûr bû, hatibû sêwirandin.
Avakirina Kela Rebedê, bi Kela Belvoirê ya li Kewkeb el-Hewayê ku Xaçparêzan ava kiribû re, mînakeke dadweriya stratejîk a Usame bû. Van kelehkirinan hişt ku ew Geliyê Urdunê, rêyeke girîng a peydakirinê, kontrol bike û misoger kir ku hêzên Eyyûbî karibin tevgerên Xaçparêzan bi bandor bişopînin. Usame bi parastina axa Eyyûbiyan hem aramiya leşkerî hem ya aborî ya împaratoriyê xurt kir.
Têkoşîna desthilatê piştî mirina Selahedîn
Mirina Selahedîn di 1193an de di Împaratoriya Eyyûbî de valahiyeke desthilatê çêkir. Her çend kurê wî, El-Efdal, derket ser text, ew di bidestxistina rêzgirtin û dilsoziya waliyan de zorê dikişand û ev yek li seranserê împaratoriyê bû sedema bêaramiye. Ev hawîrdora aloz bû sedema reqabetan, bi taybetî di navbera El-Efdal û birayê wî, El-Ezîz Osman ê Misrê, de.
Di 1194an de Îzz ed-Dîn, bi dîtina pirsgirêkên El-Efdal ên zêde dibûn, bû waliyê herêmî yê yekem ê ku dilsoziya xwe guhert. Ew çû Misrê da ku El-Ezîz Osman razî bike ku ji bo bidestxistina rêberiyeke jêhatîtir ji bo axa Eyyûbiyan li dijî Dîmeşqê seferberiyeke leşkerî dest pê bike. Ev gav a biryardar şehrezayiya siyasî ya Usame û dilsoziya wî ya ji împaratoriyê re nîşan da û şiyana wî ya ku di hawîrdoreke dijwar de ji bo pêşxistina aramiyê xeteran bigire ser xwe, derxist pêş.
Komploya li dijî El-Efdal
Heta 1199an Îzz ed-Dîn ketibû nav komployeke ji bo dûrxistina El-Efdal ji desthilatê û danîna birayê Selahedîn, El-Adil, li şûna wî. Ev hewldan hewce dikir ku ew di dîmeneke siyasî ya bi tengezarî de rêya xwe bibîne û bi komên cihêreng re danûstandinan bike. Dema hêzên El-Adil di wê salê de Dîmeşq dorpêç kirin, Usame rola navbeynkar girt ser xwe da ku hevalbendê El-Efdal, Ez-Zahîr Xazî yê Helebê, razî bike ku bihêle hêzên El-Adil bikevin bajêr.
Ev destpêşxeriya dîplomatîk jêhatîbûn û dilsoziya Usame ya ji bo vegerandina rêkûpêkiyê li Împaratoriya Eyyûbî nîşan da. Şiyana wî ya birêvebirina danûstandinên tevlihev hişê wî yê stratejîk û girêdana wî ya bi aramiya herêmê re derxist pêş.
Xurtkirina desthilatê
Di 1202an de El-Adil bi serkeftin kontrola li ser Împaratoriya Eyyûbî yek kir û hişt ku Îzz ed-Dîn serdestiya xwe li Eclûn û Kewkeb el-Hewayê bidomîne. Ev serkeftinek ji bo Usame bû; wî di dîmena xeternak a siyaseta Eyyûbiyan de bi şehrezayî rêya xwe dît û axa xwe bi ewlehî parast.
Rêveberiya wî di vê serdemê de li ser kelehkirin û parastinê sekinî. Wî dizanibû ku domandina hebûneke leşkerî ya xurt bingehîn e, bi taybetî ji ber ku di wê demê de Eyyûbî bi tengezariya zêde ya bi Xaçparêzan re rû bi rû bûn. Rêberiya Usame misoger kir ku Împaratoriya Eyyûbî, her çend bi dijwariyên navxweyî re rû bi rû bû, li herêmê hêzeke bihêz bimîne.
Salên dawî û mirin
Salên paşîn ên Usame tijî dijwariyan bûn. Di 1212an de, dema ku ew bi memlûkên xwe re li Qahîreyê bû, bi têkiliyên tengezar ên bi El-Adil û kurên wî re, bi taybetî El-Muezzem, rû bi rû bû. Bi zêdebûna tengezariyê di Împaratoriya Eyyûbî de, rewşa Usame her ku diçû bêtir bû cihê xeterê.
Têkoşînên wî yên bi El-Muezzem re dubendiyên navxweyî yên xanedana Eyyûbî nîşan dan. Dema Usame hewl dida bandora xwe biparêze, guhertinên bilez ên dîmena siyasî ev serdem diyar kirin. Di dawiyê de têkoşînên navxweyî yên desthilatê wê herêmê ji nû ve ava bikin û rola Usame di van salên aloz de wê wek beşeke girîng a dîroka împaratoriyê were naskirin.
Xalên sereke yên li ser Îzz ed-Dîn Usame
Bandora Îzz ed-Dîn Usame ya li ser Împaratoriya Eyyûbî di sedsala 12an de kûr bû. Hişê wî yê stratejîk, pisporiya wî ya leşkerî û şehrezayiya wî ya siyasî hişt ku ew di nav dijwariyên tevlihev de rêya xwe bibîne. Ew wek mîrê Eclûn û Kewkebê serkeftî bû û misoger kir ku di demên dijwar de berjewendiyên Eyyûbiyan were parastin.
Rêwîtiya wî ji avakirina kelehan heta sazkirina hevbendiyên siyasî rêberiya wî ya xwe bi rewşê re diguncand nîşan dide. Dema Împaratoriya Eyyûbî hem bi pevçûnên navxweyî hem bi tehdîdên derveyî re rû bi rû bû, kesayetiyên wek Îzz ed-Dîn Usame di avakirina dîrokê de alîkar bûn. Têgihîştina çîroka wî nêrînan li ser xwezaya desthilat û rêberiyê di demên dijwar de pêşkêş dike.