عیزەدین ئوسامە لە ئیمپراتۆریی ئەیووبیی سەدەی 12دا وەک کەسایەتییەکی گرنگ دەردەکەوێت. وەک برازای سەلاحەدینی بەناوبانگ، ئوسامە پێگەیەکی تایبەتی هەبوو کە لە ڕێگەیەوە دەیتوانی کاریگەری لەسەر جووڵە سیاسی و سەربازییەکانی سەردەمەکە دابنێت. ئەم وتارە ژیانی، بەشدارییەکانی لە ئیمپراتۆریی ئەیووبی و ئەو میراتە بەردەوامە دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە کە بەجێی هێشت.
ژیانی سەرەتایی و پاشخان
عیزەدین ئوسامە لە سەردەمێکی پڕئاژاوەدا لەدایک بوو. بنەماڵەی ئەیووبی، کە سەلاحەدین دایمەزراندبوو، لە ململانێیەکی بەردەوامدا لەگەڵ خاچپەرستان گیریان خواردبوو، کە ئامانجیان دووبارە بەدەستهێنانەوەی خاکی پیرۆز بوو. گەورەبوون لە ناو ئەم ململانێیەدا، لە سەرەتای ژیانەوە ئوسامەی بە وردەکارییەکانی حوکمڕانی و تاکتیکە سەربازییەکان ئاشنا کرد. لە تەمەنی 15 ساڵیدا، پێشتر دەستی بە تێگەیشتن لە ئاڵۆزییەکانی سەرکردایەتی کردبوو.
پەیوەندییەکەی بە سەلاحەدین دەرفەتی تایبەتی بۆ ڕەخساند. وەک برازای سوڵتان، چاوەڕوانی لێ دەکرا هەم شەرەفی بنەماڵە بپارێزێت و هەم بەشدارییەکی گرنگ لە پێناو ئامانجی ئەیووبییەکاندا بکات. ئەم ئەرکە هانی دا بەشداری لە ستراتیژییە سەربازی و سیاسییەکاندا بکات کە لە کۆتاییدا کاریگەرییان لەسەر ڕێڕەوی ئیمپراتۆرییەکەی دادەنا.
میری عەجلون و کەوکەب
لە 1183دا، سەلاحەدین ئەرکی گرنگی دروستکردنی قەڵای ڕەبەدی لە عەجلون، لە باکووری ئوردن، بە عیزەدین سپارد. ئەمە تەنها دامەزراوەیەکی سەربازی نەبوو؛ بوو بە قەڵایەکی ستراتیژی کە بۆ بەرگریکردن لە خاکە ئەیووبییەکان و هەڕەشەکردن لە هێزە خاچپەرستەکان داڕێژرابوو؛ ئەو هێزانە لە کەرەک جێگیر بوون، تەنها 25 میل لە باشوورەوە.
دروستکردنی قەڵای ڕەبەد، لەگەڵ قەڵای بێلڤوێر لە کەوکەب ئەلهەوا کە خاچپەرستان دروستیان کردبوو، لێهاتوویی ئوسامەی لە بڕیاردانی ستراتیژیدا نیشان دەدا. ئەم قەڵا و باروویانە ڕێگەیان پێ دەدا کۆنترۆڵی دۆڵی ئوردن بکات، کە ڕێگایەکی گرنگی دابینکردنی پێداویستی بوو؛ بەمەش مسۆگەر دەکرا کە هێزە ئەیووبییەکان بتوانن بە کاریگەری چاودێریی جووڵەی خاچپەرستان بکەن. ئوسامە بە پاراستنی خاکە ئەیووبییەکان، هەم سەقامگیریی سەربازی و هەم سەقامگیریی ئابووریی ئیمپراتۆرییەکەی بەهێز کرد.
ململانێی دەسەڵات دوای مردنی سەلاحەدین
مردنی سەلاحەدین لە 1193دا بۆشاییەکی دەسەڵاتی لە ئیمپراتۆریی ئەیووبیدا دروست کرد. هەرچەندە کوڕەکەی، ئەلئەفزەل، تەختی وەرگرت، بەڵام بەدەستهێنانی ڕێز و وەفاداریی والییەکان بۆی دژوار بوو و ئەمە لە سەرتاسەری ئیمپراتۆرییەکەدا ناسەقامگیریی لێ کەوتەوە. ئەم ژینگە ئاژاوەیە ڕکابەریی دروست کرد، بە تایبەتی لە نێوان ئەلئەفزەل و براکەی، ئەلعەزیز عوسمانی میسر.
لە 1194دا، عیزەدین کە تێگەیشت کێشەکانی ئەلئەفزەل ڕوو لە زیادبوونن، بوو بە یەکەم والیی ناوچەیی کە لایەنی وەفاداریی خۆی گۆڕی. گەشتی کرد بۆ میسر تا ئەلعەزیز عوسمان ڕازی بکات هەڵمەتێک دژی دیمەشق ڕێک بخات، بۆ مسۆگەرکردنی سەرکردایەتییەکی لێهاتووتر بۆ قەڵەمڕەوی ئەیووبی. ئەم هەنگاوە یەکلاکەرەوەیە زیرەکیی سیاسیی ئوسامە و پابەندبوونی بە ئیمپراتۆرییەکە نیشان دا و توانای ئەوی لە قبووڵکردنی مەترسیدا دەردەخست بۆ پێشخستنی سەقامگیری لە ژینگەیەکی پڕئاستەنگدا.
پیلانەکە دژی ئەلئەفزەل
تا 1199، عیزەدین خۆی لە ناو پیلانێکدا دۆزییەوە بۆ لابردنی ئەلئەفزەل لە دەسەڵات و جێنشینکردنی بە ئەلعادل، برای سەلاحەدین. ئەم هەوڵە پێویستی بە مامەڵەکردن لەگەڵ دۆخێکی سیاسیی پڕگرژی و دانوستان لەگەڵ لایەنە جیاوازەکان هەبوو. کاتێک هێزەکانی ئەلعادل لە هەمان ساڵدا دیمەشقیان گەمارۆ دا، ئوسامە ڕۆڵی ناوبژیوانی گرتە ئەستۆ و هەوڵی دا ئەززاهیر غازیی حەلەب، هاوپەیمانی ئەلئەفزەل، ڕازی بکات ڕێگە بە هێزەکانی ئەلعادل بدات بێنە ناو شارەکە.
ئەم دەستپێشخەرییە دیپلۆماسییە شارەزایی ئوسامە و تەرخانکردنی خۆی بۆ گەڕاندنەوەی ڕێک و پێکی بۆ ئیمپراتۆریی ئەیووبی نیشان دا. توانای لە بەڕێوەبردنی دانوستانە ئاڵۆزەکاندا بیرکردنەوەی ستراتیژیی ئەو و پابەندبوونی بە سەقامگیریی ناوچەکە دەردەخست.
پتەوکردنی دەسەڵات
لە 1202دا، ئەلعادل بە سەرکەوتوویی دەسەڵاتی بەسەر ئیمپراتۆریی ئەیووبیدا یەک خست، و ئەمە ڕێگەی بە عیزەدین دا دەسەڵاتی خۆی بەسەر عەجلون و کەوکەب ئەلهەوادا بپارێزێت. ئەمە سەرکەوتنێک بوو بۆ ئوسامە، چونکە بە لێهاتوویی لە ناو دۆخی پڕمەترسیی سیاسەتی ئەیووبیدا ڕێگای خۆی دۆزییەوە و خاکەکانی بە پارێزراوی هێشتەوە.
بەڕێوەبردنی ئەو لەم ماوەیەدا سەرنجی لەسەر بەهێزکردنی قەڵا و باروو و بەرگری بوو. تێدەگەیشت کە پاراستنی ئامادەبوونێکی سەربازیی بەهێز زۆر گرنگە، بە تایبەتی لەبەر ئەوەی تا ئەو کاتە گرژییەکانی نێوان ئەیووبییەکان و خاچپەرستان توندتر بووبوون. سەرکردایەتیی ئوسامە مسۆگەری کرد کە ئیمپراتۆریی ئەیووبی لە ناوچەکەدا هێزێکی بەهێز بمێنێتەوە، سەرەڕای ئەوەی ئاستەنگە ناوخۆییەکان تەنگیان پێ هەڵچنیبوو.
ساڵەکانی کۆتایی و مەرگ
ساڵەکانی دوایی ئوسامە پڕ بوون لە ئاستەنگ. لە 1212دا، کاتێک لەگەڵ مەملووکەکانی لە قاهیرە بوو، ڕووبەڕووی پەیوەندییەکی گرژ لەگەڵ ئەلعادل و کوڕەکانی بووەوە، بە تایبەتی ئەلموعەززەم. لەگەڵ توندبوونەوەی گرژییەکانی ناو ئیمپراتۆریی ئەیووبیدا، پێگەی ئوسامە زیاتر ناسەقامگیر دەبوو.
ململانێکانی لەگەڵ ئەلموعەززەم دابەشبوونە ناوخۆییەکانی بنەماڵەی ئەیووبییان دەردەخست. لە کاتێکدا ئوسامە هەوڵی دەدا نفووزی خۆی بپارێزێت، گۆڕانە خێراکانی دۆخی سیاسی تایبەتمەندیی ئەم سەردەمە بوون. لە کۆتاییدا، ململانێ ناوخۆییەکانی دەسەڵات ناوچەکەیان دووبارە دادەڕشتەوە و ڕۆڵی ئوسامە لەم ساڵە پڕئاژاوانەدا وەک بەشێکی گرنگی مێژووی ئیمپراتۆرییەکە دەناسرایەوە.
خاڵە سەرەکییەکان دەربارەی عیزەدین ئوسامە
کاریگەریی عیزەدین ئوسامە لەسەر ئیمپراتۆریی ئەیووبی لە سەدەی 12دا قووڵ بوو. شێوازی بیرکردنەوەی ستراتیژی، شارەزایی سەربازی و زیرەکیی سیاسیی ڕێگەیان پێ دا مامەڵە لەگەڵ ئاستەنگە ئاڵۆزەکان بکات. وەک میری عەجلون و کەوکەب لێهاتووییەکی بەرچاوی نیشان دا و مسۆگەری کرد کە لە سەردەمە دژوارەکاندا بەرژەوەندییەکانی ئەیووبییەکان پارێزراو بمێننەوە.
ڕێڕەوی ئەو لە دروستکردنی قەڵا و بارووەوە تا ڕێکخستنی هاوپەیمانییە سیاسییەکان، سەرکردایەتیی گونجاوی ئەوی لەگەڵ گۆڕانەکان نیشان دەدات. لە کاتێکدا ئیمپراتۆریی ئەیووبی لەگەڵ هەم ململانێ ناوخۆییەکان و هەم هەڕەشە دەرەکییەکان دەستەویەخە بوو، کەسایەتییەکانی وەک عیزەدین ئوسامە یارمەتیی داڕشتنی مێژوو دەدەن. تێگەیشتن لە چیرۆکی ئەو دیدێکمان پێ دەبەخشێت سەبارەت بە سروشتی دەسەڵات و سەرکردایەتی لە سەردەمە پڕئاستەنگەکاندا.